متیل پردنیزولون
متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی از خانوادهٔ گلوکوکورتیکوئیدها (Glucocorticoid) است که بهصورت تزریقی، التهاب شدید را بهسرعت کاهش میدهد و فعالیت بیشازحد سیستم ایمنی را مهار میکند.
بیشترین کاربرد آن، کنترل حملات حاد بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید و مولتیپلاسکلروزیس (اماس)، و نیز واکنشهای آلرژیک شدید و تشدید شدید آسم یا بیماری انسدادی ریه است.
این دارو تزریقی و قوی است و تنها توسط کادر درمانی تجویز و تزریق میشود؛ در دورههای طولانیتر، کاهش تدریجی آن بهجای قطع ناگهانی و توجه به افزایش خطر عفونت اهمیت ویژه دارد.
اگر پس از تزریق تب مداوم، نشانههای عفونت، تغییرات روحی شدید یا هر علامت غیرمعمولی دیدید، یا بیماری زمینهای خاصی مانند دیابت یا عفونت فعال دارید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی از دستهٔ گلوکوکورتیکوئیدها است که اثری شبیه کورتیزول طبیعی بدن دارد، با این تفاوت که قدرت ضدالتهابی آن بهمراتب بیشتر است. این دارو با اتصال به گیرندههای اختصاصی در سلولها، ساخت مواد التهابزا را کم میکند و فعالیت بیشازحد سیستم ایمنی را مهار میکند. شکل تزریقی آن معمولاً در بیمارستان یا کلینیک، برای کنترل سریع التهابهای شدید و حملات حاد بیماریهای خودایمنی به کار میرود. هدف اصلی درمان، فروکشکردن سریع التهاب و بازگرداندن بدن به وضعیت پایدارتر است، نه لزوماً درمان قطعی بیماری زمینهای.
موارد مصرف
- کنترل حملات حاد بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید و وسکولیت
- کنترل حملهٔ حاد اماس (مولتیپلاسکلروزیس)
- کمک به درمان واکنشهای آلرژیک شدید و آنافیلاکسی، در کنار درمان اصلی
- تشدید شدید آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه
- پیشگیری و درمان پسزدن پیوند عضو
- کنترل التهاب شدید در فاز حاد بیماریهای التهابی روده
روش مصرف
این دارو تنها بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و توسط کادر درمانی در بیمارستان یا کلینیک تجویز و تزریق میشود؛ بنابراین نیازی به تنظیم خودسرانهٔ زمان یا شیوهٔ مصرف توسط بیمار نیست. تعداد نوبتها و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نوع و شدت بیماری تعیین میکند. در برخی درمانهای چندروزه، ممکن است پس از پایان تزریق، ادامهٔ درمان با کورتیکواستروئید خوراکی و کاهش تدریجی دوز تجویز شود؛ در این حالت، قطع ناگهانی دارو -بهویژه پس از مصرف طولانی- میتواند خطرناک باشد و باید دقیقاً طبق برنامهٔ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملات حاد شدید بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید و واسکولیت
برای موارد شدید؛ پالسهای دوزبالا باید با پایش بیمارستانی تزریق شوند.
عود حاد اماس
پیش از شروع، عفونت و شبهعود باید بررسی شود؛ درمان برای عودهای ناتوانکننده است.
واکنش آلرژیک شدید
درمان کوتاهمدت و با کمترین دوز مؤثر انجام شود؛ پایش راه هوایی و گردش خون ضروری است.
آنافیلاکسی
آدرنالین عضلانی درمان فوری و اصلی است؛ متیل پردنیزولون اثر فوری ندارد و جایگزین آدرنالین نیست.
تشدید حاد شدید آسم
در صورت امکان، درمان خوراکی بر تزریقی ترجیح دارد؛ همراه داروهای گشادکنندهٔ راههای هوایی استفاده میشود.
تشدید حاد شدید بیماری انسدادی مزمن ریه
در صورت امکان مصرف خوراکی، فرم خوراکی ترجیح دارد؛ تزریق برای موارد شدید یا ناتوانی در بلع و همراه درمان علت زمینهای است.
پیشگیری پیرامون پیوند و درمان پسزدن حاد پیوند عضو
پالس دوزبالا معمولاً بیش از ۴۸ تا ۷۲ ساعت ادامه نمییابد؛ ادامهٔ سرکوب ایمنی طبق رژیم مرکز پیوند است.
التهاب شدید حاد بیماریهای التهابی روده، مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون
در موارد شدید باید در بیمارستان پایش شود؛ پاسخ درمانی طی ۷۲ ساعت ارزیابی و در صورت بیپاسخی، درمان نجاتبخش بررسی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به متیل پردنیزولون یا سایر کورتیکواستروئیدها
- عفونت فعال، بهویژه عفونت قارچی، سل نهفته یا فعال، یا عفونتهای ویروسی مانند آبلهمرغان و زونا
- دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا نارسایی کبد و کلیه
- زخم گوارشی یا سابقهٔ خونریزی گوارشی
- پوکی استخوان، سابقهٔ شکستگی یا اختلالات روانی و نوسان خلقی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، و مصرف هر داروی دیگر از جمله داروهای بدوننسخه و مکملها
عوارض احتمالی
- بیخوابی و بیقراری
- افزایش اشتها و احتباس آب و نمک در بدن
- گرگرفتگی یا سرخی گذرای صورت
- نوسان خلقی یا تحریکپذیری خفیف
- افزایش قند خون
- نشانههای عفونت جدی مانند تب مداوم یا زخمی که بهبود نمییابد؛ در این حالت سریعاً پزشک را مطلع کنید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو یا تنگی نفس ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- درد شدید شکم، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی که میتواند نشانهٔ خونریزی گوارشی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تغییرات روانی شدید مانند افسردگی عمیق یا هذیان؛ بدون درنگ با پزشک تماس بگیرید
- ضعف شدید عضلانی یا تاری دید ناگهانی؛ نیازمند ارزیابی سریع پزشک است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
متیل پردنیزولون میتواند با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن تداخل داشته باشد و خطر زخم و خونریزی گوارشی را بیشتر کند؛ با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین، اثر رقیقکنندگی خون را تغییر دهد؛ و با داروهای پایینآورندهٔ قند خون، نیاز به تنظیم مجدد دوز ایجاد کند. برخی داروهای ضدقارچ، ضدتشنج یا آنتیبیوتیک نیز از طریق اثر بر متابولیسم کبدی میتوانند میزان اثر این دارو را تغییر دهند، و مصرف همزمان با داروهای مدر میتواند خطر افت پتاسیم خون را بیشتر کند؛ همچنین دریافت واکسنهای زنده در طول درمان معمولاً توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را حتماً به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف متیل پردنیزولون در بارداری تنها در مواردی انجام میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطر احتمالی برای جنین بیشتر باشد و باید کاملاً با صلاحدید پزشک متخصص باشد. این دارو در مقادیر کم وارد شیر مادر میشود؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی در دوران درمان را باید با در نظر گرفتن دوز و طول درمان، حتماً با پزشک هماهنگ کنید.
نگهداری
این دارو معمولاً در محیط درمانی نگهداری و تزریق میشود. اگر ویال یا آمپولی به شما تحویل داده شود، آن را دور از نور مستقیم آفتاب و طبق دمای درجشده روی بستهبندی نگهداری کنید، از یخزدن آن جلوگیری کنید و پیش از تزریق، تاریخ انقضا و سالمبودن ظاهری محلول را بررسی کنید. همهٔ داروها را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 1000 mg |
| تزریقی برای محلول | 125 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو باید تزریق شود، نه اینکه بهصورت قرص خورده شود؟
۰۲آیا بیخوابی بعد از تزریق این دارو طبیعی است؟
۰۳آیا این دارو باعث افزایش وزن میشود؟
۰۴آیا این دارو سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند و خطر عفونت را بالا میبرد؟
۰۵اگر دورهٔ تزریق تمام شد، آیا باید داروی دیگری هم مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۱۴ سازنده، در گروه H02AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.