آمینواسیدها/گلوکز/لیپیدها/الکترولیتها
این فرآوردهٔ ترکیبی، امولسیون تغذیهٔ وریدی حاوی آمینواسیدها، گلوکز، چربیها و الکترولیتهاست. برای رساندن انرژی و مواد سازندهٔ پروتئین از راه ورید بهکار میرود، وقتی تغذیهٔ دهانی یا لولهای ممکن یا کافی نیست.
بیشتر برای بیمارانی استفاده میشود که پس از جراحی، آسیب، سوختگی یا بیماری گوارشی نمیتوانند نیاز تغذیهای خود را از راه دهان یا لولهٔ گوارشی تأمین کنند. نوع کیسه بر اساس شدت نیاز تغذیهای و وضعیت بالینی انتخاب میشود.
این فرآورده فقط بهصورت انفوزیون وریدی و با پایش قند، تریگلیسرید، آب، املاح، کبد و کلیه داده میشود. حساسیت به تخممرغ، سویا، بادامزمینی یا ماهیِ موجود در برخی فرمولها را پیش از شروع اعلام کنید.
اگر دیابت، چربی خون بالا، التهاب لوزالمعده، بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی، اختلال انعقاد، ورم یا سوءتغذیه دارید، پیش از شروع باید برنامهٔ تغذیه بررسی شود. بارداری، شیردهی، حساسیت غذایی و مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون را نیز اعلام کنید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآوردهٔ ترکیبی از محلولهای تغذیهٔ وریدی در ردهٔ خون و خونسازی است و بهصورت امولسیون تزریقی در کیسههای چندمحفظهای عرضه میشود. آمینواسیدها مواد سازندهٔ پروتئین، گلوکز منبع انرژی، چربیها منبع انرژی و اسیدهای چرب ضروری، و الکترولیتها برای تعادل آب و عملکرد عصب و عضلهاند. برخی کیسهها روغن سویا و برخی فرمولها روغن ماهی و روغن زیتون هم دارند؛ نسبت اجزا و غلظت در نوتریفلکس لیپید پری، پلاس، اسپشیال و اسماف کابیون پریفرال یکسان نیست. بنابراین نوع کیسه و مسیر وریدی، محیطی یا مرکزی، باید دقیقاً مطابق نسخه و تصمیم تیم تغذیه انتخاب شود.
موارد مصرف
- تغذیهٔ وریدی وقتی تغذیهٔ دهانی یا لولهای ممکن، کافی یا مجاز نیست
- تأمین همزمان انرژی، آمینواسیدها، اسیدهای چرب ضروری، مایع و الکترولیتها
- پشتیبانی تغذیهای پس از جراحی، آسیب یا سوختگی
- بیماریهای گوارشی همراه با جذب ناکافی مواد غذایی
- پشتیبانی از بیماران بستری با نیاز تغذیهای بالا یا افزایش تجزیهٔ بافتی، بسته به نوع فرآورده
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت انفوزیون وریدی و توسط کادر درمان داده میشود؛ بسته به نوع کیسه و غلظت، از ورید محیطی یا مرکزی استفاده میشود. پزشک مقدار، سرعت و مدت را بر اساس وزن، وضعیت تغذیهای، توانایی بدن در مصرف قند و چربی، عملکرد کبد و کلیه و آزمایشهای آب و املاح تعیین میکند؛ این موارد را خودسرانه تغییر ندهید و انفوزیون طولانی یا پرگلوکز را ناگهانی قطع نکنید. در کیسههای چندمحفظهای، جداکنندهها باید پیش از مصرف توسط کادر درمان فعال شوند و محتویات کاملاً مخلوط و از نظر ظاهر بررسی شوند؛ افزودن ویتامینها، عناصر کمیاب یا دارو فقط با بررسی سازگاری و روش استریل مجاز است. در سوءتغذیه یا پس از گرسنگی طولانی، شروع تدریجی و پایش نزدیک برای پیشگیری از جابهجایی خطرناک آب و املاح لازم است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نیاز به تغذیهٔ وریدی هنگامی که تغذیهٔ دهانی یا لولهای ممکن، کافی یا مجاز نیست
پایش قند خون، تریگلیسرید، الکترولیتها، تعادل اسید و باز، عملکرد کلیه و کبد و تعادل مایعات ضروری است؛ ویتامینها و عناصر کممقدار ممکن است جداگانه لازم باشند.
تأمین همزمان انرژی، آمینواسیدها، اسیدهای چرب ضروری، مایع و الکترولیتها
این ترکیب لزوماً همهٔ ویتامینها، عناصر کممقدار و سایر ریزمغذیهای لازم برای تغذیهٔ کامل را تأمین نمیکند و ممکن است افزودن جداگانهٔ آنها لازم باشد.
پشتیبانی تغذیهای پس از جراحی، آسیب یا سوختگی
در سوءتغذیهٔ شدید یا گرسنگی طولانی، شروع آهسته و پایش نزدیک پتاسیم، فسفات، منیزیم، قند و مایعات برای پیشگیری از عوارض تغذیهٔ مجدد ضروری است.
بیماریهای گوارشی همراه با جذب ناکافی مواد غذایی
با بهبود تحمل یا جذب گوارشی، گذار تدریجی به تغذیهٔ دهانی یا لولهای انجام میشود و کمبود ویتامینها و عناصر کممقدار باید جداگانه ارزیابی شود.
بیماران بستری با نیاز تغذیهای بالا یا افزایش تجزیهٔ بافتی
از تغذیهٔ بیشازحد پرهیز شود؛ قند خون، تریگلیسرید، اوره، الکترولیتها، تعادل مایعات و عملکرد کبد باید مرتب پایش شوند.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به تخممرغ، سویا، بادامزمینی، ماهی یا هر یک از اجزای کیسه و سابقهٔ واکنش هنگام تزریق را بگویید؛ روغن ماهی در همهٔ فرمولها وجود ندارد، پس ترکیب دقیق کیسه باید بررسی شود.
- دیابت یا قند خون کنترلنشده، چربی خون بالا، التهاب لوزالمعده، کمکاری تیروئید، عفونت شدید یا اختلال سوختوساز چربی و آمینواسید را اطلاع دهید.
- بیماری کلیه یا کبد، نارسایی قلبی، ورم یا اضافهبار مایع، آب در ریه، و هر مشکل تعادل آب، املاح یا اسید و باز را مطرح کنید.
- اختلال انعقاد، خونریزی، لختهٔ اخیر، یا بیماریهای ناپایدار شدید مانند شوک، سکته یا عفونت شدید نیازمند ارزیابی پیش از شروع است.
- اگر سوءتغذیه یا گرسنگی طولانی داشتهاید، خطر افت پتاسیم، منیزیم و فسفات و احتباس مایع در شروع باید از قبل در نظر گرفته شود.
- سن کودک، سالمندی، بارداری و شیردهی و همهٔ داروها، ویتامینها و مکملها را اعلام کنید؛ بسیاری از این کیسهها برای نوزادان و کودکان زیر دو سال مناسب نیستند.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا ناراحتی در محل تزریق و مسیر رگ
- تهوع، استفراغ یا بیاشتهایی
- تب خفیف
- لرز یا احساس سرما
- سردرد یا سرگیجه
- واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر یا بثورات گسترده، تورم لب و صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، کبودی یا افت فشار؛ انفوزیون باید فوراً متوقف شود و با اورژانس تماس بگیرید.
- اضافهبار مایع یا نارسایی قلبی مانند تنگی نفس ناگهانی، ورم سریع، افزایش وزن ناگهانی، سرفه یا درد قفسهٔ سینه؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید.
- اختلال شدید قند یا املاح مانند تشنگی و ادرار زیاد، ضعف شدید، گیجی، خوابآلودگی، تپش نامنظم، گرفتگی عضلات یا تشنج؛ نیاز به توقف یا تنظیم فوری انفوزیون و ارزیابی پزشکی دارد.
- نشانگان اضافهبار چربی مانند بدترشدن ناگهانی حال عمومی، تب، زردی پوست یا چشم، خونریزی یا کبودی، تغییر آزمایشهای خون، بزرگشدن کبد یا کاهش هوشیاری؛ تزریق باید فوراً متوقف و ارزیابی اورژانسی انجام شود.
- نشانههای آسیب کبدی یا صفراوی مانند زردی، ادرار تیره، درد مداوم شکم یا افزایش آنزیمهای کبدی؛ بررسی سریع پزشکی لازم است.
- عفونت یا التهاب رگ مانند تب و لرز مداوم، درد و تورم رو به افزایش، قرمزی منتشر، سردی یا تغییر رنگ اندام، یا ترشح از محل کاتتر؛ همان لحظه به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، ویتامینها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. انسولین ممکن است بر سوختوساز چربی اثر بگذارد و هنگام تغذیهٔ وریدی به پایش یا تنظیم نیاز داشته باشد؛ هپارین و برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتوانند موقتاً پاکسازی تریگلیسرید را تغییر دهند، و روغن سویا مقدار کمی ویتامین کا دارد؛ در مصرف وارفارین یا داروهای مشابه، پایش انعقاد اهمیت دارد. داروهای ادرارآور، برخی داروهای فشارخون، کورتونها و داروهای پیوند ممکن است آب و الکترولیتها را تغییر دهند. این امولسیون نباید با خون در یک ست تزریق یا با داروی دیگری در کیسه یا مسیر وریدی مخلوط شود، مگر سازگاری آن مشخص شده باشد. تداخل مستقیم با غذا شناخته نشده است؛ مصرف الکل را بهدلیل اهمیت کنترل قند، چربی و عملکرد کبد با تیم درمان هماهنگ کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
برای همهٔ فرمولهای این ترکیب، اطلاعات کافی دربارهٔ بارداری و شیردهی وجود ندارد. اگر تغذیهٔ وریدی از نظر پزشکی لازم باشد، ممکن است در بارداری یا شیردهی با سنجش سود و خطر و پایش دقیق استفاده شود؛ خودسرانه شروع یا قطع نشود. دربارهٔ ادامهٔ شیردهی، بهویژه اگر داروها یا مکملهای دیگری به کیسه افزوده میشوند، تصمیم را به پزشک بسپارید.
نگهداری
کیسه را در روکش یا بستهبندی خارجی، دور از نور و دور از دسترس کودکان، معمولاً در دمای حداکثر ۲۵ درجهٔ سانتیگراد نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. تاریخ انقضا و سلامت کیسه را پیش از مصرف بررسی کنید؛ کیسهٔ آسیبدیده، یخزده، تغییررنگداده یا دارای ذرات و دو فاز نباید استفاده شود. پس از شکستن جداکنندهها و مخلوط شدن، باید طبق دستور فرآورده و کادر درمان بلافاصله مصرف شود و باقیمانده دور ریخته شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی امولسیون | 1.87 mg / 2.5 mg / 2.27 mg / 1.57 mg / 1.46 mg / 2.08 mg / 2.16 mg / 1.35 mg / 3.88 mg / 1.32 mg / 1.2 mg / 2.8 mg / 2.72 mg / 2.4 mg / 2.81 mg / 0.46 mg / 70.4 mg / 0.64 mg / 0.865 mg / 0.435 mg / 0.936 mg / 2.354 mg / 0.515 mg / 0.353 mg / 20 mg / 1mL |
| تزریقی امولسیون | 2.26 mg / 3.01 mg / 2.73 mg / 1.88 mg / 1.74 mg / 2.5 mg / 2.59 mg / 1.62 mg / 4.66 mg / 1.58 mg / 1.44 mg / 3.37 mg / 3.26 mg / 2.88 mg / 0.54 mg / 132 mg / 0.781 mg / 0.402 mg / 0.222 mg / 1.872 mg / 2.747 mg / 0.686 mg / 0.47 mg / 20 mg / 1mL |
| تزریقی امولسیون | 3.28 mg / 4.38 mg / 3.98 mg / 2.74 mg / 2.54 mg / 3.6 mg / 3.78 mg / 2.37 mg / 6.79 mg / 2.31 mg / 2.1 mg / 4.91 mg / 4.76 mg / 4.2 mg / 4.92 mg / 0.8 mg / 158.4 mg / 1.171 mg / 0.378 mg / 0.25 mg / 2.496 mg / 3.689 mg / 0.91 mg / 0.623 mg / 20 mg / 1mL |
| تزریقی امولسیون | 5 mg / 7.4 mg / 9.3 mg / 4.3 mg / 4.4 mg / 6.2 mg / 12 mg / 3 mg / 14 mg / 11 mg / 11.2 mg / 6.5 mg / 5.1 mg / 2 mg / 0.4 mg / 1 mg / 143 mg / 0.74 mg / 2.47 mg / 4.48 mg / 5.62 mg / 4.18 mg / 60 mg / 30 mg / 50 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کیسهٔ این فرآورده چندمحفظهای است؟
۰۲آیا نوتریفلکس لیپید پری، پلاس، اسپشیال و اسماف کابیون پریفرال قابل جایگزینی هستند؟
۰۳آیا این فرآورده جای غذا و همهٔ ویتامینها را میگیرد؟
۰۴اگر دیابت یا چربی خون بالا داشته باشم، میتوانم آن را دریافت کنم؟
۰۵حساسیت به سویا، تخممرغ یا ماهی چه اهمیتی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه B05BA10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.