رپاگلیناید
رپاگلیناید دارویی خوراکی از گروه گلینیدها (مگلیتینیدها) است که با تحریک کوتاهمدت ترشح انسولین از لوزالمعده، افزایش قند خون بلافاصله پس از غذا را در دیابت نوع ۲ کنترل میکند.
این دارو بیشتر برای کنترل قند خون بعد از غذا در دیابت نوع ۲ بهکار میرود، وقتی رژیم غذایی و ورزش بهتنهایی کافی نباشند؛ گاهی بهتنهایی و گاهی همراه با متفورمین مصرف میشود.
مهمترین خطر این دارو افت قند خون است، بهویژه اگر پس از مصرف آن وعدهٔ غذایی جا بیفتد؛ به همین دلیل این دارو همیشه باید کمی پیش از غذا مصرف شود.
اگر نشانههای افت قند خون را تجربه کردید، باردار هستید یا شیر میدهید، بیماری کبدی یا کلیوی دارید، یا قصد شروع داروی جدیدی را دارید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
رپاگلیناید (Repaglinide) داروی خوراکیِ کاهندهٔ قند خون از گروه گلینیدها (مگلیتینیدها) است که در ایران با نامهای تجاری مانند نوونورم نیز عرضه میشود. این دارو با اتصال به گیرندهٔ اختصاصیِ خود روی سلولهای بتای لوزالمعده، ترشح انسولین را برای مدتی کوتاه تحریک میکند و از بالا رفتن شدید قند خون بلافاصله پس از غذا جلوگیری میکند. برخلاف سولفونیلاورهها که اثری طولانیتر دارند، اثر رپاگلیناید سریع و کوتاهمدت است؛ به همین دلیل باید کمی پیش از هر وعدهٔ غذاییِ اصلی مصرف شود و در صورت حذف وعدهٔ غذا، آن نوبت دارو نیز حذف شود. این دارو تنها در دیابت نوع ۲ کاربرد دارد، چون به لوزالمعدهای نیاز دارد که هنوز توان ترشح انسولین داشته باشد، و در دیابت نوع ۱ اثری ندارد. رپاگلیناید بیشتر از طریق کبد و صفرا دفع میشود، به همین علت گاهی در بیمارانی که اختلال خفیف تا متوسط کلیوی دارند، با احتیاط و زیر نظر پزشک بهکار میرود.
موارد مصرف
- کنترل قند خون بعد از غذا در دیابت نوع ۲ در بزرگسالان
- مواردی که رژیم غذایی و ورزش بهتنهایی برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ کافی نباشد
- درمان ترکیبی همراه با متفورمین، برای بیمارانی که با متفورمین بهتنهایی کنترل کافی نمیگیرند
- گزینهای برای بیمارانی که برنامهٔ غذاییِ نامنظم دارند و به انعطاف در زمانبندی وعدههای غذایی نیاز دارند
- بهکارگیریِ محتاطانه در برخی بیماران دیابتی نوع ۲ با اختلال خفیف تا متوسط عملکرد کلیه، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
رپاگلیناید معمولاً کمی پیش از هر وعدهٔ غذاییِ اصلی میل میشود؛ پزشک بر اساس برنامهٔ درمانی شما فاصلهٔ دقیق زمانی تا غذا خوردن را مشخص میکند. اصل مهم این دارو این است: بدون وعدهٔ غذا، بدون نوبتِ دارو؛ اگر وعدهای از غذا را حذف کردید، آن نوبت از دارو را هم مصرف نکنید، چون خوردن دارو بدون غذا خطر افت قند خون را بالا میبرد. اگر وعدهٔ غذاییِ اضافهای در برنامهٔ روزتان قرار گرفت، دربارهٔ نیاز به نوبتِ اضافهٔ دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید. قرص را با آب میل کنید و تلاش کنید فاصلهٔ زمانیِ توصیهشده تا غذا خوردن را هر بار رعایت کنید. تعداد نوبتهای مصرف در روز و هرگونه تغییر در آن را فقط پزشک، بر اساس پاسخ قند خونتان، تعیین میکند و قطع یا تغییر ناگهانیِ خودسرانه میتواند کنترل قند خون را مختل کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲ در بزرگسالان با کنترل ناکافی پس از رژیم غذایی و ورزش
تعداد نوبتها بر اساس وعدههای اصلی، معمولاً ۲ تا ۴ نوبت در روز، تنظیم میشود؛ اگر وعدهای حذف شد، دوز همان وعده نیز حذف شود.
دیابت نوع ۲ در بزرگسالان با کنترل ناکافی هنگام مصرف متفورمین
مصرف همراه متفورمین میتواند خطر افت قند خون را افزایش دهد؛ در صورت حذف وعده، دوز همان وعده مصرف نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به رپاگلیناید یا هر یک از اجزای قرص حساسیت دارید، پیش از شروع دارو حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ دیابت نوع ۱، کتواسیدوز دیابتی یا هرگونه بیماری کبدی را با پزشک در میان بگذارید؛ در نارساییِ شدید کبدی این دارو معمولاً توصیه نمیشود.
- اگر اختلال عملکرد کلیه دارید، حتماً به پزشک بگویید تا شروع و پیگیریِ دارو با احتیاط بیشتری انجام شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع دارو حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفی خود را به پزشک یا داروساز نشان دهید؛ بهویژه اگر داروهای کاهندهٔ چربی خون مانند جمفیبروزیل مصرف میکنید.
- چون افت قند خون میتواند هوشیاری، تمرکز و سرعت واکنش را کاهش دهد، بهویژه در آغاز درمان یا هنگام تغییر در برنامهٔ غذایی، پیش از رانندگی یا کار با ابزار و ماشینآلات احتیاط لازم را در نظر داشته باشید.
عوارض احتمالی
- افت خفیف قند خون، بهویژه در صورت تأخیر یا حذف وعدهٔ غذایی پس از مصرف دارو
- سردرد
- علائم خفیف عفونت تنفسی فوقانی مانند گرفتگی یا آبریزش بینی
- حالت تهوع یا ناراحتی خفیف گوارشی
- درد مفاصل یا کمردردِ خفیف
- نشانههای افت شدید قند خون مانند تعریق شدید، لرزش، گیجی، تاری دید یا بیحالی شدید: بلافاصله چیزی شیرین مانند آبمیوه یا قند میل کنید و اگر بهبود نیافت یا سطح هوشیاری کاهش یافت، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشمها، ادرار تیرهرنگ، خستگی شدید یا درد غیرمعمول شکم که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد: در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- افت قند خونِ شدید یا طولانی که با خوردن قند بهبود پیدا نمیکند، بهویژه پس از مصرف همزمان با داروهایی مانند جمفیبروزیل: این وضعیت اورژانسی است؛ بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید، چون ممکن است به تزریق گلوکاگون یا سرم قندی وریدی نیاز باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
رپاگلیناید عمدتاً در کبد و با کمک آنزیمهای خاصی متابولیزه میشود، به همین دلیل داروهایی که این آنزیمها را مهار یا تحریک میکنند میتوانند اثر آن را بهشدت تغییر دهند. مصرف همزمان با جمفیبروزیل (از داروهای کاهندهٔ چربی خون) میتواند غلظت رپاگلیناید را در خون بهطور خطرناکی بالا ببرد و افت شدید و طولانیِ قند خون ایجاد کند؛ به همین دلیل این ترکیب معمولاً ممنوع است. داروهای ضدقارچ مانند ایتراکونازول و کتوکونازول، و آنتیبیوتیکِ کلاریترومایسین نیز میتوانند اثر پایینآورندهٔ قند خونِ رپاگلیناید را تشدید کنند. در مقابل، ریفامپین (آنتیبیوتیک ضدسل) میتواند اثر این دارو را کاهش دهد و کنترل قند خون را ضعیفتر کند. مصرف الکل نیز خطر افت قند خون را بالا میبرد و بهتر است محدود شود. کورتیکواستروئیدها، برخی داروهای ادرارآور و قرصهای ضدبارداریِ خوراکی ممکن است قند خون را بالا ببرند و از اثر دارو بکاهند. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها بررسی و در صورت نیاز دوز یا نوع درمان تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، معمولاً انسولین داروی ترجیحی برای کنترل قند خون است، چون تجربهٔ بالینیِ بیشتر و ایمنیِ شناختهشدهتری دارد؛ به همین دلیل بسیاری از پزشکان توصیه میکنند در دوران بارداری از رپاگلیناید به انسولین تغییر داده شود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا در دوران مصرف این دارو باردار شدید، حتماً و در اسرع وقت با پزشک مشورت کنید. دربارهٔ ترشح این دارو در شیر مادر اطلاعات کافی در دست نیست، پس تصمیم دربارهٔ مصرف آن در دوران شیردهی باید با احتیاط و تنها زیر نظر پزشک گرفته شود.
نگهداری
قرصهای رپاگلیناید را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و حرارت نگهداری کنید. دارو را در بستهٔ اصلی خود و دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
| قرص | 0.5 mg |
| قرص | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۷ برند از ۲۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا رپاگلیناید همان سولفونیلاورههاست؟
۰۲اگر یک وعدهٔ غذایی را حذف کنم، باید نوبت داروی رپاگلیناید را هم حذف کنم؟
۰۳آیا رپاگلیناید برای افرادی که مشکل کلیوی دارند مناسبتر است؟
۰۴چرا نباید رپاگلیناید را همراه با جمفیبروزیل مصرف کرد؟
۰۵آیا رپاگلیناید باعث افزایش وزن میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۷ برند از ۲۲ سازنده، در گروه A10BX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.