روغن سویا
روغن سویا جزء اصلی امولسیونهای چربی تزریقی است که در تغذیهٔ وریدی برای تأمین انرژی و اسیدهای چرب ضروری بدن به کار میرود.
این امولسیون بیشتر برای بیمارانی به کار میرود که بهدلیل بیماری، جراحی یا نارسایی گوارش نمیتوانند از راه دهان یا لولهٔ تغذیه، غذای کافی دریافت کنند.
این محلول فقط باید در بیمارستان یا مرکز درمانی و زیر نظر مستقیم پزشک و پرستار، بهآرامی و با سرعتی کاملاً کنترلشده به داخل رگ تزریق شود.
اگر سابقهٔ حساسیت به تخممرغ یا سویا، اختلال چربی خون، بیماری کبدی یا مشکل انعقاد خون دارید، پیش از شروع این تزریق حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
روغن سویا یکی از منابع اصلی چربی در امولسیونهای تزریقی برای تغذیهٔ وریدی است که معمولاً همراه با گلیسرول، فسفولیپید تخممرغ (بهعنوان امولسیونکننده) و گاهی تریگلیسیریدهای زنجیرهمتوسط یا استرهای اسید چرب امگا-۳ فرموله میشود. این فرآورده از نظر دارویی در ردهٔ محلولهای وریدی و جانشینهای خون قرار میگیرد، هرچند نقش بالینی آن عمدتاً تغذیهای است. کارکرد آن تأمین کالری متراکم و اسیدهای چرب ضروری است که بدن نمیتواند خودش بسازد و در حالت عادی باید از غذا دریافت کند. چون به شکل امولسیون، یعنی ذرات ریز چربی معلق در آب، ساخته شده، میتواند مستقیماً وارد جریان خون شود و مانند چربیهای طبیعی بدن متابولیزه گردد. هدف اصلی آن پیشگیری از سوءتغذیه و کمبود اسیدهای چرب ضروری در بیمارانی است که برای مدتی امکان تغذیهٔ کافی از راه دهان یا گوارش را ندارند.
موارد مصرف
- تأمین انرژی و اسیدهای چرب ضروری در تغذیهٔ کامل وریدی برای بیمارانی که نمیتوانند از راه دهان یا لولهٔ تغذیه، غذای کافی دریافت کنند
- پیشگیری و درمان کمبود اسیدهای چرب ضروری در بدن
- حمایت تغذیهای بیماران بستری در بخش مراقبتهای ویژه یا پس از جراحیهای بزرگ گوارشی
- حمایت تغذیهای نوزادان نارس یا کموزن نیازمند به تغذیهٔ وریدی
- حمایت تغذیهای در بیماریهای گوارشی مزمن که جذب غذا را مختل میکنند، مانند سندرم رودهٔ کوتاه
- حمایت تغذیهای بیماران سرطانی یا بدحالی که قادر به تغذیهٔ خوراکی کافی نیستند
روش مصرف
این فرآورده هرگز بهصورت خوراکی مصرف نمیشود؛ فقط به شکل تزریق وریدی آهسته و با سرعتی کاملاً کنترلشده تجویز میگردد، معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی و توسط پزشک یا پرستار، و بدون نظارت پزشکی نباید تزریق یا تنظیم شود. مقدار، سرعت تزریق و طول دورهٔ درمان را تیم درمان بر اساس وضعیت بیمار، نیاز تغذیهای و آزمایشهای دورهای، بهویژه چربی خون، مشخص میکند و ممکن است در طول درمان تغییر کند. پیش از هر تزریق، ظاهر محلول بررسی میشود و اگر جدایی چربی یا تغییر رنگ در آن دیده شود، نباید استفاده گردد. قطع یا تغییر برنامهٔ این تزریق فقط با نظر پزشک انجام میشود، چون تغذیهٔ بیمار به آن وابسته است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به سویا، تخممرغ یا سایر اجزای این امولسیون
- سابقهٔ اختلال چربی خون (مانند تریگلیسیرید بسیار بالا) یا التهاب لوزالمعده
- بیماری شدید کبدی یا اختلال جدی انعقاد خون
- بارداری یا شیردهی
- سایر داروها، مکملها یا محلولهای تزریقی در حال مصرف
- بیماریهای ناپایدار یا شدید، مانند شوک، دیابت کنترلنشده یا عفونت شدید
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا لرز در حین یا کمی پس از تزریق
- حالت تهوع یا بیاشتهایی
- سردرد خفیف
- درد، قرمزی یا تحریک در محل تزریق وریدی
- افزایش خفیف و موقت چربی خون
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، تورم صورت یا لب و زبان، یا تنگی نفس ناگهانی؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تب بالا، زردی پوست یا چشم، کبودی غیرعادی یا خونریزی بیدلیل که میتواند نشانهٔ سندرم اضافهبار چربی (Fat Overload Syndrome) یا مشکل کبدی باشد؛ باید فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع داده شود.
- درد شدید و ناگهانی شکم که میتواند نشانهٔ التهاب لوزالمعده باشد؛ نیازمند مراجعهٔ فوری به پزشک است.
- قرمزی، تورم، ترشح یا تب مرتبط با محل کاتتر وریدی؛ باید سریعاً به تیم درمان اطلاع داده شود.
- تنگی نفس فزاینده یا کاهش ناگهانی هوشیاری؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این امولسیون نباید بدون تأیید سازگاری، در همان کیسه یا خط وریدی داروهای دیگر مخلوط شود، چون ممکن است پایداری دارو یا امولسیون بههم بخورد. مصرف همزمان هپارین میتواند بر نحوهٔ پاکسازی چربی از خون اثر بگذارد و نیاز به پایش دقیقتری دارد. از آنجا که این محلول کدر است، نمونهگیری خون برای برخی آزمایشها باید در زمان مناسب و با هماهنگی تیم درمان انجام شود تا نتیجه تحت تأثیر قرار نگیرد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و محلولهای تزریقی دیگری را که دریافت میکنید، حتماً به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری و شیردهی، این امولسیون تنها زمانی به کار میرود که مادر به دلایل پزشکی قادر به تغذیهٔ کافی از راه دیگری نباشد و پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. تصمیم دربارهٔ استفاده، نوع فرمول و میزان آن در این دوران کاملاً بر عهدهٔ پزشک معالج است و باید با پایش نزدیک همراه باشد.
نگهداری
نگهداری این محلول معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادر بیمارستان است: دمای نگهداری طبق برچسب محصول رعایت میشود، از یخزدگی و نور مستقیم محافظت میگردد و اگر ظرف آسیبدیده یا محلول دچار جدایی چربی و تغییر رنگ باشد، نباید استفاده شود. مانند هر فرآوردهٔ تزریقی، باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود و پیش از تزریق، تاریخ انقضا بررسی گردد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| تزریقی | 100 mg / 22 mg / 12 mg / 1mL |
| تزریقی امولسیون | 80 mg / 100 mg / 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میشود این تزریق را خودم در خانه انجام دهم؟
۰۲چرا در طول درمان باید مرتب آزمایش چربی خون بدهم؟
۰۳اگر به تخممرغ یا سویا حساسیت دارم، میتوانم این دارو را دریافت کنم؟
۰۴آیا این تزریق باعث چاق شدن میشود؟
۰۵چرا برخی فرمولها علاوه بر روغن سویا، حاوی تریگلیسیرید زنجیرهمتوسط یا روغن ماهی هم هستند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه B05BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.