دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪
دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ یک محلولِ تزریقیِ غلیظِ قندِ ساده (گلوکز) است که مستقیماً به داخلِ رگ تزریق میشود.
بیشتر برای درمانِ سریعِ افتِ شدیدِ قندِ خون در شرایطِ اورژانسی و نیز بهعنوانِ بخشی از تغذیهٔ وریدی در بیمارستان استفاده میشود.
به دلیلِ غلظتِ بسیار بالا، این محلول فقط باید توسطِ پزشک یا پرستار و از رگی مناسب تزریق شود تا خطرِ آسیب به بافتِ اطراف پیش نیاید.
اگر پس از تزریق دردِ شدید، تورم یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق، یا هر واکنشِ غیرِعادیِ دیگری دیدید، فوراً به پزشک یا کادرِ درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ شکلِ تزریقیِ غلیظِ قندِ ساده (گلوکز) است و از نظرِ دستهبندیِ دارویی در گروهِ «خون و خونسازی»، زیرگروهِ محلولهای تزریقی، قرار میگیرد. این محلول منبعی سریع از انرژی و کربوهیدرات است که مستقیماً وارد جریانِ خون میشود و بهسرعت قندِ خون را بالا میبرد. مهمترین کاربردِ آن، درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قندِ خون (هیپوگلیسمی) در بیمارانی است که هوشیاریِ کافی برای خوردن یا آشامیدن ندارند. همچنین در بیمارستان بهعنوانِ بخشی از تغذیهٔ وریدیِ بیمارانِ خاص یا برای کمک به کنترلِ افزایشِ خطرناکِ پتاسیمِ خون به کار میرود. این محلول هرگز در منزل مصرف نمیشود؛ تزریقِ آن همیشه بر عهدهٔ پزشک یا پرستار در محیطِ درمانی است.
موارد مصرف
- درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قندِ خون
- تأمینِ انرژی و کربوهیدرات، بهعنوانِ جزئی از تغذیهٔ وریدیِ بیمارانی که قادر به تغذیه از راهِ دهان نیستند
- کمک به کنترلِ افزایشِ خطرناکِ پتاسیمِ خون، معمولاً همراه با انسولین و زیرِ نظرِ پزشک
روش مصرف
دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ را فقط پزشک یا پرستار، بهصورتِ تزریقِ آهسته یا سِرُمِ وریدی و در بیمارستان یا مرکزِ درمانی، تجویز و تزریق میکند؛ این دارو هرگز توسطِ خودِ بیمار در خانه مصرف نمیشود. به دلیلِ غلظتِ بالای این محلول، باید از رگی مناسب و ترجیحاً بزرگ تزریق شود تا خطرِ آسیب به بافتِ اطرافِ محلِ تزریق کاهش یابد. دوز، سرعتِ تزریق و تعدادِ دفعاتِ آن را پزشک بر اساسِ وضعیتِ بالینیِ بیمار و پاسخِ قندِ خون تعیین میکند و در طولِ درمان معمولاً قندِ خون بهدقت پایش میشود. جزئیاتِ دقیقِ نحوهٔ تزریق را همیشه کادرِ درمان مشخص میکند و بیمار یا همراهانِ او نیازی به تنظیمِ آن ندارند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به دکستروز یا هر یک از اجزای این محلول
- ابتلا به دیابت یا هرگونه اختلال در کنترلِ قندِ خون
- بیماریِ قلبی یا کلیوی، بهویژه در صورتِ نیاز به محدودیتِ مایعات یا سدیم
- سنِ بیمار، بهویژه در نوزادان، کودکان و سالمندان، چون غلظت یا سرعتِ تزریق ممکن است برایِ آنان متفاوت باشد
- سوءتغذیه، مصرفِ زیادِ الکل یا کمبودِ ویتامینها، و همچنین بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایی که مصرف میکنید را به پزشک بگویید؛ اگر تزریق در شرایطِ اورژانسی و بدونِ فرصتِ گفتوگوی پیشین انجام شده باشد، بهتر است همراهانتان در اولین فرصت این اطلاعات را به کادرِ درمان برسانند
عوارض احتمالی
- سوزش یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- قرمزی یا حساسیتِ خفیفِ پوست در مسیرِ رگ
- افزایشِ موقتِ قندِ خون بلافاصله پس از تزریق
- احساسِ گرمی یا گرگرفتگیِ گذرا در حینِ تزریقِ سریع
- نشتِ محلول به زیرِ پوست یا بافتِ اطرافِ رگ بهجای داخلِ آن که میتواند به آسیبِ بافت بینجامد؛ در صورتِ دردِ شدید، تورم یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق، فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
- افزایشِ بیشازحد یا نوسانِ ناگهانیِ قندِ خون؛ در صورتِ گیجی، تعریقِ شدید، لرزش یا بیحالیِ غیرِعادی، سریعاً کادرِ درمان را مطلع کنید.
- اختلال در تعادلِ آب و املاحِ بدن، بهویژه در بیمارانِ قلبی یا کلیوی؛ در صورتِ تنگیِ نفس یا تورمِ ناگهانی، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- واکنشِ آلرژیکِ شدید (نادر) مانندِ تورمِ صورت یا گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده؛ در صورتِ بروزِ این علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ میتواند با داروهایی که خود بر قندِ خون اثر میگذارند، مانندِ انسولین، دیگر داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون یا کورتیکواستروئیدها، تداخل داشته باشد و نیاز به پایشِ دقیقترِ قندِ خون را ایجاد کند. این محلول را نباید همزمان و از یک مسیرِ وریدی با فرآوردههای خونی تزریق کرد، زیرا میتواند به تخریبِ گلبولهای قرمز بینجامد. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و هر محلولِ تزریقیِ دیگری را که همزمان دریافت میکنید، به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ در دورانِ بارداری و شیردهی، در شرایطِ بالینیِ مشخص مانندِ افتِ قندِ خون، معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود، زیرا این محلول همان قندِ طبیعیِ موردنیازِ بدن است. با این حال، تصمیم دربارهٔ نیازِ واقعی به این تزریق، دوز و سرعتِ آن، و نیز پایشِ قندِ خونِ مادر و جنین یا نوزاد، باید کاملاً زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص انجام شود.
نگهداری
این محلول معمولاً در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان نگهداری و آماده میشود؛ باید در دمای مناسب و طبقِ برچسبِ رویِ بسته، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و یخزدگی نگهداری شود. پیش از تزریق باید شفافیتِ محلول، نبودِ ذراتِ معلق یا رنگِ غیرِعادی، و نیز تاریخِ انقضا بررسی شود و در صورتِ هرگونه تردید از تزریقِ آن خودداری گردد. مانندِ هر دارویِ دیگر، این محلول باید همیشه دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 50 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۲چرا این دارو برای افتِ شدیدِ قندِ خون به کار میرود؟
۰۳آیا این تزریق برای بیمارانِ دیابتی خطرناک است؟
۰۴آیا سوزش یا کمی ناراحتی هنگامِ تزریق طبیعی است؟
۰۵آیا دکستروز مونوهیدرات ۵۰٪ با سرمهای قندیِ رقیقترِ معمولِ بیمارستانی فرق دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۶ سازنده، در گروه B05CX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.