کلسیتونین سالمون
کلسیتونین سالمون یک هورمون پپتیدی است که با مهار سلولهای تحلیلبرندهٔ استخوان، سرعت از دسترفتن مواد معدنی استخوان را کم میکند و میتواند کلسیم خون را نیز کاهش دهد.
بیشتر برای پوکی استخوان تثبیتشده پس از یائسگی، معمولاً زمانی که درمانهای جایگزین مناسب نیستند، استفاده میشود. بسته به فرآورده و تشخیص متخصص، برای دورههای کوتاهِ کاهش حاد تودهٔ استخوان پس از بیحرکتی، بیماری پاژه یا برخی اختلالات دردناک استخوانی نیز ممکن است تجویز شود.
در برخی بررسیها، مصرف طولانی با افزایش گزارش برخی سرطانها همراه بوده است؛ رابطهٔ علت و معلولی قطعی نیست، اما ضرورت ادامهٔ درمان باید دورهای بازبینی شود. حساسیت شدید، نشانههای افت کلسیم یا زخم و خونریزی قابلتوجه بینی نیازمند اقدام سریع است.
پیش از شروع، دربارهٔ حساسیت شدید، کلسیم پایین، بیماری یا خونریزی بینی، بارداری یا شیردهی و مصرف لیتیوم اطلاع دهید. تحریک مداوم بینی، گزگز اطراف دهان یا گرفتگی عضلات نیز نیاز به پیگیری دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیتونین سالمون یک هورمون پپتیدی تنظیمکنندهٔ کلسیم و داروی مهارکنندهٔ تحلیل استخوان است. با اثر بر سلولهای تحلیلبرندهٔ استخوان، سرعت برداشت مواد معدنی از استخوان را کم میکند و میتواند کلسیم خون را نیز کاهش دهد. شکل موردنظر در این صفحه، اسپری بینی با قدرت ۲۰۰ واحد بینالمللی در هر پاف است. کاربرد اصلی آن برخی موارد پوکی استخوان پس از یائسگی است، اما معمولاً وقتی درمانهای جایگزین مناسب نباشند انتخاب میشود و اثر آن بر پیشگیری از همهٔ شکستگیها، بهویژه شکستگی لگن، قطعی نیست.
موارد مصرف
- درمان پوکی استخوان تثبیتشده پس از یائسگی، معمولاً وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند
- پیشگیری کوتاهمدت از کاهش حاد تودهٔ استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی، مانند پس از بعضی شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان
- درمان بیماری پاژهٔ استخوان، فقط در صورت نامناسببودن یا ناکافیبودن درمانهای جایگزین
- برخی اختلالات نورودیستروفیک و دردناک استخوان، مانند پوکی استخوان پس از ضربه یا سندرم درد منطقهای پیچیده، طبق تشخیص متخصص
- کاهش درد استخوان مرتبط با تحلیل استخوان یا کاهش تراکم استخوان، در موارد انتخابشده و طبق بروشور همان فرآورده
روش مصرف
این فرآورده فقط از راه بینی استفاده میشود و مقدار و دورهٔ آن را نسخه تعیین میکند. پیش از نخستین استفاده، پمپ را دقیقاً طبق بروشور همان برند آماده کنید؛ معمولاً بطری باید به دمای اتاق برسد و پمپ فقط برای آمادهسازی اولیه فعال شود. هنگام مصرف سر را صاف نگه دارید، دارو را در یک سوراخ بینی بپاشید و در نوبتهای بعد سوراخها را جابهجا کنید؛ سپس نازل را تمیز و درپوش را بگذارید. مصرف منظم مهم است؛ در صورت فراموشی، مقدار بعدی را دو برابر نکنید. کلسیم و ویتامین د را طبق برنامهٔ تجویزشده مصرف کنید و درمان را خودسرانه طولانی یا قطع نکنید، زیرا نیاز به ادامهٔ آن باید دورهای بازبینی شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پوکی استخوان اثباتشده پس از یائسگی
همراه دریافت کافی کلسیم و ویتامین د مصرف شود؛ ادامهٔ درمان باید دورهای بازبینی شود و معمولاً فقط وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند انجام میشود.
پیشگیری از کاهش حاد تودهٔ استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی
دریافت کافی کلسیم و ویتامین د توصیه میشود؛ با شروع تحرک دوباره، ادامهٔ درمان باید ارزیابی شود.
بیماری پاژهٔ استخوان
فقط در صورت نامناسببودن یا ناکافیبودن درمانهای جایگزین؛ پس از پاسخ و برطرفشدن علائم قطع شود. مدت معمول بیش از ۳ ماه نباشد و فقط در موارد استثنایی تا ۶ ماه ادامه یابد.
اختلالات نورودیستروفیک و دردناک استخوان، مانند پوکی استخوان دردناک پس از ضربه و سندروم درد منطقهای پیچیده
درمان باید پس از تأیید تشخیص و هرچه زودتر آغاز شود.
درد استخوان مرتبط با تحلیل استخوان یا کاهش تراکم استخوان
اثر ضددرد ممکن است چند روز بعد کامل شود؛ در درمان ادامهدار، کاهش دوز یا افزایش فاصلهٔ مصرف ممکن است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ حساسیت به کلسیتونین سالمون، فرآوردههای ماهی یا هر جزء اسپری دارید، اطلاع دهید؛ در حساسیت مشکوک ممکن است ارزیابی حساسیت لازم باشد.
- اگر کلسیم خون پایین، کمبود ویتامین د، گزگز، گرفتگی یا پرش عضلات دارید، پیش از شروع مطرح کنید؛ افت کلسیم باید اصلاح شود.
- اگر خونریزی مکرر از بینی، زخم، خشکی شدید، التهاب، گرفتگی مداوم، سینوزیت یا جراحی اخیر بینی دارید، پزشک باید بینی را پیش از شروع و در طول درمان بررسی کند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه لیتیوم و داروهای مؤثر بر کلسیم خون، را در اختیار پزشک و داروساز بگذارید.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیردهی میکنید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف اطلاع دهید.
- در صورت بیماری کلیه یا کبد، سابقهٔ سنگ کلیه یا مصرف برای کودک و نوجوان، ارزیابی متخصص ضروری است؛ تحریک بینی در سالمندان ممکن است بیشتر باشد.
عوارض احتمالی
- آبریزش، گرفتگی، خشکی، سوزش یا تحریک بینی و عطسه
- خونریزی خفیف از بینی
- سردرد یا سرگیجه
- درد پشت، عضله یا مفصل
- تهوع، دلدرد یا اسهال
- گرگرفتگی صورت، خستگی یا تغییر مزهٔ دهان
- کهیر گسترده، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، تنگی نفس یا احساس غش: مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز یا بیحسی اطراف دهان و انگشتان، گرفتگی یا پرش عضلات، ضعف شدید یا تشنج: احتمال افت کلسیم مطرح است؛ در نشانههای شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زخم دردناک یا ماندگار داخل بینی، دلمهٔ شدید، خونریزی قابلتوجه یا تکرارشونده یا گرفتگی شدید: مصرف را متوقف کنید و سریع برای معاینهٔ بینی مراجعه کنید؛ خونریزی شدید یا قطعنشدنی نیازمند مراجعهٔ فوری است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده با لیتیوم است؛ کلسیتونین میتواند دفع لیتیوم را افزایش دهد و سطح آن را پایین بیاورد، بنابراین ممکن است پایش و تنظیم درمان لازم شود. داروهای دیگری که بر کلسیم خون اثر میگذارند و نیز مکملهای کلسیم و ویتامین د باید اعلام شوند؛ این مکملها گاهی همراه درمان لازماند، اما مقدارشان باید متناسب با وضعیت شما باشد. تداخل غذایی مهمی برای اسپری بینی شناخته نشده است، ولی الکل ممکن است سرگیجه یا گرگرفتگی را تشدید کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلسیتونین سالمون عمدتاً برای زنان پس از یائسگی بهکار میرود و در بارداری کاربرد معمول ندارد. اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی آن در بارداری و انتقال به شیر مادر وجود ندارد؛ اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیردهی میکنید، پزشک باید ضرورت درمان و گزینههای جایگزین را بررسی کند.
نگهداری
بطری بازنشده را طبق برچسب، معمولاً در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجه نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. پس از بازشدن، بیشتر فرآوردهها باید در دمای اتاقِ کمتر از ۲۵ درجه، بهصورت عمودی و دور از گرما و نور نگهداری شوند؛ مدت مصرف پس از بازشدن بسته به برند است و معمولاً حدود ۴ هفته است. بطری را تکان ندهید، تاریخ انقضا و شفافبودن محلول را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیتونین سالمون درمان اول پوکی استخوان است؟
۰۲چرا باید سوراخ بینی را جابهجا کنم؟
۰۳اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
۰۴آیا همراه اسپری، کلسیم و ویتامین د لازم است؟
۰۵کلسیتونین سالمون با چه نامهایی دیده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۷ سازنده، در گروه H05BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.