کلسیتونین
کلسیتونین یک هورمون تزریقی و تنظیمکنندهٔ کلسیم است که با کاهش تجزیهٔ استخوان، به پایینآوردن کلسیم خون کمک میکند.
بیشتر برای افزایش قابلتوجه کلسیم خون، بهویژه موارد مرتبط با بدخیمی، و بیماری پاژهٔ استخوان بهکار میرود. در برخی موارد بیحرکتی ناگهانی نیز برای پیشگیری کوتاهمدت از تحلیل استخوان تجویز میشود.
این دارو میتواند واکنش حساسیتی شدید یا افت کلسیم خون ایجاد کند. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، گزگز شدید، گرفتگی عضلات یا تشنج نیازمند رسیدگی فوری است.
اگر به کلسیتونین یا فرآوردههای سالمون حساسیت دارید، کلسیم خونتان پایین است، بیماری کلیه یا قلبی دارید، یا لیتیم و داروهای استخوانی مصرف میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری و شیردهی نیز باید پیش از شروع درمان مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیتونین یک هورمون تنظیمکنندهٔ کلسیم در گروه هورمونهای سیستمیک است. این دارو با مهار فعالیت سلولهای تجزیهکنندهٔ استخوان و افزایش دفع کلیوی کلسیم، آزادشدن کلسیم از استخوان و سطح کلسیم خون را کاهش میدهد. اثر آن در کاهش سریع کلسیم خون و کنترل برخی بیماریهای استخوانی مفید است. مسیر تزریق و مدت درمان به علت بیماری و نوع فرآورده بستگی دارد.
موارد مصرف
- درمان افزایش قابلتوجه کلسیم خون، بهویژه در موارد مرتبط با بدخیمی
- درمان بیماری پاژهٔ استخوان، زمانی که درمانهای جایگزین مناسب یا مؤثر نیستند
- پیشگیری کوتاهمدت از تحلیل حاد استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی، مانند بیحرکتی پس از شکستگی ناشی از پوکی استخوان
روش مصرف
کلسیتونین تزریقی باید طبق نسخه و توسط پرستار یا فرد آموزشدیده، معمولاً زیرجلدی یا عضلانی، مصرف شود؛ در افزایش شدید کلسیم ممکن است بهصورت انفوزیون وریدی و تحت پایش بیمارستانی استفاده شود. خودسرانه مسیر تزریق، مقدار یا فاصلهٔ نوبتها را تغییر ندهید و فقط پس از آموزش کامل در منزل تزریق کنید. در برخی فرآوردهها تزریق هنگام خواب یا پس از غذا تهوع را کمتر میکند، اما زمانبندی نسخه در اولویت است. فرآوردهٔ یخچالی را پیش از تزریق طبق بروشور بهطور طبیعی به دمای اتاق برسانید و محلول شفاف و بیرنگ را بررسی کنید؛ محلول کدر، دارای ذرات یا آمپول آسیبدیده را استفاده نکنید. درمان را خودسرانه قطعوصل یا طولانی نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افزایش قابلتوجه کلسیم خون، بهویژه مرتبط با بدخیمی
همزمان باید کمآبی و علت زمینهای درمان و کلسیم خون مرتب پایش شود؛ اثر دارو سریع اما معمولاً موقتی است.
بیماری پاژهٔ استخوان، هنگامی که درمانهای جایگزین مناسب یا مؤثر نیستند
در موارد استثنایی، مانند خطر شکستگی پاتولوژیک، ادامهٔ درمان تا حداکثر ۶ ماه فقط با نظر پزشک ممکن است؛ طولانیمدت مصرف نشود.
پیشگیری از تحلیل حاد استخوان پس از بیحرکتی ناگهانی، مانند بیحرکتی پس از شکستگی ناشی از پوکی استخوان
دورهٔ توصیهشده ۲ هفته است و در هیچ شرایطی نباید از ۴ هفته بیشتر شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلسیتونین، مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده یا کلسیتونین سالمون را اطلاع دهید؛ واکنش شدید قبلی اهمیت ویژه دارد.
- اگر کلسیم خون پایین، کمبود ویتامین د، گزگز، گرفتگی عضلات یا اختلال دیگری در مواد معدنی بدن داشتهاید، مطرح کنید؛ افت کلسیم باید پیش از شروع درمان اصلاح شود.
- نارسایی کلیه، بیماری قلبی یا اختلال ریتم قلب را به پزشک بگویید؛ در نارسایی شدید کلیه ممکن است پایش دقیقتری لازم باشد.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه لیتیم، بیسفسفوناتها، دیگوکسین، داروهای قلبی، مکمل کلسیم و ویتامین د را ارائه دهید.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری، برنامهٔ بارداری یا شیردهی، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر زیر ۱۸ سال هستید یا درمان طولانی و تکرارشونده پیشنهاد شده است، ضرورت و ایمنی آن باید جداگانه ارزیابی شود؛ برای کودکان شواهد کافی وجود ندارد.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ، بهویژه در شروع درمان
- گرگرفتگی و سرخی صورت یا بالاتنه
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- سرگیجه، سردرد یا خستگی
- اسهال، درد شکم یا تغییر مزهٔ دهان
- تنگی نفس، خسخس، تورم زبان یا گلو، تورم صورت، کهیر گسترده، افت فشار یا غش: تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز اطراف دهان یا انگشتان، گرفتگی یا پرش عضلات، اسپاسم شدید، تشنج یا ضربان نامنظم قلب: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید؛ نوبت بعدی را خودسرانه تکرار نکنید.
- اگر دارو ابتدا اثر داشته اما پاسخ درمانی یا نتیجهٔ آزمایشها کاهش یافته است، پزشک را مطلع کنید؛ ایجاد پادتن یا کاهش پاسخ گیرندهها ممکن است مطرح باشد و افزایش مقدار نباید خودسرانه انجام شود.
- در مصرف طولانیمدت، ارتباط احتمالی با افزایش خطر برخی سرطانها گزارش شده است؛ درمان باید تا حد امکان کوتاه باشد و ضرورت ادامهٔ آن بهطور دورهای بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده با لیتیم است؛ کلسیتونین میتواند دفع لیتیم را بیشتر و غلظت آن را کمتر کند. همراهی با بیسفسفوناتها ممکن است افت کلسیم را تشدید کند و در مصرف دیگوکسین یا داروهای مسدودکنندهٔ کانال کلسیم، تغییر کلسیم خون میتواند اثر دارو را تغییر دهد. مکملهای کلسیم و ویتامین د را بدون توجه به علت درمان شروع یا قطع نکنید؛ در افزایش کلسیم خون ممکن است نامناسب باشند. برای شکل تزریقی تداخل مهم و ثابتشدهای با غذا یا الکل گزارش نشده است، اما در صورت سرگیجه یا اختلال دید از الکل و رانندگی پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری مطالعهٔ کافی دربارهٔ ایمنی کلسیتونین وجود ندارد و مصرف آن فقط در صورت ضرورت قطعی و با نظر پزشک انجام میشود. دربارهٔ ورود دارو به شیر انسان اطلاعات کافی در دست نیست و بهدلیل احتمال کاهش شیردهی، در دوران شیردهی معمولاً توصیه نمیشود.
نگهداری
دارو را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از یخزدگی نگهداری کنید. آن را تا زمان مصرف در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. آمپول تکدوز پس از بازشدن باید بلافاصله مصرف شود و باقیمانده دور ریخته شود؛ محلول تغییررنگداده، کدر، دارای ذرات یا فرآوردهٔ آسیبدیده را استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیتونین برای درمان طولانیمدت پوکی استخوان مناسب است؟
۰۲گرگرفتگی صورت پس از تزریق، نشانهٔ حساسیت است؟
۰۳اگر به کلسیتونین سالمون حساسیت داشته باشم، میتوانم این دارو را تزریق کنم؟
۰۴آیا هنگام مصرف کلسیتونین باید کلسیم و ویتامین د هم مصرف کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق کلسیتونین را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۱ سازنده، در گروه H05BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.