وازوپرسین
وازوپرسین یک هورمون ضدادراری تزریقی از گروه هورمونهای سیستمیک است. با نگهداشتن آب در کلیه و تنگکردن برخی رگها، به تنظیم آب بدن و فشار خون کمک میکند.
بیشتر برای درمان دیابت بیمزهٔ مرکزی و کنترل موقت خونریزی ناشی از واریسهای مری استفاده میشود. در بخش مراقبت ویژه، برخی فرآوردهها برای افت فشار مقاوم در شوک ناشی از گشادشدن شدید عروق، بهویژه شوک سپتیک، بهعنوان درمان کمکی به کار میروند.
این دارو میتواند فشار خون را بیش از حد بالا ببرد، خونرسانی قلب و اندامها را کاهش دهد و باعث احتباس آب و افت سدیم شود؛ رقیقسازی و تزریق آن باید با پایش دقیق انجام شود.
اگر بیماری قلبی یا عروقی، فشار خون بالا، نارسایی قلبی، بیماری کلیه یا اختلال سدیم دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، کودکبودن بیمار و مصرف داروهای مؤثر بر فشار خون یا آب بدن نیز باید از قبل مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
وازوپرسین یک هورمون ضدادراری مصنوعی و داروی تنگکنندهٔ عروق از گروه هورمونهای سیستمیک است. در کلیه بازجذب آب را افزایش میدهد و با انقباض برخی رگها، فشار خون و مقاومت عروقی را بالا میبرد. فرآوردهٔ مورد نظر بهصورت محلول تزریقی با غلظت ۲۰ واحد بینالمللی در هر میلیلیتر عرضه میشود و کاربرد آن به علت تجویز بستگی دارد. از موارد شناختهشدهٔ مصرف آن دیابت بیمزه، کنترل خونریزی واریسی مری و درمان کمکی افت فشار شدید در مراقبت ویژه است. این دارو ممکن است با نامهای تجاری واسل، وازوپرسین و هایپرس عرضه شود.
موارد مصرف
- درمان دیابت بیمزهٔ مرکزی، یعنی کمبود هورمون ضدادراری، وقتی علت از ناتوانی کلیه در پاسخدادن به هورمون نباشد
- کنترل کوتاهمدت خونریزی ناشی از واریسهای مری
- درمان کمکی افت فشار مقاوم در شوک ناشی از گشادشدن شدید عروق، بهویژه شوک سپتیک، در بخش مراقبت ویژه
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت تزریقی و توسط کادر درمان استفاده میشود و بسته به علت درمان ممکن است زیرجلدی، عضلانی یا وریدی باشد. برای کاربردهای وریدی، محلول غلیظ باید طبق دستور همان فرآورده و نسخه رقیق شود و با سرعت کنترلشده، معمولاً با پمپ، تزریق شود؛ خودسرانه آمپول را تزریق یا رقیق نکنید. مقدار، فاصله و مدت درمان را پزشک تعیین میکند. اگر برای شوک بهصورت انفوزیون مداوم داده شود، قطع آن باید طبق برنامهٔ تیم درمان انجام شود و نباید خودسرانه ناگهانی قطع شود. در صورت سرگیجه پس از تزریق، تا برطرفشدن آن رانندگی نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت بیمزهٔ مرکزی
در دیابت بیمزهٔ ناشی از ناتوانی کلیه در پاسخ به هورمون کاربرد ندارد؛ پایش آب بدن و سدیم خون برای پیشگیری از مسمومیت آبی ضروری است.
کنترل کوتاهمدت خونریزی ناشی از واریسهای مری
درمان کوتاهمدت است و به پایش فشار خون، عملکرد قلب و نشانههای کاهش خونرسانی به اندامها نیاز دارد.
افت فشار مقاوم در شوک ناشی از گشادشدن شدید عروق، بهویژه شوک سپتیک
خطر ایسکمی، کاهش برونده قلبی و اختلال سدیم خون دارد و باید با پایش مداوم همودینامیک و الکترولیتها تجویز شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به وازوپرسین، آرژیپرسین یا مواد تشکیلدهندهٔ آمپول، بهویژه سابقهٔ واکنش شدید دارویی را اطلاع دهید.
- بیماری عروق قلب یا اندامها، سابقهٔ درد قفسهٔ سینه، فشار خون بالا یا اختلال گردش خون را مطرح کنید؛ تنگی عروق میتواند خونرسانی را کاهش دهد.
- نارسایی قلبی، بیماری یا التهاب مزمن کلیه، ورم، احتباس آب یا پایینبودن سدیم خون را به پزشک بگویید.
- اگر آسم، صرع یا میگرن دارید، یا بیمار کودک یا سالمند است، پیش از تزریق اطلاع دهید تا پایش مناسب انجام شود.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه داروهای فشار خون، داروهای افزایشدهندهٔ فشار، لیتیم، کاربامازپین، برخی داروهای ضدافسردگی، هپارین و مصرف الکل را اعلام کنید.
- بارداری یا احتمال بارداری، شیردهی، یا برنامهٔ جراحی و بیهوشی با برخی داروهای بیهوشی استنشاقی را پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد یا احساس فشار در سر
- سرگیجه
- تهوع یا استفراغ
- دلدرد، نفخ یا اسهال
- لرزش
- تعریق یا رنگپریدگی
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا احساس خفگی: احتمال واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس، غش، ضربان بسیار کند یا نامنظم، یا افزایش شدید فشار خون: فوراً تیم درمان را مطلع کنید و در صورت خارجبودن از مرکز درمانی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگی شدید، گیجی، سردرد شدید یا رو به افزایش، گرفتگی عضلات، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری میتواند نشانهٔ احتباس آب و افت سدیم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردی، بیحسی، درد شدید یا تغییر رنگ انگشتان و اندامها میتواند نشانهٔ کاهش خونرسانی باشد؛ فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
- درد شدید و ناگهانی شکم، استفراغ مداوم یا مدفوع خونی نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
غذا تداخل مهمی با شکل تزریقی ندارد، اما الکل ممکن است اثر ضدادراری دارو را کاهش دهد. داروهای بالابرندهٔ فشار مانند نورآدرنالین و آدرنالین میتوانند اثر افزایش فشار و تنگی عروق را بیشتر کنند؛ این ترکیب در شوک گاهی هدفمند است، اما فقط با پایش انجام میشود. داروهای کاهندهٔ فشار ممکن است اثر وازوپرسین را کم کنند، و کاربامازپین و برخی داروهای ضدافسردگی، بهویژه انواع سهحلقهای، میتوانند احتباس آب و افت سدیم را افزایش دهند. لیتیم و هپارین نیز ممکن است اثر ضدادراری را کاهش دهند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی جنین وجود ندارد و وازوپرسین میتواند، بهویژه در اواخر بارداری، انقباض رحم ایجاد کند. در دیابت بیمزهٔ مرکزی گاهی با تصمیم متخصص استفاده میشود، اما سود و خطر باید سنجیده شود. دربارهٔ شیردهی، گزارشهایی از نبود آسیب آشکار به نوزاد وجود دارد، ولی اطلاعات دربارهٔ ورود دارو به شیر و اثر آن کامل نیست؛ بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
نگهداری
شرایط درجشده روی جعبهٔ همان برند را ملاک قرار دهید؛ بسیاری از فرآوردههای این غلظت در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، و دور از نور نگهداری میشوند و نباید یخ بزنند. دارو را دور از دسترس کودکان و تا پیش از تاریخ انقضا نگه دارید و اگر محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات بود، استفاده نکنید. آمپول بازشده و محلول رقیقشده معمولاً تکمصرف است و باقیماندهٔ آن باید طبق دستور مرکز درمانی دور ریخته شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا وازوپرسین و آرژیپرسین یک دارو هستند؟
۰۲آیا وازوپرسین برای هر نوع ادرار زیاد یا دیابت استفاده میشود؟
۰۳آیا این آمپول برای فشار خون پایین است؟
۰۴چرا باید این آمپول رقیق شود و با پمپ تزریق شود؟
۰۵اگر بعد از تزریق سردرد یا تهوع داشتم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۳ سازنده، در گروه H01BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.