کلسیتونین
کلسیتونین یک هورمون تزریقی است که با کاهش برداشت کلسیم از استخوان و افزایش دفع کلیوی آن، به پایین آوردن کلسیم خون کمک میکند.
بیشتر برای کاهش کوتاهمدت افزایش کلسیم خون و برخی موارد بیماری پاژه یا تحلیل حاد استخوان پس از بیحرکتی بهکار میرود. کاربرد آن برای پوکی استخوان پس از یائسگی محدود و فقط در شرایط منتخب است.
مصرف طولانیمدت کلسیتونین بهدلیل احتمال افزایش خطر برخی سرطانها باید دورهای بازبینی شود، بهویژه هنگام استفاده برای پوکی استخوان. افت کلسیم خون و حساسیت شدید نیز ممکن است رخ دهد؛ تنگی نفس، تورم گلو، گزگز شدید یا گرفتگی عضلات نیازمند اقدام فوری است.
پیش از اولین تزریق، حساسیت به کلسیتونین یا ماهی سالمون، پایینبودن کلسیم خون، کمبود ویتامین د، بیماری کلیه، اختلال ریتم قلب، بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید. اگر درمان طولانی شده، اثر دارو کم شده یا سرگیجه و تاری دید دارید، درمان باید بازبینی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیتونین یک هورمون تنظیمکنندهٔ کلسیم از گروه هورمونهای سیستمیک است که در این فرآورده به شکل تزریقی با قدرت ۱۰۰ واحد بینالمللی در هر میلیلیتر عرضه میشود. این دارو با مهار فعالیت سلولهای تجزیهکنندهٔ استخوان و کاهش بازجذب کلیوی کلسیم، کلسیم خون را پایین میآورد و سرعت تحلیل استخوان را کم میکند. به همین دلیل بیشتر برای کنترل کوتاهمدت افزایش کلسیم خون یا برخی اختلالات استخوانی استفاده میشود. اثر آن در درمان طولانیمدت ممکن است کاهش یابد و ادامهٔ درمان باید مرتب ارزیابی شود.
موارد مصرف
- درمان کوتاهمدت افزایش شدید کلسیم خون، از جمله موارد مرتبط با برخی سرطانها، پرکاری پاراتیروئید، بیحرکتی یا مسمومیت با ویتامین د
- بیماری پاژهٔ استخوان در بیمارانی که درمانهای جایگزین برایشان مناسب نیست یا پاسخ کافی ندادهاند
- پیشگیری کوتاهمدت از تحلیل حاد استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی، مانند برخی شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان
- برخی موارد پوکی استخوان پس از یائسگی یا کمک کوتاهمدت به درد حاد شکستگی فشاری مهرهها، فقط در شرایط منتخب
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و باید با مسیر تزریق تعیینشده در نسخه، مانند زیرجلدی یا عضلانی، توسط فرد آموزشدیده مصرف شود؛ تزریق وریدی فقط در شرایط درمانی و با تجویز انجام میشود. اگر تزریق زیرجلدی در منزل آموزش داده شده است، از روش استریل استفاده کنید، محل تزریق را جابهجا کنید و محلول را از نظر شفافیت، بیرنگ بودن و نداشتن ذرات یا آسیبدیدگی آمپول بررسی کنید. تهوع در آغاز درمان شایعتر است و بعضی افراد تزریق عصر یا شب و پس از غذا را بهتر تحمل میکنند، اما زمان نسخه را خودسرانه تغییر ندهید. نوبت فراموششده را دوبرابر نکنید و آمپول تکمصرف یا باقیماندهٔ آن را برای نوبت بعد نگه ندارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افزایش شدید کلسیم خون (هایپرکلسمی؛ از جمله ناشی از بدخیمی، پرکاری پاراتیروئید، بیحرکتی یا مسمومیت با ویتامین د)
همراه با جبران کمآبی و درمان علت زمینهای؛ کلسیم خون باید مرتب پایش شود و مصرف معمولاً کوتاهمدت است.
بیماری پاژهٔ استخوان
فقط وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند یا پاسخ کافی ندادهاند؛ درمان معمولاً پس از پاسخ و حداکثر تا ۳ ماه قطع میشود.
پیشگیری کوتاهمدت از تحلیل حاد استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی، مانند پس از شکستگی ناشی از پوکی استخوان
دورهٔ درمان نباید از ۴ هفته بیشتر شود و باید از کمترین دوز مؤثر استفاده شود.
پوکی استخوان پس از یائسگی در شرایط منتخب
فقط وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند؛ دریافت کافی کلسیم و ویتامین د و کوتاهترین مدت درمان ضروری است.
کمک کوتاهمدت به درد حاد ناشی از شکستگی فشاری مهرهها در شرایط منتخب
برای درد حاد و کمک به تحرک زودهنگام است، نه درد مزمن؛ اثر ضد درد ممکن است پس از چند روز ظاهر شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلسیتونین، ماهی سالمون یا هر مادهٔ تشکیلدهندهٔ آمپول را اطلاع دهید؛ در واکنشهای شدید قبلی ممکن است ارزیابی حساسیت لازم باشد.
- اگر کلسیم خون پایین، کمبود ویتامین د یا اختلال دیگری در مواد معدنی بدن دارید، پیش از شروع درمان بگویید؛ پایینبودن کلسیم باید اصلاح شود.
- بیماری کلیه، بهویژه نارسایی شدید، یا هر بیماری مهم زمینهای را مطرح کنید؛ برای کودکان شواهد کافی وجود ندارد و مصرف باید فقط با نظر متخصص باشد.
- اگر اختلال ریتم قلب دارید یا دیگوکسین و داروهای قلبی مصرف میکنید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، بهخصوص لیتیوم و بیسفسفوناتها، و همچنین مکملهای کلسیم و ویتامین د را ارائه کنید.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از تزریق دربارهٔ ضرورت ادامهٔ درمان تصمیمگیری شود.
عوارض احتمالی
- تهوع، با یا بدون استفراغ
- گرگرفتگی صورت یا بالاتنه و احساس گرما
- درد، قرمزی یا التهاب محل تزریق
- سرگیجه یا سردرد
- درد شکم یا اسهال
- خستگی
- کهیر منتشر، تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا گلو و احساس خفگی میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز اطراف دهان یا انگشتان، گرفتگی یا پرش عضلات، لرزش، تشنج یا ضربان نامنظم ممکن است از افت کلسیم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، سرگیجهٔ شدید، ضعف ناگهانی یا تپش قلب قابلتوجه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ رانندگی نکنید.
- تاری دید یا هر اختلال دیدی که شدید یا ماندگار باشد، نیازمند مراجعهٔ سریع برای بررسی است.
- اگر درمان قرار است طولانی شود، آن را بدون بازبینی ادامه ندهید؛ بهدلیل احتمال افزایش خطر برخی سرطانها، پزشک باید فایده و خطر ادامهٔ مصرف را دوباره ارزیابی کند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده، کاهش غلظت لیتیوم خون است و ممکن است به پایش و تنظیم درمان نیاز داشته باشد. چون کلسیتونین کلسیم خون را پایین میآورد، همراهی آن با بیسفسفوناتها یا داروهای دیگرِ پایینآورندهٔ کلسیم میتواند افت کلسیم را بیشتر کند؛ در مصرف دیگوکسین و برخی داروهای قلبی نیز احتیاط لازم است. تداخل غذایی مشخصی گزارش نشده است، اما مکملهای کلسیم یا ویتامین د را، بهویژه هنگام درمان افزایش کلسیم خون، خودسرانه شروع یا زیاد نکنید. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، ولی در صورت سرگیجه یا تهوع میتواند تحمل دارو را بدتر کند؛ فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی کلسیتونین در بارداری وجود ندارد و مصرف آن فقط زمانی انجام میشود که پزشک آن را ضروری بداند. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر انسان میشود و در مطالعات حیوانی کاهش تولید شیر دیده شده است؛ در دوران درمان، شیردهی معمولاً توصیه نمیشود و تصمیم نهایی باید با پزشک باشد.
نگهداری
آمپول را طبق دستور همان فرآورده، معمولاً در یخچال در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی نگهداری کنید و در بخش انجماد یخچال نگذارید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و پیش از تزریق تاریخ انقضا، سالمبودن آمپول و شفاف و بیرنگ بودن محلول را بررسی کنید. آمپول بازشده یا باقیمانده را نگه ندارید، مگر دستور همان فرآورده صراحتاً اجازه داده باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیتونین برای پوکی استخوان مناسب است؟
۰۲چرا بعد از تزریق صورتم گرم و قرمز میشود؟
۰۳آیا کلسیتونین میتواند کلسیم خون را بیشازحد پایین بیاورد؟
۰۴اگر به ماهی سالمون یا کلسیتونین حساسیت دارم، چه کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق کلسیتونین را فراموش کردم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه H05BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.