آمیتریپتیلین
آمیتریپتیلین دارویی از خانوادهٔ ضدافسردگیهای سهحلقهای است که با تنظیم برخی مواد شیمیایی مغز، به بهبود خلقوخو و کاهش درد کمک میکند.
این دارو بیشتر برای درمان افسردگی، پیشگیری از میگرن و کنترل دردهای عصبی و مزمن مانند فیبرومیالژیا تجویز میشود.
آمیتریپتیلین میتواند باعث خوابآلودگی و خشکی دهان شود و نباید بهطور ناگهانی قطع شود؛ هر تغییری در نحوهٔ مصرف باید با نظر پزشک باشد.
اگر افکار خودکشی یا آسیب به خود، تپش قلب غیرعادی یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و دشواری در تنفس داشتید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمیتریپتیلین (که در ایران با نام تجاری ساروتن نیز شناخته میشود) داروی خوراکی بهشکل قرص و از دستهٔ ضدافسردگیهای سهحلقهای است؛ این گروه دارویی سالهاست هم برای درمان افسردگی و هم برای برخی دردهای مزمن به کار میرود. این دارو با افزایش در دسترسبودن سروتونین و نوراپینفرین در مغز، به تنظیم خلقوخو کمک میکند. علاوه بر اثر ضدافسردگی، پزشکان معمولاً در دوزهایی پایینتر از دوز ضدافسردگی، همین دارو را برای پیشگیری از میگرن، کاهش دردهای عصبی مزمن و پیشگیری از سردردهای تنشی نیز تجویز میکنند. اثر کامل آن معمولاً بهتدریج و طی چند هفته ظاهر میشود، به همین دلیل ادامهٔ منظم مصرف طبق نظر پزشک اهمیت دارد. این متن صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- درمان افسردگی
- پیشگیری از حملات میگرن
- کاهش دردهای عصبی مزمن (مانند نوروپاتی دیابتی)
- کمک به کنترل فیبرومیالژیا
- پیشگیری از سردردهای تنشی مزمن
روش مصرف
آمیتریپتیلین معمولاً یک نوبت در روز و بهدلیل اثر خوابآورش، ترجیحاً نزدیک زمان خواب مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه غذا یا بدون غذا خورد، اما بهتر است هر روز در ساعت مشخصی مصرف شود تا اثرش یکنواخت بماند. برای افسردگی، بهبود محسوس ممکن است چند هفته طول بکشد، پس نباید بهمحض ندیدن نتیجهٔ سریع، خودسرانه مصرف را قطع یا دوز را تغییر داد. قطع ناگهانی این دارو میتواند علائمی مانند بیخوابی، تهوع یا بیقراری ایجاد کند؛ اگر قرار باشد مصرف قطع شود، این کار باید بهتدریج و تحت نظر پزشک انجام گیرد. مقدار مصرف و مدت درمان را فقط پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان افسردگی
اثر ضدافسردگی معمولاً پس از ۲ تا ۴ هفته آغاز میشود؛ درمان نگهدارنده معمولاً تا حدود ۶ ماه پس از بهبودی ادامه مییابد.
پیشگیری از حملات میگرن
برای پیشگیری روزانه است و حملهٔ حاد میگرن را فوراً برطرف نمیکند؛ پاسخ پس از چند هفته و ادامهٔ درمان باید دورهای ارزیابی شود.
کاهش دردهای عصبی مزمن، مانند نوروپاتی دیابتی
دوز معمول برای درد تا ۷۵ میلیگرم در روز است؛ اثر ضددرد معمولاً پس از ۲ تا ۴ هفته ظاهر میشود و قطع دارو باید تدریجی باشد.
کمک به کنترل فیبرومیالژیا
کمترین دوز مؤثر برای بهبود درد و خواب بهکار میرود؛ پاسخ درمانی پس از چند هفته ارزیابی شود.
پیشگیری از سردردهای تنشی مزمن
مصرف منظم روزانه برای پیشگیری لازم است؛ اثر معمولاً پس از چند هفته ارزیابی و درمان بهطور دورهای بازبینی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به آمیتریپتیلین یا داروهای مشابه آن حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب، سکتهٔ قلبی اخیر، تشنج یا صرع را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- ابتلا به گلوکوم زاویهبسته، مشکلات پروستات، دشواری در دفع ادرار، بیماری کبدی یا اختلال دوقطبی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه ضدافسردگیهای دیگر، را به پزشک نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از شروع این دارو با پزشک مشورت کنید.
- در سالمندان، خطر خوابآلودگی، افت فشار هنگام بلند شدن و زمین خوردن با این دارو بیشتر است؛ این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- خوابآلودگی
- یبوست
- تاری دید
- سرگیجه یا افت فشار هنگام بلند شدن
- افزایش وزن
- تپش قلب، ضربان نامنظم یا غش ناگهانی؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بدترشدن خلق یا بروز افکار خودکشی و آسیب به خود، بهویژه در هفتههای نخست درمان یا پس از تغییر دوز؛ بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، بیقراری شدید، لرزش یا انقباض غیرارادی عضلات که میتواند نشانهٔ سندرم سروتونین باشد؛ نیازمند مراجعهٔ سریع پزشکی است.
- تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس که نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج یا ناتوانی در دفع ادرار؛ باید سریع به پزشک اطلاع داده یا به مرکز درمانی مراجعه شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آمیتریپتیلین با گروهی از ضدافسردگیها به نام مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOIs) تداخل خطرناک دارد و مصرف همزمان آنها ممنوع است. ترکیب آن با سایر داروهایی که بر سروتونین مغز اثر میگذارند، مانند برخی ضدافسردگیهای دیگر یا داروهای تریپتانی میگرن، میتواند خطر سندرم سروتونین را بالا ببرد. مصرف همزمان با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا مسکنهای اپیوئیدی نیز خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را تشدید میکند. داروهایی که خودشان باعث خشکی دهان، یبوست یا اختلال ریتم قلب میشوند نیز باید با احتیاط بیشتری همراه این دارو مصرف شوند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز اطلاع دهید تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی کامل آمیتریپتیلین در بارداری اثباتنشده و این دارو، بهویژه در ماههای پایانی بارداری، فقط زمانی تجویز میشود که پزشک منفعتش را بیشتر از خطر آن بداند؛ نوزادانی که مادرشان تا پایان بارداری این دارو را مصرف کرده، گاهی برای مدت کوتاهی نیاز به مراقبت ویژه پیدا میکنند. این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح میشود، بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند. هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع این دارو در دوران بارداری و شیردهی فقط با نظر پزشک متخصص گرفته شود.
نگهداری
آمیتریپتیلین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید و قرصها را در بستهٔ اصلی نگه دارید. از آنجا که مصرف تصادفی حتی مقدار کمی از این دارو برای کودکان میتواند بسیار خطرناک باشد، آن را کاملاً دور از دید و دسترس کودکان و دیگر افراد نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 75 mg |
| قرص | 10 mg |
| قرص | 25 mg |
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آمیتریپتیلین اعتیادآور است؟
۰۲چرا آمیتریپتیلین را معمولاً شبها میدهند؟
۰۳اگر این دارو برای افسردگی است، چرا برای میگرن یا درد عصبی هم تجویز شده؟
۰۴مصرف الکل همراه با این دارو چه خطری دارد؟
۰۵چه مدت طول میکشد تا اثر این دارو مشخص شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۰ سازنده، در گروه N06AA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.