لنالیدومید
لنالیدومید دارویی از دستهٔ تعدیلکنندههای ایمنی است که با اثر بر سلولهای ایمنی و جلوگیری از رشدِ رگهای خونیِ تغذیهکنندهٔ تومور، رشدِ سلولهای سرطانی را کند میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ مولتیپل میلوما (نوعی سرطانِ مغزِ استخوان)، برخی سندرمهای میلودیسپلاستیک و برخی لنفومها، معمولاً همراه با داروهای دیگر، تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که لنالیدومید در بارداری میتواند به جنین آسیبِ جدی برساند و خطرِ لختهشدنِ خون و افتِ شدیدِ گلبولهای سفید و پلاکت را نیز افزایش میدهد؛ به همین دلیل فقط زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک و با آزمایشهای منظم مصرف میشود.
اگر تب، خونریزی یا کبودیِ غیرعادی، تورم و دردِ ناگهانیِ یک پا، یا تنگی نفس دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برای هر تغییرِ دیگر در وضعِ جسمی یا پیش از مصرفِ هر داروی جدید نیز با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لنالیدومید دارویی از دستهٔ داروهای تعدیلکنندهٔ ایمنی (Immunomodulatory Drug) است که ساختاری مشابهِ تالیدومید دارد، اما در سرطانهای خونی اثرِ درمانیِ متفاوت و کنترلشدهتری از خود نشان داده است. این دارو با چند مکانیسمِ همزمان عمل میکند: تقویتِ فعالیتِ سلولهای ایمنیِ بدن در برابرِ تومور، جلوگیری از رشدِ رگهای خونیِ تغذیهکنندهٔ تومور، و اثرِ مستقیمِ ضدسرطانی بر سلولهای بدخیم. لنالیدومید بهصورتِ خوراکی و در قالبِ کپسول مصرف میشود و معمولاً بخشی از یک برنامهٔ درمانیِ چندجزئی همراه با داروهای دیگر است. بهدلیلِ قدرتِ اثر و عوارضِ جدیِ احتمالی، این دارو فقط با تجویز و پایشِ مستمرِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان، و همراه با آزمایشهای دورهایِ خون، مصرف میشود.
موارد مصرف
- درمانِ مولتیپل میلوما (میلومای متعدد)، معمولاً همراه با دگزامتازون یا سایرِ داروهای ضدسرطان
- درمانِ نگهدارنده پس از پیوندِ سلولهای بنیادی در برخی بیمارانِ مبتلا به میلوما
- درمانِ برخی سندرمهای میلودیسپلاستیک همراه با نوعِ خاصی از ناهنجاریِ کروموزومی
- درمانِ لنفومِ سلولهای مانتل در بیمارانی که به درمانهای پیشین پاسخِ کافی ندادهاند
- درمانِ لنفومِ فولیکولار یا لنفومِ ناحیهٔ حاشیهای، معمولاً همراه با ریتوکسیماب
روش مصرف
لنالیدومید معمولاً یکبار در روز و در ساعتی مشخص، با یا بدونِ غذا میل میشود؛ کپسول باید کامل و همراه با یک لیوان آب بلعیده شود و نباید باز، خرد یا جویده شود. دوزِ دقیق، طولِ هر دورهٔ مصرف، و برنامهٔ قطعِ موقتِ دارو بینِ سیکلهای درمانی را فقط پزشک، بر اساسِ نوعِ بیماری، نتیجهٔ آزمایشهای خون و پاسخ به درمان، تعیین میکند و باید دقیقاً همانطور که تجویز شده رعایت شود. فراموشنکردنِ نوبتهای مصرف و مراجعهٔ منظم برای آزمایشِ خون در طولِ درمان اهمیتِ زیادی دارد؛ در صورتِ فراموشیِ یک نوبت یا هر پرسشی دربارهٔ نحوهٔ مصرف، با پزشک یا داروساز مشورت کنید و بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرف را قطع یا مقدارِ آن را تغییر ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به لنالیدومید یا داروهای مشابه مانندِ تالیدومید و پومالیدومید را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید، یا شیر میدهید، پیش از هرگونه مصرف حتماً پزشک را در جریان بگذارید؛ این دارو برای زنان و مردانِ در سنِ باروری نیازمندِ رعایتِ دقیقِ روشهای پیشگیری از بارداری است.
- سابقهٔ لختهشدنِ خون، بیماریِ قلبیعروقی، یا سایرِ عواملِ خطرِ ترومبوز را با پزشک در میان بگذارید.
- هرگونه مشکلِ کبدی یا کلیوی، بهویژه نارساییِ کلیه، باید پیش از شروعِ درمان به پزشک گفته شود، چون ممکن است نیازمندِ توجهِ ویژه باشد.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن، نباید خون یا اسپرم اهدا کنید؛ جزئیاتِ این محدودیت را پزشکتان توضیح میدهد.
عوارض احتمالی
- اسهال یا یبوست
- خستگی و ضعفِ عمومی
- گرفتگیِ عضلات
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- تهوع
- تورمِ خفیفِ دست و پا
- تب یا لرزِ ناگهانی — نشانهٔ احتمالیِ افتِ شدیدِ گلبولهای سفید و خطرِ عفونت — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی و شدید، یا وجودِ خون در ادرار و مدفوع — نشانهٔ احتمالیِ افتِ پلاکت — در صورتِ خونریزیِ شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید، و در غیرِ اینصورت در اولین فرصت با پزشک تماس بگیرید.
- تورم، درد یا قرمزیِ ناگهانیِ یک پا، یا تنگی نفس و دردِ قفسهٔ سینه — نشانهٔ احتمالیِ لختهٔ خون در پا یا ریه — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثوراتِ گستردهٔ پوستی، تاول، یا تورمِ صورت و گلو — نشانهٔ احتمالیِ واکنشِ آلرژیکِ شدید — بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا دردِ شدیدِ شکم — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی — در اسرعِ وقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لنالیدومید میتواند غلظتِ خونیِ برخی داروهای دیگر مانندِ دیگوکسین (داروی قلبی) را بالا ببرد و نیازمندِ پایشِ دقیقتری باشد. مصرفِ همزمان با داروهایی که بر مغزِ استخوان اثر میگذارند یا خطرِ لختهشدنِ خون را افزایش میدهند، مانندِ برخی داروهای هورمونیِ حاویِ استروژن و محرکهای تولیدِ گلبولِ قرمز، خطرِ عوارض را بیشتر میکند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز پایش یا تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
لنالیدومید در بارداری بسیار خطرناک است و میتواند باعثِ نقصهای جدیِ مادرزادی یا حتی مرگِ جنین شود؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری، یا برای زنانی که قصدِ بارداری دارند، ممنوع است و پیش از شروعِ درمان باید آزمایشِ عدمِ بارداری انجام و روشِ پیشگیریِ مطمئنی رعایت شود. مردانی که این دارو را مصرف میکنند نیز باید در رابطهٔ جنسی از روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند، زیرا این دارو در مایعِ منی نیز دفع میشود. شیردهی در دورانِ مصرفِ این دارو توصیه نمیشود. تمامِ این نکات باید با پزشکِ متخصص و بهطورِ دقیق پیگیری شود.
نگهداری
کپسولهای لنالیدومید را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمایِ زیاد نگهداری کنید. دارو را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان و سایرِ افرادِ خانه نگه دارید و هرگز آن را در اختیارِ فردِ دیگری قرار ندهید، حتی اگر بیماریِ مشابهی داشته باشد. پیش از مصرفِ هر کپسول، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه — نه از طریقِ سطلِ زباله یا فاضلاب — دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 10 mg |
| کپسول | 25 mg |
| کپسول | 5 mg |
| کپسول | 15 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ لنالیدومید باعثِ ریزشِ مو میشود؟
۰۲چرا برای این دارو باید مرتب آزمایشِ خون بدهم؟
۰۳آیا مصرفِ همزمانِ آسپرین یا داروی رقیقکنندهٔ خون همراه با لنالیدومید لازم است؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ کپسول را فراموش کنم، چه کنم؟
۰۵آیا لنالیدومید همان تالیدومید است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۰ سازنده، در گروه L04AX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.