ایداروبیسین هیدروکلراید
ایداروبیسین هیدروکلراید یک داروی ضدسرطان از خانواده آنتراسیکلینهاست که برای از بین بردن سلولهای سرطانیِ سریعتقسیمشونده به کار میرود. این فرآورده برای تزریق داخلوریدی است.
بیشتر در برنامههای شیمیدرمانی لوسمی میلوئیدی حاد استفاده میشود و در برخی بیماران برای لوسمی لنفوبلاستیک حادِ عودکرده به کار میرود.
کاهش شدید سلولهای خون، عفونت و خونریزی، آسیب تجمعی قلب و نشت دارو از رگ از خطرهای مهم آن هستند. تب، خونریزی، تنگی نفس یا درد و سوزش محل تزریق را فوری گزارش کنید.
اگر بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی، شمارش پایین سلولهای خون، عفونت فعال یا درمان قبلی با داروهای مشابه دارید، پیش از نوبت درمان اطلاع دهید. بارداری، احتمال بارداری، شیردهی و قصد حفظ باروری نیز باید از ابتدا مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایداروبیسین هیدروکلراید یک داروی ضدسرطان از خانواده آنتراسیکلینهاست و در گروه درمانی «ضدسرطان و ایمنی» قرار میگیرد. این دارو به شکل ویال تزریقی یا پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول عرضه میشود. با قرارگرفتن میان رشتههای ماده ژنتیکی و مهار آنزیمهای لازم برای همانندسازی و ترمیم، تکثیر سلولهای سرطانی را مختل میکند. هدف اصلی آن درمان برخی لوسمیهای حاد است و معمولاً همراه داروهای دیگر و بر اساس برنامه تخصصی خون و سرطان تجویز میشود. در ایران ممکن است با نامهای تجاری زاودوز، ایداروب، ویال زاویدوس یا ایدانترا شناخته شود؛ این نامها فقط برای شناسایی فرآوردهاند.
موارد مصرف
- القای بهبودی در لوسمی میلوئیدی حادِ تازهتشخیصدادهشده در بزرگسالان
- القای بهبودی در لوسمی میلوئیدی حادِ عودکرده یا مقاوم به درمان در بزرگسالان
- القای بهبودی لوسمی میلوئیدی حاد در کودکان، معمولاً همراه داروی شیمیدرمانی دیگر
- درمان خط دوم لوسمی لنفوبلاستیک حادِ عودکرده در بزرگسالان
- درمان خط دوم لوسمی لنفوبلاستیک حادِ عودکرده در کودکان
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت داخلوریدی و در مرکز درمانی، توسط تیم آشنا با شیمیدرمانی تزریق میشود؛ تزریق داخل عضله، زیر پوست یا داخل نخاع ممنوع است. مقدار، فاصله نوبتها و طول دوره بر اساس نوع لوسمی، وضعیت شمارش خون، عملکرد قلب، کبد و کلیه و داروهای همراه تعیین میشود و ممکن است بین بیماران تفاوت داشته باشد. دارو معمولاً آهسته از مسیر وریدیِ در حال جریان تزریق میشود؛ اگر هنگام تزریق درد، سوزش، قرمزی یا تورم داشتید، همان لحظه به پرستار بگویید. برای نوبتهای تعیینشده پایبند باشید و در صورت از دست رفتن یک نوبت، خودسرانه آن را جبران نکنید و با مرکز درمانی تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به ایداروبیسین، مواد تشکیلدهنده، داروهای آنتراسیکلین یا آنتراسندیون را بگویید.
- سابقه بیماری قلبی، نارسایی قلب، ضربان نامنظم، حمله قلبی یا پرتودرمانی قفسه سینه را اطلاع دهید؛ دریافت قبلی داروهایی مانند دوکسوروبیسین یا دانوروبیسین نیز مهم است.
- بیماری کبد یا کلیه و هر آزمایش غیرطبیعی مربوط به آنها را گزارش کنید؛ ممکن است نیاز به تنظیم درمان باشد.
- کاهش گلبولهای سفید، قرمز یا پلاکت، سرکوب مغز استخوان، عفونت کنترلنشده، تب، یا زخم و بیماری فعال گوارشی را پیش از درمان مطرح کنید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدسرطان و قلبی، رقیقکنندههای خون، مکملها و فرآوردههای گیاهی و واکسنهای اخیرتان را همراه داشته باشید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری میدهید، شیر میدهید یا قصد فرزندآوری و حفظ باروری دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید؛ در کودکان و سالمندان نیز برنامه پایش باید متناسب با سن تنظیم شود.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- التهاب یا زخم دهان
- اسهال یا درد شکم
- کاهش اشتها
- ریزش مو
- قرمز یا نارنجی شدن موقت ادرار و گاهی سایر مایعات بدن، معمولاً برای ۱ تا ۲ روز
- کاهش شدید سلولهای خون: تب، لرز، گلودرد یا نشانههای عفونت، یا کبودی و خونریزی غیرعادی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب قلبی: تنگی نفس جدید یا بدترشونده، سرفه، ورم پا یا صورت، افزایش وزن ناگهانی، تپش قلب، درد قفسه سینه یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشت دارو از رگ: درد، سوزش، قرمزی، تورم، تاول یا زخم در محل تزریق؛ همان لحظه به پرستار بگویید تا تزریق متوقف و محل بررسی شود، و اگر بعداً بدتر شد فوراً مراجعه کنید.
- حساسیت شدید: کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، گرفتگی گلو یا تنگی نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سندرم لیز تومور: کاهش ادرار، ادرار تیره یا کدر، ضعف شدید، گرفتگی عضلات، گیجی، استفراغ مکرر یا ضربان نامنظم؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدخیمی خونی ثانویه: این خطر نادر ممکن است در پیگیری طولانیمدت مطرح شود؛ آزمایشها و ویزیتهای بعد از درمان را طبق برنامه ادامه دهید و علائم غیرعادی پایدار را گزارش کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید. سایر داروهای شیمیدرمانی یا پرتودرمانی میتوانند سرکوب مغز استخوان و خطر عفونت و خونریزی را بیشتر کنند؛ داروهای آسیبرسان به قلب، از جمله برخی آنتراسیکلینها، تراستوزوماب و بعضی داروهای قلبی، خطر آسیب قلبی را افزایش میدهند. داروهای رقیقکننده خون خوراکی به پایش دقیقتر نیاز دارند و سیکلوسپورین ممکن است سطح ایداروبیسین را بالا ببرد. واکسنهای زنده یا زندهٔ ضعیفشده در دوره کاهش ایمنی معمولاً نباید تزریق شوند و آسپرین یا برخی مسکنهای ضدالتهابی، بهویژه هنگام پایین بودن پلاکت، میتوانند خطر خونریزی را بیشتر کنند. برای این داروی تزریقی تداخل غذایی مشخصی مطرح نیست؛ درباره مصرف الکل، بهخصوص در صورت تهوع یا بیماری کبدی، با تیم درمان هماهنگ کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایداروبیسین میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری فقط زمانی به کار میرود که متخصص سود درمان را بیشتر از خطر بداند. افرادی که امکان بارداری دارند باید در طول درمان و تا ۶٫۵ ماه پس از آخرین دوز از روش مطمئن پیشگیری استفاده کنند؛ مردان نیز باید در طول درمان و تا ۳٫۵ ماه پس از آخرین دوز برای شریک جنسیِ دارای امکان بارداری پیشگیری کنند. شیردهی در طول درمان و تا ۱۴ روز پس از آخرین دوز توصیه نمیشود. این دارو ممکن است باروری زنان یا مردان را کاهش دهد؛ اگر حفظ باروری مهم است، پیش از شروع درمان درباره گزینههای آن گفتوگو کنید.
نگهداری
شرایط دقیق نگهداری به برند و شکل دارویی بستگی دارد؛ ویال را طبق برچسب همان فرآورده، معمولاً در یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، در جعبه اصلی و دور از نور نگهداری کنید و از یخزدگی و گرمای زیاد دور نگه دارید. دارو را دور از دید و دسترس کودکان و حیوانات بگذارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. پودر یا محلول آمادهشده این داروی سیتوتوکسیک باید در مرکز درمانی آماده و دفع شود و باقیمانده آن نباید وارد فاضلاب یا زباله خانگی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 5 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 10 mg |
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایداروبیسین هیدروکلراید را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۲قرمز شدن ادرار بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۳چرا قبل و بعد از درمان بررسی قلب انجام میشود؟
۰۴اگر هنگام تزریق محل رگم سوخت یا متورم شد چه کنم؟
۰۵آیا در طول درمان میتوانم واکسن یا داروی بدون نسخه مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه L01DB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.