ایماتینیب
ایماتینیب دارویی هدفمند از گروه مهارکنندههای تیروزینکیناز (Tyrosine Kinase Inhibitor) است که با مسدود کردن آنزیمهای اختصاصی رشد سلولهای سرطانی، از تکثیر آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان لوسمی میلوئیدی مزمن (CML) با کروموزوم فیلادلفیای مثبت و تومورهای استرومایی دستگاه گوارش (GIST) تجویز میشود.
این دارو باید دقیقاً طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف شود، چون قطع خودسرانه آن میتواند کنترل بیماری زمینهای را از بین ببرد.
در صورت بروز زردی، تنگی نفس، تورم شدید، خونریزی غیرعادی، یا تب و علائم عفونت، سریع با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایماتینیب (Imatinib) که در ایران با نامهای تجاری مانند گلیوک نیز شناخته میشود، دارویی هدفمند از خانواده مهارکنندههای تیروزینکیناز است که در درمان چند نوع سرطان و بیماری خونی کاربرد دارد. این دارو بهطور اختصاصی آنزیم غیرطبیعی حاصل از جهش ژنتیکی موسوم به کروموزوم فیلادلفیا (BCR-ABL) و همچنین گیرندههای دیگری مانند KIT و PDGFR را مهار میکند. با مسدود شدن این آنزیمها، سیگنال رشد و تکثیر سلولهای سرطانی قطع میشود و زمینه از بین رفتن تدریجی آنها فراهم میشود. ایماتینیب یکی از نخستین داروهای «درمان هدفمند» در سرطانشناسی بود و نقطه عطفی در درمان لوسمی میلوئیدی مزمن به شمار میرود. تجویز، تنظیم دوز و پایش این درمان بر عهده پزشک متخصص خون و سرطان است.
موارد مصرف
- لوسمی میلوئیدی مزمن (CML) با کروموزوم فیلادلفیای مثبت
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیای مثبت (Ph+ ALL)، معمولاً در کنار سایر درمانها
- تومورهای استرومایی دستگاه گوارش (GIST) غیرقابلجراحی یا گسترشیافته
- برخی بیماریهای میلودیسپلاستیک یا میلوپرولیفراتیو مرتبط با ژن PDGFR
- سندرم هیپرائوزینوفیلیک یا لوسمی ائوزینوفیلیک مزمن در موارد خاص
- درماتوفیبروسارکومای پروتوبرانس (نوعی تومور پوستی) در موارد غیرقابلجراحی
روش مصرف
این دارو را معمولاً همراه با غذا و یک لیوان بزرگ آب میخورند تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود؛ بهتر است هر روز در ساعتی مشخص و ثابت مصرف شود. اگر بلعیدن قرص برای کسی دشوار باشد، پزشک یا داروساز ممکن است روش جایگزینی مانند حلکردن آن در آب پیشنهاد دهد. پایبندی روزانه و بدونوقفه به این دارو اهمیت زیادی دارد، زیرا فراموشکردن نوبتها یا قطع خودسرانه میتواند به بازگشت یا پیشرفت بیماری زمینهای منجر شود. مقدار هر نوبت، تعداد دفعات مصرف و طول دوره درمان کاملاً بسته به نوع بیماری و پاسخ بدن هر فرد است و تنها پزشک میتواند آن را تعیین و در صورت نیاز تنظیم کند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع دارو حتماً به پزشک بگویید.
- هرگونه بیماری کبدی یا کلیوی را به پزشک اطلاع دهید، چون ممکن است نیاز به تنظیم درمان باشد.
- سابقه بیماری قلبی یا نارسایی قلب را حتماً مطرح کنید.
- اگر تیروئیدتان برداشته شده و لووتیروکسین مصرف میکنید، پزشک باید از این موضوع مطلع باشد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- اگر پیش از این به ایماتینیب یا داروی مشابهی حساسیت نشان دادهاید، پیش از مصرف حتماً بگویید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع، استفراغ یا اسهال
- گرفتگی و درد عضلانی
- تورم اطراف چشم یا پاها بهدلیل احتباس مایعات
- خستگی و بیحالی
- بثورات پوستی و خارش
- سردرد
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، یا خستگی شدید: میتواند نشانه آسیب کبدی باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- تنگی نفس، تورم شدید یا افزایش ناگهانی وزن: ممکن است نشانه احتباس شدید مایعات یا فشار به قلب باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، مانند خون در مدفوع یا ادرار: نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
- تب، لرز یا سایر علائم عفونت: میتواند نشانه افت گلبولهای سفید خون باشد و باید سریع گزارش شود.
- تاول یا پوستهپوستهشدن گسترده پوست: واکنشی جدی و نادر است که نیاز به مراجعه فوری دارد.
- علائم آلرژی شدید مانند تورم صورت و گلو یا تنگی نفس ناگهانی: در این حالت بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایماتینیب عمدتاً در کبد و از طریق آنزیم CYP3A4 متابولیزه میشود؛ به همین دلیل داروهایی مانند برخی ضدقارچها (نظیر کتوکونازول)، برخی آنتیبیوتیکها (نظیر کلاریترومایسین) و آبگریپفروت میتوانند سطح خونی آن را بالا ببرند و خطر عوارض را افزایش دهند. در مقابل، داروهای القاکننده همین آنزیم مانند ریفامپین، برخی داروهای ضدتشنج و گیاه علفچای (سنتجانزورت) ممکن است اثربخشی ایماتینیب را کم کنند. از سوی دیگر، ایماتینیب میتواند سطح خونی برخی داروهای دیگر مانند وارفارین، برخی داروهای کاهشدهنده چربی خون و برخی داروهای فشار خون را تغییر دهد و خطر عوارض آنها را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
شواهد نشان میدهد ایماتینیب میتواند برای جنین آسیبزا باشد؛ به همین دلیل مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمیشود و زنان و مردانی که این دارو را مصرف میکنند باید در طول درمان از یک روش پیشگیری مطمئن از بارداری استفاده کنند. اگر در حین مصرف این دارو باردار شدید، بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید. ایماتینیب به شیر مادر نیز منتقل میشود، به همین دلیل شیردهی در دوران مصرف آن معمولاً توصیه نمیشود. تصمیم نهایی درباره بارداری، پیشگیری از آن و شیردهی را فقط پزشک متخصص باید بگیرد.
نگهداری
ایماتینیب را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید و قرصها را در بسته اصلی خود و دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و از قرصهای تاریخگذشته استفاده نکنید. چون این دارو از گروه داروهای ضدسرطان است، برای دفع قرصهای اضافی یا مصرفنشده از داروخانه راهنمایی بگیرید و آنها را در زباله عادی یا فاضلاب نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 400 mg |
| کپسول | 100 mg |
| کپسول | 400 mg |
| کپسول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اگر آزمایشهای خونم خوب شد، میتوانم خودم ایماتینیب را قطع کنم؟
۰۲چرا زیر چشمهایم متورم شده است؟
۰۳آیا باید این دارو را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر یک نوبت دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا ایماتینیب روی بارداری یا باروری اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۲۱ سازنده، در گروه L01XE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.