آسپیرین
آسپیرین کمدوز شکل ضدپلاکتی استیلسالیسیلیکاسید است که با جلوگیری از چسبیدن پلاکتهای خون به یکدیگر، از تشکیل لختهٔ ناخواسته در عروق جلوگیری میکند.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری از حمله قلبی و سکتهٔ مغزی ایسکمیک در افراد دارای بیماری شناختهشدهٔ قلبیعروقی یا پس از استنتگذاری عروق کرونر است.
این دارو خطر خونریزی، بهویژه خونریزی گوارشی، را افزایش میدهد و معمولاً برای پیشگیری بلندمدت تجویز میشود؛ قطع خودسرانهٔ آن، بهخصوص پس از استنتگذاری، میتواند خطرناک باشد.
اگر مدفوع سیاه یا استفراغ خونی یا شبیه تفالهٔ قهوه داشتید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. برای کبودی یا خونریزی غیرعادی هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید. و اگر قرار است جراحی یا کار دندانپزشکی انجام دهید، پیش از آن حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آسپیرین در قدرتهای کم (معمولاً حدود ۸۰ میلیگرم) در گروه داروهای ضدپلاکت (Antiplatelet) دستهبندی میشود و کاربردی جدا از آسپیرین با دوز بالا که برای تسکین درد و تب به کار میرود دارد؛ در ایران این شکل کمدوز اغلب با نامهایی مانند «آسپیرین ۸۰» یا «آ.اس.آ» عرضه میشود. این دارو با مهار برگشتناپذیر آنزیم سیکلواکسیژناز-۱ (Cyclooxygenase-1) در پلاکتهای خون، از ساختهشدن ترومبوکسان A2 جلوگیری میکند؛ مادهای که پلاکتها را برای تشکیل لخته بههم میچسباند. نتیجهٔ این مهار، کاهش چسبندگی پلاکتها و پایینآمدن احتمال لختهشدن ناخواستهٔ خون در عروق قلب و مغز است. چون این اثر تا پایان عمر همان پلاکت (حدود ۷ تا ۱۰ روز) باقی میماند، آسپیرین کمدوز معمولاً بهصورت درمانی طولانیمدت و غالباً مادامالعمر تجویز میشود. هدف اصلی این درمان، پیشگیری از حمله قلبی، سکتهٔ مغزی و سایر رویدادهای ناشی از لخته خون در افرادی است که پزشک آنها را در معرض خطر تشخیص داده است.
موارد مصرف
- پیشگیری ثانویه از حمله قلبی در افرادی که سابقهٔ آن را دارند
- پیشگیری ثانویه از سکتهٔ مغزی ایسکمیک یا حملهٔ ایسکمیک گذرا (TIA)
- بخشی از درمان ضدپلاکتی پس از استنتگذاری عروق کرونر یا جراحی بایپس قلب
- کنترل بیماری عروق کرونر و آنژین صدری ناپایدار، طبق تشخیص پزشک
- پیشگیری اولیه از حوادث قلبیعروقی در برخی بیماران پرخطر، فقط با ارزیابی و تجویز پزشک
- کاهش خطر لختهشدن خون در بیماری عروق محیطی
روش مصرف
آسپیرین کمدوز معمولاً یکبار در شبانهروز مصرف میشود و بهتر است هر روز در ساعتی مشخص و پس از غذا خورده شود تا احتمال ناراحتی معده کمتر شود. بسیاری از قرصهای آسپیرین کمدوز روکش مخصوصی (روکش رودهای) دارند که از تحریک مستقیم معده جلوگیری میکند؛ اینگونه قرصها باید کامل و با آب بلعیده شوند، نه خرد یا جویده. تنها استثنا، شرایط اورژانسی حملهٔ حاد قلبی مشکوک است که ممکن است پزشک یا اورژانس دستور دهد قرصی که روکش رودهای ندارد جویده شود تا جذب دارو سریعتر انجام گیرد؛ در غیر این موارد همیشه دستور معمول مصرف را رعایت کنید. چون هدف از این دارو پیشگیری بلندمدت از لختهشدن خون است، حتی اگر احساس خوبی دارید، آن را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید؛ بهویژه در بیمارانی که استنت عروق کرونر دارند، قطع ناگهانی میتواند خطر لختهشدن و حملهٔ قلبی را افزایش دهد. اگر نوبتی را فراموش کردید، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید مگر آنکه به نوبت بعدی نزدیک باشید؛ در این صورت دو دوز را با هم مصرف نکنید. مقدار و مدت دقیق درمان را فقط پزشک تعیین میکند و هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف، ازجمله پیش از جراحی یا کار دندانپزشکی، باید با هماهنگی او یا داروساز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری ثانویه از حملهٔ قلبی در افراد با سابقهٔ آن
مصرف منظم اهمیت دارد و قطع خودسرانه میتواند خطر تشکیل لخته را افزایش دهد.
پیشگیری ثانویه از سکتهٔ مغزی ایسکمیک یا حملهٔ ایسکمیک گذرا
پس از تأیید ایسکمیک بودن سکته و رد خونریزی مغزی آغاز میشود؛ در سکتههای با منشأ قلبی ممکن است درمان دیگری لازم باشد.
پس از استنتگذاری عروق کرونر
برای دوز آغازین از قرص معمولی استفاده میشود؛ آسپیرین معمولاً همراه داروی دوم ضدپلاکت مصرف میشود.
پس از جراحی بایپس عروق کرونر
شروع مصرف پس از اطمینان از کنترل خونریزی جراحی انجام میشود.
بیماری عروق کرونر
برای کاهش خطر حوادث عروقی است و جایگزین درمان فوری درد قفسهٔ سینه نیست.
آنژین صدری ناپایدار
درد قفسهٔ سینهٔ جدید یا شدید نیازمند ارزیابی فوری است؛ قرص طولانیرهش برای دوز آغازین مناسب نیست.
پیشگیری اولیه از حوادث قلبیعروقی در برخی افراد پرخطر
فقط در افراد منتخب با خطر قلبیعروقی بالا و خطر خونریزی پایین؛ مصرف روتین، بهویژه در سالمندان، توصیه نمیشود.
کاهش خطر لختهشدن خون در بیماری عروق محیطی
مصرف همزمان با داروهای ضدانعقاد یا سایر داروهای ضدپلاکت خطر خونریزی را بیشتر میکند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به آسپیرین، سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) یا سالیسیلاتها حساسیت دارید، یا سابقهٔ آسم تشدیدشونده با مصرف این داروها را دارید، به پزشک بگویید.
- سابقهٔ زخم گوارشی، خونریزی معده یا روده، یا هرگونه اختلال انعقاد خون را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، بهویژه رقیقکنندههای خون، سایر ضدپلاکتها یا مسکنهای ضدالتهابی، و مکملهایتان را به پزشک بگویید.
- بیماری کلیوی، کبدی یا فشار خون کنترلنشده را حتماً اطلاع دهید.
- در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف یا ادامهٔ آن با پزشک مشورت کنید.
- این دارو را بدون نظر پزشک متخصص به کودکان یا نوجوانان مبتلا به عفونت ویروسی (مانند آبلهمرغان یا آنفولانزا) ندهید، چون در این گروه سنی با خطر نادر اما جدی سندرم ری (Reye's Syndrome) همراه است.
عوارض احتمالی
- سوزش سر دل یا ناراحتی معده
- حالت تهوع خفیف
- کبودی راحتتر از حد معمول
- طولانیترشدن خونریزی بریدگیهای کوچک
- سوءهاضمه یا نفخ خفیف
- نشانههای خونریزی گوارشی مانند مدفوع سیاه و قیری یا استفراغ خونی/شبیه تفالهٔ قهوه؛ نیازمند مراجعهٔ فوری پزشکی است.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، یا خونریزیای که بهسختی بند میآید؛ در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- زنگزدن یا وزوز مداوم گوش، کاهش شنوایی یا سردرگمی؛ میتواند نشانهٔ مصرف بیشازحد باشد و باید سریع بررسی شود.
- ضعف ناگهانی یکطرفهٔ بدن، اختلال در صحبتکردن یا سردرد شدید و ناگهانی؛ اینها میتوانند نشانهٔ سکتهٔ مغزی باشند و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آسپیرین کمدوز میتواند با چند گروه دارویی تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین یا ضدانعقادهای خوراکی جدیدتر، و نیز سایر ضدپلاکتها مانند کلوپیدوگرل، خطر خونریزی را افزایش میدهد؛ گاهی پزشک این ترکیب را آگاهانه و برای مدتی مشخص (مثلاً پس از استنتگذاری) تجویز میکند، اما نیازمند پایش دقیق است. مصرف همزمان با سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن هم ممکن است اثر ضدپلاکتی آسپیرین را کم کند و هم خطر خونریزی گوارشی را بالا ببرد؛ اگر برای درد موقت به مسکن نیاز دارید، حتماً از پزشک یا داروساز دربارهٔ زمانبندی مصرف بپرسید. کورتیکواستروئیدها و برخی داروهای ضدافسردگی بازدارندهٔ بازجذب سروتونین (SSRI) نیز میتوانند خطر خونریزی گوارشی را بیشتر کنند. مصرف الکل احتمال تحریک و خونریزی معده را افزایش میدهد. آسپیرین همچنین میتواند دفع متوترکسات را کند کرده و سمّیت آن را بیشتر کند. برای پیشگیری از هر تداخل ناخواسته، فهرست کامل داروها و مکملهای خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آسپیرین کمدوز یکی از معدود داروهای این گروه است که پزشکان گاهی آن را در بارداری، بهویژه برای پیشگیری از مسمومیت بارداری (Preeclampsia) در زنان پرخطر، از سهماههٔ اول و زیر نظر دقیق پزشک متخصص زنان تجویز میکنند؛ بااینحال این تصمیم همیشه باید توسط پزشک گرفته شود و مصرف خودسرانه، بهویژه در سهماههٔ سوم یا در دوزهای بالاتر، میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود؛ مصرف گاهبهگاه معمولاً مشکلساز شناخته نشده، اما مصرف منظم و طولانیمدت در دوران شیردهی باید حتماً با پزشک هماهنگ شود.
نگهداری
قرصهای آسپیرین را در دمای اتاق، خشک و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید؛ رطوبت میتواند این دارو را تجزیه کند، به همین دلیل اگر قرصها بویی شبیه سرکه گرفتند یا رنگشان تغییر کرد، آنها را دور بریزید و مصرف نکنید. دارو را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 81 mg |
| قرص طولانیرهش | 80 mg |
| قرص طولانیرهش | 100 mg |
| قرص | 325 mg |
| قرص | 500 mg |
| قرص | 80 mg |
| قرص | 81 mg |
| قرص | 100 mg |
| قرص جوشان | 325 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۲ برند از ۳۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا میگویند در حملهٔ قلبی مشکوک باید آسپیرین جوید؟
۰۲آیا میتوان مصرف آسپیرین کمدوز را خودسرانه قطع کرد؟
۰۳آسپیرین کمدوز چه فرقی با آسپیرین معمولی مسکن دارد؟
۰۴آیا مصرف آسپیرین کمدوز در بارداری بیخطر است؟
۰۵پیش از جراحی یا کار دندانپزشکی، مصرف آسپیرین را چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۲ برند از ۳۵ سازنده، در گروه B01AC06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.