دانوروبیسین
دانوروبیسین دارویی شیمیدرمانیِ ضدسرطان از خانوادهٔ آنتراسایکلینهاست که با آسیبرساندن به مادهٔ ژنتیکیِ سلولهای سرطانی، از رشد و تقسیمِ آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر در درمانِ لوسمیهای حادِ خون، در کنارِ داروهای دیگرِ شیمیدرمانی، به کار میرود.
دانوروبیسین میتواند بر عملکردِ قلب و مغزِ استخوان اثر بگذارد؛ به همین دلیل تزریق و پیگیریِ آن فقط زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ خون و سرطان در بیمارستان انجام میشود.
در صورتِ تب، خونریزیِ غیرِعادی، تنگیِ نفس، تپشِ قلب یا دردِ ناگهانی در محلِ تزریق، بیدرنگ با تیمِ درمان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دانوروبیسین آنتیبیوتیکِ ضدتومور از خانوادهٔ آنتراسایکلینهاست (Anthracyclines) که در شیمیدرمانیِ سرطانهای خون به کار میرود. این دارو به مادهٔ ژنتیکیِ درونِ سلولهای سرطانی متصل میشود و مانعِ تکثیرِ آنها میشود، در نتیجه رشدِ سلولهای بدخیم متوقف یا کند میشود. دانوروبیسین بهصورتِ تزریقِ وریدی و معمولاً در ترکیب با داروهای شیمیدرمانیِ دیگر، در برنامههای درمانیِ استانداردِ لوسمیِ حاد تجویز میشود. از آنجا که این دارو میتواند سلولهای سالم، بهویژه سلولهای مغزِ استخوان و عضلهٔ قلب را نیز درگیر کند، تجویز و پایشِ آن کاملاً در اختیارِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان است.
موارد مصرف
- لوسمی حادِ میلوئیدی (AML) در بزرگسالان، معمولاً همراه با سیتارابین
- لوسمی حادِ لنفوبلاستیک (ALL) در کودکان و بزرگسالان، بهعنوان بخشی از پروتکلهای چنددارویی
- القای بهبودی در مراحلِ آغازینِ درمانِ لوسمیِ حاد
روش مصرف
دانوروبیسین را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی و توسط پرستار یا پزشکِ آموزشدیده، معمولاً در بیمارستان یا کلینیکِ شیمیدرمانی، در مدتِ کوتاهی از طریقِ سِرُم تزریق میشود. تعدادِ جلسات و فاصلهٔ میانِ آنها را پزشکِ متخصصِ خون و سرطان بر اساسِ نوعِ بیماری، وزن و پاسخِ بدن تعیین میکند و این برنامه نباید بدونِ نظرِ او تغییر کند یا جا بیفتد. پیش، حین و پس از هر جلسهٔ تزریق، آزمایشِ خون و گاهی بررسیِ عملکردِ قلب انجام میشود تا ایمنیِ ادامهٔ درمان بررسی گردد. اگر در حینِ تزریق دردِ سوزشی، تورم یا قرمزیِ ناگهانی در محلِ سِرُم احساس کردید، بیدرنگ به پرستار یا پزشک اطلاع دهید، زیرا نشتِ این دارو از رگ میتواند به بافتِ اطرافش آسیب برساند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، نارساییِ قلب یا پرتودرمانیِ پیشین به قفسهٔ سینه
- مصرفِ پیشین یا همزمانِ داروهای آنتراسایکلینیِ دیگر مانندِ دوکسوروبیسین یا داروهای قلبیآسیبرسانِ دیگر
- مشکلاتِ کبدی یا کلیوی
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به دانوروبیسین یا داروهای مشابه
- بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی
- عفونتِ فعال یا شمارشِ پایینِ پیشینِ گلبولهای خونی
عوارض احتمالی
- ریزشِ مو (آلوپسی)
- تهوع و استفراغ
- التهاب و زخمِ دهان (موکوزیت)
- کاهشِ اشتها
- خستگی
- تغییرِ موقتِ رنگِ ادرار به قرمز یا نارنجی طیِ روزهای پس از تزریق (بیخطر)
- تب، لرز یا نشانههای عفونت به دلیلِ کاهشِ شدیدِ گلبولهای سفید؛ در صورتِ تب فوراً با تیمِ درمان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
- کبودی، خونریزیِ غیرِعادی یا وجودِ خون در ادرار و مدفوع به دلیلِ کاهشِ پلاکت؛ سریع به پزشک اطلاع دهید
- تنگیِ نفس، تپشِ قلب، تورمِ ناگهانیِ پا یا افزایشِ سریعِ وزن که میتواند نشانهٔ آسیبِ قلبی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- دردِ سوزشی، تورم یا قرمزیِ شدید در محلِ سِرُم در حینِ تزریق؛ بیدرنگ به پرستار یا پزشکِ حاضر اطلاع دهید
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دانوروبیسین با چند گروه از داروها تداخل دارد. مصرفِ همزمان با داروهای دیگرِ آسیبرسان به قلب، از جمله سایرِ آنتراسایکلینها یا برخی داروهای هدفمندِ سرطان، خطرِ آسیبِ قلبی را افزایش میدهد. مصرفِ همزمان با داروهای سرکوبکنندهٔ مغزِ استخوان یا پرتودرمانیِ همزمان، احتمالِ کاهشِ شدیدِ گلبولهای سفید و پلاکت را بیشتر میکند. واکسنهای زنده در دورانِ درمان و مدتی پس از آن نباید تزریق شوند، چون سیستمِ ایمنیِ بدن در این دوره ضعیف است. برخی داروها مانندِ سیکلوسپورین نیز میتوانند غلظتِ دانوروبیسین را در بدن بالا ببرند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروسازت بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دانوروبیسین میتواند به جنین آسیب برساند، به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ بارداری، بهویژه سهماههٔ نخست، توصیه نمیشود. زنانی که امکانِ بارداری دارند باید پیش و در طولِ درمان از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند و در صورتِ بارداریِ احتمالی بیدرنگ پزشک را مطلع کنند؛ این نکته برایِ مردانی که همسرشان قصدِ بارداری دارد نیز اهمیت دارد. دانوروبیسین همچنین وارد شیرِ مادر میشود، بنابراین شیردهی در دورانِ درمان توصیه نمیشود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ بارداری، پیشگیری از آن و شیردهی را باید با پزشکِ متخصصِ خون و سرطان در میان گذاشت.
نگهداری
دانوروبیسین معمولاً در بیمارستان یا داروخانهٔ تخصصیِ شیمیدرمانی نگهداری، آماده و تزریق میشود و بهندرت پیش میآید که بیمار آن را در منزل نگه دارد. این دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمای یخچال نگهداری شود و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول از نظرِ کدری یا رسوب بررسی گردد. اگر به هر دلیل نسخهای از این دارو موقتاً در اختیارِ شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را کاملاً دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و هرگز از دارویِ تاریخگذشته یا با ظاهرِ غیرِعادی استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 20 mg |
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دانوروبیسین باعثِ ریزشِ مو میشود؟
۰۲آیا تغییرِ رنگِ ادرار پس از تزریق خطرناک است؟
۰۳چرا پیش از هر تزریق باید آزمایشِ خون و بررسیِ قلب انجام شود؟
۰۴آیا در دورانِ درمان با دانوروبیسین باید از جمعهای شلوغ دوری کرد؟
۰۵آیا دانوروبیسین همیشه همراه با دارویِ دیگری تزریق میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۲۴ سازنده، در گروه L01DB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.