کلسیم گلوکونات
کلسیم گلوکونات محلولی تزریقی از نمکِ کلسیم است که تنها توسطِ کادرِ درمان، برایِ جبرانِ سریعِ کمبودِ کلسیمِ خون و مدیریتِ برخی وضعیتهایِ اورژانسی تزریق میشود.
این دارو بیشتر برایِ درمانِ فوریِ افتِ شدیدِ کلسیمِ خون، محافظت از قلب در برابرِ اثراتِ خطرناکِ افزایشِ پتاسیمِ خون، و درمانِ مسمومیت با منیزیم یا برخی داروهایِ قلبی به کار میرود.
نکتهٔ کلیدی این است که تزریقِ سریع یا نادرستِ این دارو میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد، به همین دلیل همیشه بهآرامی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا پرستار تزریق میشود.
اگر سابقهٔ بیماریِ کلیوی، مشکلاتِ قلبی یا مصرفِ داروهایِ قلبیِ خاصی مانندِ دیگوکسین دارید، پیش از تزریق حتماً پزشک را مطلع کنید؛ در صورتِ بروزِ درد یا تورمِ غیرعادی در محلِ تزریق یا نشانههایِ آلرژیِ شدید، بیدرنگ به کادرِ درمان اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیم گلوکونات محلولی استریل و تزریقی از نمکِ کلسیم است که در ردهٔ مکملها و الکترولیتهایِ تزریقی جای میگیرد و تنها در بیمارستان یا اورژانس، توسطِ پزشک یا پرستار تجویز میشود. این دارو با فراهمکردنِ یونهایِ کلسیم، سطحِ این عنصر را در خون بهسرعت جبران میکند؛ کلسیم برایِ انقباضِ طبیعیِ عضلهها بهویژه عضلهٔ قلب، انتقالِ پیامِ عصبی و انعقادِ خون ضروری است. یکی از کاربردهایِ شناختهشدهٔ آن، محافظتِ موقتِ عضلهٔ قلب در وضعیتِ اورژانسیِ افزایشِ خطرناکِ پتاسیمِ خون است. از آنجا که تزریقِ سریع یا نادرستِ آن میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد، این دارو همیشه با احتیاط و زیرِ نظرِ دقیقِ کادرِ درمان تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمانِ کمبودِ حادِ کلسیمِ خون (هیپوکلسمی) و نشانههایی مانندِ گرفتگی یا لرزشِ عضلانیِ ناشی از آن
- محافظتِ موقتِ عضلهٔ قلب در وضعیتِ اورژانسیِ افزایشِ خطرناکِ پتاسیمِ خون
- درمانِ مسمومیتِ ناشی از منیزیم یا برخی داروهایِ مسدودکنندهٔ کانالِ کلسیم
- جبرانِ کمبودِ کلسیم در بیماریهایِ زمینهای مانندِ کمکاریِ غدهٔ پاراتیروئید یا نارساییِ کلیه
- کاربرد در برخی فرآیندهایِ درمانیِ ویژهٔ نوزادان، مانندِ تعویضِ خون
روش مصرف
کلسیم گلوکونات هرگز در منزل یا بهصورتِ خودسرانه استفاده نمیشود؛ این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و گاهی عضلانی، توسطِ پزشک یا پرستار و معمولاً در بیمارستان یا بخشِ اورژانس تزریق میشود. از آنجا که تزریقِ سریعِ آن میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد، همیشه بهآرامی و اغلب همزمان با پایشِ ضربانِ قلب تزریق میشود. محلِ تزریق نیز در طولِ کار زیرِ نظر است، چون نشتِ دارو به بافتِ اطرافِ رگ میتواند به پوست آسیب برساند؛ در صورتِ بروزِ سوزش، درد یا تورمِ غیرعادی در محلِ تزریق، باید فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع داد. مقدار، سرعتِ تزریق و تعدادِ دفعاتِ مصرف را پزشک بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشِ کلسیمِ خون و شرایطِ بالینیِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود حاد کلسیم خون همراه با گرفتگی یا لرزش عضلانی
در طول تزریق، نوار قلب و کلسیم خون پایش شود؛ تزریق سریع میتواند افت فشار، کندی ضربان و آریتمی ایجاد کند.
محافظت موقت قلب در افزایش شدید پتاسیم خون
پتاسیم خون را پایین نمیآورد؛ همزمان درمان اختصاصی کاهش پتاسیم و پایش مداوم نوار قلب لازم است.
مسمومیت شدید با منیزیم
منبع منیزیم باید قطع و تنفس، فشارخون و نوار قلب پایش شود؛ در نارسایی شدید کلیه ممکن است تصفیه خون لازم باشد.
مسمومیت با داروهای مسدودکننده کانال کلسیم
مسمومیت شدید نیازمند مراقبت ویژه و درمانهای حمایتی همزمان است؛ این دارو بهتنهایی کافی نیست.
کمبود کلسیم ناشی از کمکاری پاراتیروئید یا نارسایی کلیه
در نارسایی کلیه خطر افزایش کلسیم و فسفات وجود دارد؛ کلسیم، فسفات و عملکرد کلیه باید پایش شوند.
تعویض خون نوزاد با خون حاوی سیترات
فقط در بخش نوزادان و با پایش مداوم نوار قلب انجام شود؛ دارو همزمان و از همان مسیر با خون تزریق نشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به کلسیم گلوکونات یا دیگر نمکهایِ کلسیم را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی، سنگِ کلیه، پرکاریِ غدهٔ پاراتیروئید یا سطحِ بالایِ کلسیمِ خون را حتماً بگویید.
- اگر دیگوکسین (Digoxin) یا سایرِ داروهایِ قلبی مصرف میکنید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید، چون کلسیم میتواند اثرِ این داروها را تغییر دهد.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بهویژه آنتیبیوتیکهایِ تزریقیِ مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از تزریق به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریهایِ قلبی یا اختلالِ ریتمِ قلب را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا احساسِ گرمایِ گذرا در محلِ تزریق یا در طولِ مسیرِ رگ
- طعمِ فلزیِ گذرا در دهان هنگامِ تزریق
- گرگرفتگی یا قرمزیِ خفیفِ پوست
- حالتِ تهوعِ خفیف
- سرگیجهٔ خفیف و گذرا
- درد، سوزشِ شدید، تورم یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق (نشانهٔ احتمالیِ نشتِ دارو به بافتِ اطراف) — بیدرنگ به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
- ضربانِ نامنظم، کندشدنِ غیرعادیِ ضربانِ قلب یا احساسِ تپشِ شدید در حینِ تزریق — این نشانهها باید فوراً به کادرِ درمان گزارش شود.
- افتِ ناگهانیِ فشارِ خون همراه با سرگیجهٔ شدید، رنگپریدگی یا احساسِ ضعفِ شدید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههایِ بالارفتنِ بیشازحدِ کلسیمِ خون مانندِ تهوعِ شدید، استفراغ، ضعفِ عضلانی یا گیجی — این موارد را به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلسیم میتواند اثرِ برخی داروهایِ قلبیِ گلیکوزیدی مانندِ دیگوکسین (Digoxin) را تشدید کند و خطرِ آریتمیِ خطرناکِ قلبی را افزایش دهد؛ به همین دلیل در بیمارانی که این داروها را مصرف میکنند، تزریق با احتیاطِ بیشتر و پایشِ قلبی انجام میشود. همچنین کلسیم گلوکونات نباید در یک سرم یا سرنگِ مشترک با آنتیبیوتیکِ سفتریاکسون (Ceftriaxone) تزریق شود، زیرا این ترکیب میتواند رسوبِ خطرناکی در جریانِ خون ایجاد کند؛ این نکته بهویژه در نوزادان اهمیتِ زیادی دارد. مصرفِ همزمانِ برخی داروهایِ ادرارآورِ تیازیدی نیز میتواند سطحِ کلسیمِ خون را بیشتر بالا ببرد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از تزریق، خطرِ تداخل بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلسیم عنصری طبیعی و ضروری برایِ بدن است و مصرفِ کلسیم گلوکونات در بارداری، هرگاه به دلایلِ پزشکی لازم باشد، بیخطر در نظر گرفته میشود؛ برایِ نمونه، این دارو گاهی در زنانِ بارداری که دچارِ مسمومیتِ منیزیم شدهاند — وضعیتی که میتواند در درمانِ فشارِخونِ بالایِ بارداری با سولفاتِ منیزیم رخ دهد — بهعنوانِ پادزهر تزریق میشود. دربارهٔ شیردهی نیز، از آنجا که کلسیم بهطورِ طبیعی در شیرِ مادر وجود دارد، تزریقِ آن در دورانِ شیردهی معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. بااینحال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ زمان و شرایطِ مصرف در بارداری و شیردهی همیشه با پزشکِ معالج است.
نگهداری
نگهداریِ کلسیم گلوکونات معمولاً برعهدهٔ داروخانهٔ بیمارستانی یا کلینیک است. این دارو باید در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیم و گرمایِ شدید نگهداری شود و نباید منجمد شود، چون انجماد میتواند به ظرفِ آمپول یا ویال آسیب برساند. پیش از هر تزریق، محلول باید شفاف و بدونِ ذراتِ معلق باشد و تاریخِ انقضایِ آن بررسی شود. در هر صورت، این دارو باید همیشه دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کلسیم گلوکونات فقط بهصورتِ تزریقی است؟
۰۲چرا حینِ تزریق احساسِ گرما یا طعمِ فلزی میکنم؟
۰۳آیا کلسیم گلوکونات همان دارویی است که برایِ افزایشِ خطرناکِ پتاسیمِ خون تزریق میکنند؟
۰۴آیا تزریقِ این دارو دردناک است؟
۰۵چرا پزشک پیش از تزریق دربارهٔ داروهایِ قلبیام سؤال میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۴ سازنده، در گروه A12AA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.