آلپروستادیل
آلپروستادیل دارویی گشادکننده رگ و مهارکننده تجمع پلاکتها از گروه پروستاگلاندینهاست. این شکل برای بهبود خونرسانی اندامهای دچار کمخونی شدید به کار میرود.
در بزرگسالان مبتلا به بیماری انسدادی شدید شریانهای محیطی، بهویژه مراحل سه و چهار، زمانی به کار میرود که بازکردن رگ ممکن نباشد یا نتیجه نداده باشد. هدف، کاهش درد استراحت و کمک به ترمیم زخمهای ناشی از کمخونی اندام است.
این فرآورده غلیظ باید پس از رقیقسازی، بهصورت تزریق آهسته و تحت پایش قلب و فشارخون در مرکز درمانی تجویز شود؛ تزریق مستقیم یا سریع آن خطرناک است.
اگر بیماری قلبی یا ریوی، فشارخون پایین، سابقه سکته یا خونریزی، بیماری کلیه یا کبد دارید، یا داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت میگیرید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلپروستادیل شکل مصنوعی پروستاگلاندین نوع یک و از داروهای قلب و عروق است. با شل کردن عضله رگهای کوچک، افزایش انعطاف گلبولهای قرمز و کاهش فعالشدن پلاکتها، جریان خون در اندام کمخون را بهتر میکند. فرآورده ۲۰ میکروگرم در یک میلیلیتر بهصورت کنسانتره برای تهیه محلول تزریقی استفاده میشود و مصرف آن عمدتاً به بیماری انسدادی شدید شریانهای محیطی محدود است. این درمان فقط با تصمیم متخصص و پایش دقیق قلب، فشارخون و وضعیت مایعات انجام میشود.
موارد مصرف
- بیماری انسدادی شریانهای محیطی در مرحله سه، هنگامی که درمان بازکردن رگ ممکن نیست یا موفق نبوده است
- برخی موارد منتخب مرحله چهار بیماری انسدادی شریانهای محیطی با روش مناسب تزریق و تحت نظر متخصص عروق؛ تزریق وریدی در این مرحله معمولاً توصیه نمیشود
- کاهش درد استراحت ناشی از کمخونی شدید اندام
- کمک به بهبود زخمهای ناشی از کاهش خونرسانی اندام
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست. تیم درمانی آن را با محلول سازگار رقیق و به شکل تزریق آهسته و پیوسته، وریدی یا داخلشریانی طبق نسخه، با پمپ و پایش فشارخون، نبض، تنفس و وضعیت مایعات تجویز میکند. آمپول نباید بهصورت خالص، سریع یا یکباره تزریق شود و نباید خودسرانه با داروی دیگری در یک مسیر مخلوط شود. محلول آمادهشده باید تازه و طبق دستور مرکز درمانی مصرف شود. مقدار، مسیر، سرعت و مدت درمان را پزشک بر اساس وضعیت رگها، قلب و کلیه تعیین میکند؛ در زمان درمان آهسته از جا بلند شوید و در صورت سرگیجه یا ضعف همان لحظه به پرستار اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماری انسدادی شریانهای محیطی در مرحلهٔ ۳، در صورت ناممکن یا ناموفق بودن بازگشایی رگ
پس از رقیقسازی و فقط بهصورت انفوزیون آهسته انجام شود؛ تزریق مستقیم و سریع مجاز نیست و پایش قلبیعروقی لازم است.
برخی موارد منتخب بیماری انسدادی شریانهای محیطی در مرحلهٔ ۴
فقط با پمپ انفوزیون و زیر نظر متخصص عروق انجام شود؛ تزریق وریدی در مرحلهٔ ۴ توصیه نمیشود.
درد استراحت ناشی از کمخونی شدید اندام
مسیر مصرف بر اساس مرحلهٔ بیماری و نظر متخصص عروق انتخاب میشود؛ درمان باید با پایش فشارخون، نبض و تعادل مایعات انجام گیرد.
زخمهای ایسکمیک اندام ناشی از کاهش خونرسانی
همزمان امکان بازگشایی رگ و مراقبت تخصصی از زخم ارزیابی شود؛ مصرف در کودکان کاربرد ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به آلپروستادیل یا مواد تشکیلدهنده همان برند حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- سابقه نارسایی قلبی، بیماری عروق قلب، اختلال ضربان، سکته قلبی یا مغزی، فشارخون پایین، بیماری دریچهای یا ورم ریه را مطرح کنید.
- بیماری شدید ریوی، تنگی نفس مزمن، بیماری شدید کلیه، کاهش واضح ادرار، آسیب کبدی یا تجمع مایعات بدن نیازمند ارزیابی ویژه است.
- زخم یا خونریزی فعال معده و روده، خونریزی مغزی، اختلالات خونریزی، ضربه شدید یا جراحی اخیر را اطلاع دهید.
- فهرست داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت، ضدفشارخون، گشادکننده عروق، داروهای قلبی و مکملهای خود را در اختیار پزشک و داروساز بگذارید.
- بارداری، شیردهی یا قصد بارداری، دیابت کنترلنشده، سابقه زخم گوارشی، تشنج یا گلوکوم را مطرح کنید؛ این شکل برای کودکان و نوجوانان کاربرد ندارد.
عوارض احتمالی
- سردرد
- گرگرفتگی، قرمزی یا احساس گرما
- درد، تورم یا گزگز در محل تزریق یا اندام در حال تزریق
- سرگیجه، ضعف یا خستگی
- تهوع، استفراغ، دلدرد یا اسهال
- افت شدید فشارخون، رنگپریدگی، عرق سرد، غش یا ضعف شدید: فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ اگر خارج از مرکز درمانی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا نامنظم، تنگی نفس، خلط کفآلود یا کاهش و توقف تنفس: فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم سریع اندام، درد و قرمزی رو به افزایش در مسیر رگ، کبودی وسیع، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی: فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف ناگهانی یک طرف بدن، اختلال گفتار یا دید، گیجی شدید یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت یا لب، بثورات گسترده، خسخس یا تنگی نفس میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آلپروستادیل میتواند اثر داروهای ضدفشارخون، گشادکننده عروق و برخی داروهای قلبی را بیشتر کند و باعث افت فشار شود. اثر ضدپلاکتی آن ممکن است همراه آسپرین، کلوپیدوگرل، وارفارین، هپارین یا داروهای حلکننده لخته، خطر خونریزی را افزایش دهد. غذا تداخل مستقیمی با این تزریق ندارد، اما بعضی کنسانترهها الکل دارند؛ مصرف الکل یا داروها و فرآوردههای حاوی الکل و پروپیلنگلیکول را اطلاع دهید. محلول تزریقی نباید با داروی دیگری مخلوط شود مگر سازگاری آن قبلاً بررسی شده باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده در بارداری و شیردهی نباید استفاده شود و برای زنانی که قصد بارداری دارند نیز مناسب نیست. زنان در سن باروری باید پیش از شروع درمان احتمال بارداری را مطرح کنند و از روش مطمئن پیشگیری استفاده کنند. در صورت بارداری ناخواسته، فوراً پزشک را مطلع کنید.
نگهداری
شرایط دقیق برچسب همان برند مقدم است. کنسانترههای انفوزیون این قدرت معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری میشوند؛ نباید یخ بزنند و باید دور از دسترس کودکان باشند. محلول رقیقشده باید تازه و طبق دستور مرکز درمانی آماده و مصرف شود؛ محلول تغییررنگداده، کدر، دارای ذرات، آمپول آسیبدیده یا تاریخگذشته را استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آلپروستادیل ۲۰ میکروگرم در یک میلیلیتر را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۲آیا این دارو برای هر درد پا یا زخم دیابتی مناسب است؟
۰۳چرا هنگام درمان فشارخون و وضعیت قلب را پایش میکنند؟
۰۴اگر هنگام تزریق سرگیجه یا گرگرفتگی پیدا کنم، چه کار کنم؟
۰۵آیا همه فرآوردههای آلپروستادیل ۲۰ میکروگرم در یک میلیلیتر یکساناند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه C01EA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.