لیدوکائین
لیدوکائین دارویی از خانوادهٔ بیحسکنندههای موضعی است که به شکل تزریقی، هم برای بیحسی موضعی و منطقهای و هم، در بیمارستان و زیر نظر دقیق پزشک، برای کنترل برخی آریتمیهای قلب استفاده میشود.
بیشترین کاربرد آن ایجاد بیحسی پیش از اقدامات جراحی کوچک، دندانپزشکی یا برخی روشهای تشخیصی است؛ در بیمارستان نیز برای کنترل سریع برخی آریتمیهای بطنی قلب به کار میرود.
این دارو فقط توسط پزشک یا کادر درمانی آموزشدیده و در محیط درمانی تزریق میشود؛ اگر پیشتر به بیحسکنندههای موضعی حساسیت داشتهاید یا بیماری قلبی یا کبدی دارید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید.
پیش از هر تزریق لیدوکائین، اگر سابقهٔ حساسیت به بیحسکنندههای موضعی، بیماری قلبی یا کبدی دارید یا داروی دیگری مصرف میکنید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ اگر بیحسی غیرعادی طول کشید یا نگرانیای دربارهٔ اثر دارو داشتید هم موضوع را با تیم درمانی در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لیدوکائین دارویی از خانوادهٔ بیحسکنندههای موضعی آمیدی است که با مسدود کردن موقت کانالهای سدیمی در غشای سلولهای عصبی، انتقال پیام درد را در ناحیهٔ موردنظر متوقف میکند. همین مکانیسم باعث شده لیدوکائین، در قالب تزریق وریدی و زیر نظر دقیق پزشک، در ردهٔ داروهای ضدآریتمی قلب هم قرار بگیرد و برای آرام کردن برخی ریتمهای نامنظم و خطرناک بطن قلب استفاده شود. شکل تزریقی لیدوکائین هیدروکلراید یکدرصد که در این راهنما معرفی میشود، بسته به هدف درمان، یا برای بیحسی موضعی و منطقهای به کار میرود یا در بیمارستان برای کنترل آریتمی تزریق میشود. این دارو همیشه توسط پزشک یا کادر درمانی آموزشدیده تزریق میشود و بیمار خودش آن را در خانه مصرف نمیکند. هدف اصلی از تجویز آن، ایجاد بیحسی کوتاهمدت و کنترلشده یا آرام کردن ریتم نامنظم بطن قلب در شرایط حاد است.
موارد مصرف
- بیحسی موضعی پیش از اقدامات جراحی کوچک، دندانپزشکی یا برخی اقدامات تشخیصی
- بیحسی منطقهای مانند بلوک عصبی یا بیحسی اپیدورال و نخاعی، معمولاً زیر نظر متخصص بیهوشی
- کنترل سریع برخی آریتمیهای بطنی خطرناک قلب با تزریق وریدی در بیمارستان یا بخش مراقبتهای ویژه
- کاهش درد و بیحس کردن موضعی پیش از اقداماتی مانند سوندگذاری یا کارگذاری برخی کاتترها
روش مصرف
لیدوکائین تزریقی را خودتان در خانه مصرف نمیکنید؛ این دارو را پزشک یا کادر درمانی آموزشدیده، بسته به هدف درمان، در محل موردنظر (زیر پوست، اطراف یک عصب، در فضای اپیدورال یا از راه وریدی) تزریق میکند و محل، مقدار و سرعت تزریق را خودش بر اساس نوع اقدام، سن و وضعیت سلامت شما تعیین میکند. پیش از تزریق حتماً هرگونه حساسیت دارویی، بیماری زمینهای و داروهای دیگرتان را با پزشک در میان بگذارید. اگر بیحسی برای دندانپزشکی یا ناحیهٔ دهان استفاده شده، تا زمانی که بیحسی کاملاً از بین نرفته از خوردن یا گاز گرفتن ناحیهٔ بیحسشده خودداری کنید تا دچار زخم یا آسیب نشوید. اگر لیدوکائین برای کنترل ریتم قلب بهصورت وریدی و پیوسته تزریق میشود، این کار همیشه با پایش مداوم ضربان قلب و فشار خون در بیمارستان انجام میشود و هرگونه تغییر در آن را فقط تیم درمانی تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیحسی موضعی پیش از جراحیهای کوچک، دندانپزشکی یا اقدامات تشخیصی
تزریق باید آهسته و با اطمینان از خارجنبودن سوزن از رگ انجام شود؛ تزریق ناخواسته داخل رگ میتواند سمیت شدید ایجاد کند.
بیحسی منطقهای؛ مانند بلوک عصبی، اپیدورال یا نخاعی
اپیدورال و نخاعی فقط با فرآوردهٔ مناسب و فاقد نگهدارنده و توسط متخصص بیهوشی انجام شود؛ در کودکان معمولاً غلظت پایینتر ترجیح دارد.
آریتمیهای بطنی خطرناک
پایش مداوم نوار قلب، فشار خون و تنفس و دسترسی فوری به امکانات احیا ضروری است؛ خطر سمیت عصبی و اختلال هدایت قلبی وجود دارد.
بیحسی موضعی پیش از سوندگذاری یا کارگذاری برخی کاتترها
محلول تزریقی برای تزریق اطراف محل ورود است؛ در سوندگذاری ادراری، ورود آن به داخل مجرا مجاز نیست و باید از فرآوردهٔ ژلی مخصوص استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به لیدوکائین یا هر بیحسکنندهٔ موضعی دیگری واکنش حساسیتی داشتهاید، حتماً بگویید.
- سابقهٔ بیماری قلبی، بهویژه اختلال ریتم یا هدایت قلب، نارسایی قلبی یا فشار خون پایین را یادآوری کنید.
- بیماری کبدی را مطرح کنید، زیرا کبد مسئول تجزیهٔ این دارو در بدن است.
- اگر سابقهٔ تشنج یا صرع دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفی خود، بهویژه سایر داروهای ضدآریتمی یا بیحسکننده، را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از تزریق به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا سنگینی موقت در ناحیهٔ تزریق
- سرگیجهٔ خفیف یا احساس گیجی گذرا
- مزهٔ فلزی در دهان بلافاصله پس از تزریق
- قرمزی، کبودی یا درد خفیف در محل تزریق
- احساس خوابآلودگی یا ضعف موقت
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا زبان، یا دشواری در تنفس و بلع. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای مسمومیت عصبی مانند سرگیجهٔ شدید، وزوز گوش، تاری دید، لرزش یا گزگز اطراف دهان، گیجی یا تشنج. با اورژانس تماس بگیرید.
- ضربان نامنظم یا بسیار کند قلب، تپش شدید، افت فشار خون یا درد قفسهٔ سینه. با اورژانس تماس بگیرید.
- رنگپریدگی یا کبودی غیرعادی پوست، لبها یا نوک انگشتان همراه با تنگی نفس یا خستگی شدید؛ این حالت نادر میتواند نشانهٔ افت اکسیژنرسانی خون (متهموگلوبینمی) باشد. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی یا ضعفی در ناحیهٔ تزریق که خیلی بیشتر از حد انتظار طول بکشد یا با گذشت زمان بهتر نشود؛ در این حالت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون لیدوکائین تزریقی معمولاً در محیط درمانی و توسط پزشک استفاده میشود، تیم درمانی پیش از تزریق باید از همهٔ داروهای مصرفی شما مطلع باشد. مصرف همزمان آن با سایر داروهای ضدآریتمی قلب مانند آمیودارون میتواند خطر عوارض قلبی را افزایش دهد. برخی داروها مانند سایمتیدین یا برخی بتابلاکرها میتوانند سرعت تجزیهٔ لیدوکائین در کبد را کم کنند و غلظت آن را در خون بالا ببرند. مصرف همزمان با سایر بیحسکنندههای موضعی هم میتواند خطر عوارض جانبی را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان را همیشه با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف لیدوکائین در بارداری اطلاعات نسبتاً مطمئنی در دست است؛ این دارو در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر، در دوزهای درمانی و زیر نظر پزشک، معمولاً کمخطرتر در نظر گرفته میشود و حتی در بیحسی اپیدورال حین زایمان هم کاربرد دارد. بااینحال تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف آن در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، باید با پزشک متخصص گرفته شود. مقدار کمی از لیدوکائین در شیر مادر ترشح میشود، اما در دوزهای معمول مشکل جدی برای شیرخوار گزارش نشده است؛ بااینحال پیش از هر تزریق در دوران شیردهی حتماً پزشک یا داروساز را در جریان بگذارید.
نگهداری
این دارو معمولاً به شکل آمپول تزریقی در داروخانه یا مرکز درمانی نگهداری و مصرف میشود. اگر لازم شد آن را در منزل نگهداری کنید، در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگه دارید و از فریز کردن آن خودداری کنید. همیشه آن را دور از دسترس و دید کودکان نگهداری کنید. پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر محلول داخل آمپول کدر بود، تغییر رنگ داده بود یا ذرات معلق داشت، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریق لیدوکائین درد دارد؟
۰۲بیحسی ناشی از لیدوکائین چقدر طول میکشد؟
۰۳آیا لیدوکائین همان دارویی است که دندانپزشک تزریق میکند؟
۰۴چرا از لیدوکائین برای قلب هم استفاده میشود؟
۰۵آیا بعد از تزریق لیدوکائین میتوانم رانندگی کنم یا فعالیت عادی داشته باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۷ سازنده، در گروه C01BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.