آلپروستادیل
آلپروستادیل نسخهٔ دارویی یکی از پروستاگلاندینها (Prostaglandin) و از دستهٔ داروهای قلبیعروقیِ گشادکنندهٔ عروق است که فقط بهصورت تزریقی و در بیمارستان بهکار میرود.
مهمترین کاربرد آن، باز نگهداشتن موقت «مجرای شریانی» (رگی که پیش از تولد بین دو شریان اصلی قلب وجود دارد) در نوزادان مبتلا به برخی بیماریهای مادرزادی قلب است، تا زمان انجام جراحی یا اقدام درمانی قطعی.
این دارو فقط توسط تیم پزشکی بخش نوزادان و با پایش پیوستهٔ تنفس و ضربان قلب تزریق میشود، زیرا میتواند باعث وقفهٔ تنفسی (آپنه) یا افت فشار خون شود.
خانواده باید هرگونه تغییر ناگهانی در رنگ پوست، تنفس یا حالت نوزاد را فوراً به تیم درمان اطلاع دهد و دربارهٔ هدف، طول مدت و روند درمان از پزشک یا داروساز بخش سؤال کند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلپروستادیل نسخهٔ دارویی یکی از موادِ طبیعی بدن بهنام پروستاگلاندین است و در ردهٔ داروهای قلبیعروقی جای میگیرد. اثر اصلی آن، شلکردن عضلهٔ صافِ دیوارهٔ رگها و بهویژه «مجرای شریانی» است؛ رگی که در جنین بین سرخرگ ششی و آئورت ارتباط برقرار میکند و طبیعتاً در روزهای نخست پس از تولد بسته میشود. در برخی نوزادانی که با بیماری مادرزادی قلب به دنیا میآیند، اکسیژنرسانی کافی به بدن به بازماندن همین مجرا وابسته است. آلپروستادیل با تزریق پیوستهٔ وریدی، این مجرا را باز نگه میدارد تا فرصت کافی برای تشخیص دقیق و انجام جراحی قلب یا اقدام کاتتریسم قلبی فراهم شود. این دارو صرفاً یک اقدام حمایتی و موقت است، نه جایگزین درمان اصلی بیماری.
موارد مصرف
- باز نگهداشتن مجرای شریانی در نوزادان مبتلا به بیماری مادرزادی قلب وابسته به این مجرا
- حفظ جریان خون ریوی یا سیستمیک تا زمان جراحی یا کاتتریسم قلب
- بهبود موقت اکسیژنرسانی خون و کاهش کبودی پوست در نوزادان سیانوتیک
- پایدارسازی وضعیت نوزاد در روزهای نخست تولد پیش از تصمیم نهایی درمانی
روش مصرف
آلپروستادیل هرگز در منزل و توسط خود خانواده تزریق نمیشود؛ این دارو فقط در بخش مراقبت ویژهٔ نوزادان و بهصورت تزریق وریدی پیوسته (با پمپ تزریق) توسط کادر درمانی آغاز و تنظیم میشود. سرعت تزریق و مدت درمان را پزشک متخصص نوزادان یا قلب کودکان بر اساس وضعیت بالینی نوزاد، اشباع اکسیژن و پاسخ بدن تعیین و در طول درمان تنظیم میکند. در این مدت، تنفس، ضربان قلب، فشار خون و دمای نوزاد بهطور پیوسته پایش میشود. قطع یا تغییر تزریق فقط با تصمیم تیم درمان و معمولاً همزمان با آمادهشدن نوزاد برای جراحی یا اقدام قطعی قلبی انجام میگیرد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به آلپروستادیل یا سایر پروستاگلاندینها
- نوع دقیق یا مشکوک بیماری مادرزادی قلب نوزاد و هرگونه ناهنجاری همراه
- زودرس بودن تولد (نارس بودن) و وزن نوزاد هنگام تولد
- وجود مشکلات تنفسی یا تمایل نوزاد به وقفهٔ تنفسی (آپنه)
- سابقهٔ خونریزی یا اختلال انعقاد خون در نوزاد
- هر داروی دیگری که همزمان برای نوزاد تجویز شده است
عوارض احتمالی
- برافروختگی یا قرمزی گذرای پوست (بهدلیل گشادشدن عروق)
- تب یا افزایش خفیف دمای بدن
- بیقراری یا لرزش خفیف اندامها
- اسهال یا بیقراری دستگاه گوارش
- تغییر خفیف ضربان قلب (کندی یا تندی)
- وقفهٔ تنفسی (آپنه)، بهویژه در ساعتهای نخست تزریق؛ این وضعیت زیر پایش پیوسته است، اما اگر رنگ نوزاد کبود شد یا تنفسش نامنظم بهنظر رسید، بیدرنگ به پرستار یا پزشک حاضر اطلاع دهید.
- افت فشار خون یا رنگپریدگی ناگهانی نوزاد؛ در صورت مشاهده باید بیدرنگ به تیم درمان اطلاع داد.
- کندی یا بینظمی شدید ضربان قلب؛ این علامت نیز باید فوراً به پزشک یا پرستار بخش گزارش شود.
- تشنج یا حرکات غیرعادی بدن نوزاد؛ در صورت مشاهده فوراً به کادر درمان اطلاع دهید.
- در تزریق طولانیمدت، احتمال تغییرات استخوانی یا مشکل تخلیهٔ معده وجود دارد؛ پزشک این موارد را در ویزیتها و آزمایشهای بعدی پیگیری میکند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهایی از گروه ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایندومتاسین یا ایبوپروفن که برای بستن مجرای شریانی بهکار میروند، اثر آلپروستادیل را خنثی میکنند و همزمانی آنها معمولاً مناسب نیست. مصرف همزمان با سایر داروهای گشادکنندهٔ عروق یا کاهندهٔ فشار خون نیز میتواند افت فشار خون را تشدید کند. از آنجا که نوزادان تحت این درمان معمولاً چند دارو و مایع درمانی همزمان دریافت میکنند، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی نوزاد را به پزشک و داروساز بخش اطلاع دهید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آلپروستادیلِ تزریقی برای مصرف در دوران بارداری یا شیردهی بهکار نمیرود؛ کاربرد آن مختص نوزادانی است که پس از تولد به این درمان نیاز پیدا میکنند. اگر نوزاد شما تحت این درمان است، برنامهٔ شیردهی یا تغذیهٔ او را با تیم پزشکی بخش نوزادان هماهنگ کنید، زیرا این برنامه در کنار تزریق وریدی بهطور جداگانه توسط همان تیم تنظیم میشود.
نگهداری
نگهداری آلپروستادیل بر عهدهٔ داروخانه و کادر درمانی بیمارستان است و این دارو در منزل نگهداری نمیشود. ویالهای دارو باید در یخچال و دور از نور مستقیم نگهداری شوند و پیش از تزریق طبق دستورالعمل بخش رقیق شوند؛ محلول رقیقشده نیز فقط تا مدت محدودی قابلاستفاده است. خانوادهها نیازی به نگهداری یا تهیهٔ این دارو در خانه ندارند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نوزاد من به آلپروستادیل نیاز دارد؟
۰۲آیا این دارو درمان نهایی بیماری قلب نوزاد است؟
۰۳این دارو معمولاً چهقدر طول میکشد؟
۰۴چرا نوزاد در طول تزریق اینقدر تحت نظر است؟
۰۵بعد از قطع آلپروستادیل چه اتفاقی میافتد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۶ سازنده، در گروه C01EA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.