کلسیتونین سالمون
کلسیتونین سالمون شکل مصنوعی هورمون کلسیتونین و دارویی از گروه تنظیمکنندههای تعادل کلسیم است. اسپری بینی آن فعالیت سلولهای استخوانخوار را کم میکند و میتواند کلسیم خون را پایین بیاورد.
بیشتر برای پوکی استخوان پس از یائسگی در بیمارانی به کار میرود که گزینههای مناسبتر برایشان قابل استفاده نیست. بسته به تشخیص متخصص، در برخی بیماریهای استخوانی مانند بیماری پاژه یا برای کاهش موقت کلسیم خون نیز ممکن است تجویز شود.
این دارو میتواند واکنش حساسیتی شدید، کاهش کلسیم خون و آسیب یا خونریزی مخاط بینی ایجاد کند. به دلیل احتمال افزایش خطر بدخیمی در مصرف طولانی، ادامه درمان باید دورهای بازبینی شود.
پیش از مصرف، حساسیتها، کلسیم خون پایین، بیماریهای بینی، کلیه یا اختلالات کلسیم و فسفر و همه داروهایتان را مطرح کنید. تنگی نفس، تورم زبان یا گلو، خونریزی شدید بینی، گزگز اطراف دهان یا گرفتگی عضلات نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیتونین سالمون یک هورمون مصنوعی از گروه هورمونهای سیستمیک و داروهای تنظیمکننده تعادل کلسیم است. با تحریک گیرندههای خود در استخوان، فعالیت سلولهای استخوانخوار و برداشت مواد معدنی از استخوان را کم میکند؛ اثرات کلیوی آن نیز میتواند دفع کلسیم و فسفات را افزایش دهد. در شکل اسپری بینی، کاربرد اصلی آن درمان منتخب پوکی استخوان پس از یائسگی است و میزان فایده و ادامه درمان باید دورهای بازبینی شود. این فرآورده در ایران ممکن است با نامهای نایلکس، کلتونیکس، کلسیتونین یا نازوکلسین عرضه شود؛ دستور مصرف و نگهداری هر برند را از روی جعبه بررسی کنید.
موارد مصرف
- پوکی استخوان تثبیتشده پس از یائسگی، در موارد منتخب و معمولاً وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند.
- کمک به کاهش درد استخوان همراه با تحلیل استخوان یا کاهش تراکم استخوان، در برخی نسخههای تخصصی.
- بیماری پاژه استخوان، در بیماران منتخب و با تعیین شکل دارویی و مدت درمان توسط متخصص.
- کاهش موقت کلسیم خون بالا در برخی شرایط تخصصی؛ موارد شدید یا اورژانسی معمولاً به درمان سریع و شکل تزریقی نیاز دارند.
روش مصرف
این فرآورده فقط از راه بینی مصرف میشود و نباید بلعیده یا تزریق شود. مقدار پاف و مدت درمان را نسخه و بروشور همان برند تعیین میکند؛ آن را در زمان ثابت و دقیقاً طبق دستور استفاده کنید و برای جبران نوبت فراموششده مقدار را دو برابر نکنید. بطری جدید را پیش از نخستین استفاده، پس از رسیدن به دمای اتاق، طبق دستور همان محصول آماده و هواگیری کنید و پیش از هر نوبت دوباره هواگیری نکنید. هنگام مصرف سر را صاف نگه دارید، نازل را با احتیاط داخل سوراخ بینی بگذارید و سوراخهای بینی را مطابق بروشور بهصورت نوبتی عوض کنید؛ نازل را تمیز و بطری را قائم نگه دارید. در درمان پوکی استخوان، کلسیم و ویتامین د را فقط طبق برنامه درمانی دریافت کنید و طولانیکردن یا ادامهدادن خودسرانه درمان مناسب نیست.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پوکی استخوان تثبیتشده پس از یائسگی
پاششها در سوراخهای بینی بهصورت متناوب انجام شود و دریافت کافی کلسیم و ویتامین د ادامه یابد؛ معمولاً فقط وقتی درمانهای جایگزین مناسب نیستند.
درد استخوان همراه با تحلیل استخوان یا کاهش تراکم استخوان
اثر ضددرد ممکن است پس از چند روز کامل شود؛ پس از کنترل درد، معمولاً دوز کاهش مییابد یا فاصلهٔ مصرف بیشتر میشود.
بیماری پاژهٔ استخوان
پس از پاسخ مناسب و برطرفشدن علائم قطع شود؛ مدت درمان معمولاً بیش از ۳ ماه و فقط در موارد استثنایی تا ۶ ماه است.
افزایش کلسیم خون
اسپری بینی برای کاهش سریع کلسیم مناسب نیست؛ موارد شدید یا اورژانسی باید با شکل تزریقی و پایش کلسیم در محیط تخصصی درمان شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به کلسیتونین سالمون، فرآوردههای پروتئینی، ماهی یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید؛ در سابقه حساسیت شدید، ارزیابی تخصصی پیش از شروع لازم است.
- اگر کلسیم خونتان پایین است یا کمبود ویتامین د، بیماری پاراتیروئید، اختلالات فسفر یا بیماری کلیه و کبد دارید، پیش از شروع اطلاع دهید تا وضعیت مواد معدنی بررسی شود.
- اگر زخم، خوندماغ مکرر، گرفتگی یا التهاب مزمن، جراحی اخیر یا بیماری دیگری در بینی دارید، بگویید؛ ممکن است معاینه بینی پیش و حین درمان لازم باشد.
- فهرست همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و اسپریهای بینی را ارائه دهید، بهویژه لیتیم و فرآوردههای کلسیم یا ویتامین د.
- ایمنی و اثربخشی این دارو در کودکان ثابت نشده است؛ سالمندان ممکن است تحریک بینی بیشتری تجربه کنند.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع یا ادامه مصرف مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- آبریزش، گرفتگی، خشکی یا سوزش بینی
- عطسه، احساس ناراحتی بینی یا خوندماغ خفیف
- سردرد یا سرگیجه
- گرگرفتگی و احساس گرما
- تهوع، دلدرد یا اسهال
- درد عضلات، مفاصل یا کمر
- تنگی نفس یا خسخس، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر منتشر، تپش قلب یا احساس غش میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ مصرف را ادامه ندهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز یا بیحسی اطراف دهان و انگشتان، گرفتگی یا پرش عضلات، ضعف شدید یا تشنج میتواند نشانه کاهش کلسیم باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید و در تشنج یا اختلال هوشیاری به اورژانس مراجعه کنید.
- زخم، پوستهریزی شدید، درد مداوم، تورم داخل بینی یا خونریزی قابلتوجه و تکرارشونده نیازمند معاینه سریع است؛ نوبت بعدی را تا ارزیابی پزشک مصرف نکنید و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، درد قفسه سینه، سرگیجه شدید یا اختلال دید نیازمند ارزیابی فوری است؛ تا برطرفشدن علائم رانندگی نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده با لیتیم است؛ کلسیتونین میتواند دفع لیتیم را بیشتر و غلظت آن را کمتر کند و نیاز به پایش یا تنظیم درمان ایجاد شود. کلسیم و ویتامین د در پوکی استخوان معمولاً همراه درمان تجویز میشوند، اما در بیمارانی که دارو برای کاهش کلسیم خون بالا میگیرند ممکن است اثر درمان را خنثی کنند؛ خودسرانه شروع یا افزایششان نکنید. محدودیت غذایی مشخصی برای این اسپری وجود ندارد و تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل گزارش نشده است، اما در صورت سرگیجه یا گرگرفتگی احتیاط کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این اسپری برای زنان پس از یائسگی طراحی شده و درباره مصرف آن در بارداری داده کافی انسانی وجود ندارد. معلوم نیست کلسیتونین سالمون به شیر انسان منتقل میشود؛ در مطالعات حیوانی کاهش تولید شیر دیده شده است. اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیردهید، شروع یا ادامه مصرف باید بر اساس ضرورت واقعی درمان و نظر پزشک تصمیمگیری شود.
نگهداری
بطری بازنشده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد و دور از یخزدگی نگه دارید. پس از باز شدن، آن را طبق بروشور همان برند در دمای ۲۰ تا ۲۵ درجه، قائم و دور از گرما و نور نگه دارید؛ معمولاً باید در مهلت تعیینشده پس از باز شدن یا پس از تمامشدن پافهای مجاز دور انداخته شود، حتی اگر مقداری محلول باقی مانده باشد. درپوش را بگذارید، پمپ را تمیز نگه دارید، داروی تغییررنگداده یا دارای ذرات و داروی تاریخگذشته را مصرف نکنید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیتونین سالمون همان مکمل کلسیم است؟
۰۲آیا این اسپری برای هر نوع پوکی استخوان مناسب است؟
۰۳اگر بعد از اسپری بینیام خشک یا خوندماغ شد چه کنم؟
۰۴آیا کلسیتونین سالمون خطر سرطان دارد؟
۰۵آیا میتوانم همراه آن کلسیم و ویتامین د بخورم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه H05BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.