ایبوپروفن لیزین
ایبوپروفن لیزین نوعی نمک محلول از ایبوپروفن است که بهصورت تزریقی و ویژه نوزادان نارس ساخته شده و از خانواده داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) به شمار میرود. این دارو با کاهش مادهای به نام پروستاگلاندین در بدن، به بستهشدن یک مسیر عروقی خاص در قلب نوزادان نارس کمک میکند.
کاربرد اصلی این دارو، کمک به بستهشدن «مجرای شریانی باز» (نوعی ارتباط غیرطبیعی بین دو رگ بزرگ قلبی) در نوزادان بسیار نارس است؛ در مواردی که این مجرا خودبهخود بسته نشده و از نظر پزشکی نیاز به مداخله دارد.
این دارو تنها در بخش مراقبت ویژه نوزادان و توسط تیم درمانی تزریق میشود و هرگز دارویی نیست که خانواده در خانه یا بدون نظارت مستقیم پزشک به کار ببرد.
اگر خانواده در طول درمان نشانههایی مانند خونریزی، کاهش ادرار، نفخ شکم نوزاد یا هر تغییر نگرانکننده دیگری میبینند، بهتر است بیدرنگ آن را با پزشک یا پرستار بخش در میان بگذارند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایبوپروفن لیزین نمکی از ایبوپروفن است که به کمک لیزین، یک اسید آمینه، در آب حل میشود و همین ویژگی تزریق وریدی آن را ممکن میکند. این دارو از خانواده داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است و مکانیسم اثر آن، مهار آنزیمی به نام سیکلواکسیژناز (COX) و در نتیجه کاهش ساخت مادهای به نام پروستاگلاندین در بدن است. در نوزادان نارس، همین پروستاگلاندینها هستند که «مجرای شریانی باز» (PDA) را باز نگه میدارند؛ با کاهش آنها، این مجرا معمولاً بسته میشود. به همین دلیل، ایبوپروفن لیزین تزریقی بهطور اختصاصی برای کمک به بستهشدن همین مجرا در نوزادان بسیار نارس به کار میرود، آن هم فقط در بیمارستان و زیر نظر پزشک متخصص نوزادان. برخلاف قرص یا شربت ایبوپروفن، این فرم تزریقی برای کاهش درد یا تب نوزاد ساخته نشده و کاربردی کاملاً اختصاصی دارد.
موارد مصرف
- بستن دارویی «مجرای شریانی باز» در نوزادان نارس با وزن تولد کم
- کاهش احتمال نیاز به عمل جراحی بستن مجرای شریانی، در صورت موفقیت درمان دارویی
- گزینهای در کنار ایندومتاسین تزریقی برای همین هدف، بنا به صلاحدید پزشک نوزادان
- کمک به تثبیت وضعیت قلبی-ریوی نوزادانی که بهدلیل بازماندن این مجرا دچار مشکلات تنفسی یا گردش خون شدهاند
روش مصرف
ایبوپروفن لیزین تزریقی را تیم پزشکی بخش مراقبت ویژه نوزادان، بهصورت تزریق وریدی آهسته و طی چند نوبت از پیش تعیینشده با فاصله زمانی مشخص بین نوبتها، بر اساس وزن نوزاد و پاسخ بالینی او تجویز و تزریق میکند. خانواده در نحوه تزریق یا زمانبندی آن نقشی ندارد؛ همه این جزئیات، از جمله تعداد نوبتها و نیاز احتمالی به نوبت اضافه، کاملاً بر عهده پزشک نوزادان و بر پایه پایش مداوم نوزاد (شامل بررسی قلب، عملکرد کلیه و شمارش سلولهای خونی) تعیین میشود. تکمیل کامل دورهای که پزشک تعیین کرده، برای رسیدن به بهترین نتیجه در بستن مجرا اهمیت دارد و تصمیم درباره ادامه یا توقف آن، طبق نظر پزشک و فقط با تیم درمانی بخش است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مجرای شریانی بازِ مهم از نظر همودینامیک در نوزادان نارس با وزن تولد کم
در بخش مراقبت ویژه نوزادان و بهصورت انفوزیون وریدی طی حدود ۱۵ دقیقه مصرف شود؛ نخستین دوز معمولاً پس از ۶ ساعت اول زندگی داده میشود. در بیادراری یا کاهش شدید ادرار، دوز بعدی داده نشود. دورهٔ دوم فقط با نظر متخصص انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به ایبوپروفن، آسپرین یا سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
- هرگونه نشانه خونریزی، کبودی غیرمعمول یا اختلال شناختهشده انعقاد خون در نوزاد
- کاهش حجم ادرار یا هر مشکل شناختهشده کلیوی
- وجود عفونت درماننشده یا مشکوک در نوزاد
- تشخیص بیماری مادرزادی قلبی که در آن بازماندن مجرای شریانی برای نوزاد ضروری است
- هر داروی دیگری که نوزاد همزمان دریافت میکند یا پیشتر دریافت کرده است
عوارض احتمالی
- کاهش گذرا و خفیف حجم ادرار در ساعات پس از تزریق
- تغییر خفیف و موقت آزمایشهای عملکرد کلیه که معمولاً پس از پایان دوره به حالت عادی برمیگردد
- احتباس خفیف مایعات
- تغییر خفیف در شمارش یا عملکرد پلاکتها
- واکنش خفیف و موضعی در محل تزریق، مانند قرمزی یا تورم جزئی
- خونریزی گوارشی، یعنی دیدن خون در استفراغ یا مدفوع نوزاد، که باید فوراً به تیم درمانی بخش اطلاع داده شود
- کاهش چشمگیر حجم ادرار یا نشانههای کاهش کارکرد کلیه که نیازمند بررسی فوری پزشک است
- نشانههایی مانند نفخ شدید شکم، عدم تحمل تغذیه یا بیحالی ناگهانی که باید بیدرنگ توسط پزشک بررسی شود
- خونریزی غیرمعمول یا کبودی گسترده، بهعنوان نشانه احتمالی اختلال در انعقاد خون، که باید سریع گزارش شود
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم ناگهانی، بثورات گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت باید فوراً با اورژانس تماس گرفت یا به اورژانس مراجعه کرد
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایبوپروفن لیزین میتواند با برخی داروهای رایج در بخش نوزادان تداخل داشته باشد. برای نمونه، همزمانی با آنتیبیوتیکهایی از خانواده آمینوگلیکوزیدها (مانند جنتامایسین) میتواند دفع کلیوی آنها را کاهش دهد و خطر عوارض کلیوی را بیشتر کند؛ همزمانی با داروهای رقیقکننده خون یا سایر ضدالتهابهای غیراستروئیدی نیز خطر خونریزی را افزایش میدهد. کورتیکواستروئیدها میتوانند خطر آسیب گوارشی را بیشتر کنند و داروهای مدر مانند فوروسماید ممکن است اثر کمتری داشته باشند. چون تمام داروهای نوزاد را تیم پزشکی بخش تجویز و هماهنگ میکند، بررسی این تداخلها بخش عادی روال درمان است؛ با این حال، خانواده هم بهتر است فهرست کامل داروها و هر حساسیت شناختهشده نوزاد را با پزشک و داروخانه بیمارستان در میان بگذارد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایبوپروفن لیزین تزریقی دارویی است که به خود نوزاد نارس تزریق میشود، نه دارویی که در بارداری یا برای مادر شیرده تجویز شود؛ بنابراین بحث معمول «مصرف در بارداری» درباره همین دارو موضوعیت ندارد. اگر مادر در دوران شیردهی به دارویی از خانواده ایبوپروفن نیاز داشته باشد، این موضوع جداگانهای است که باید با پزشک خودش بررسی شود. خانوادههایی که نوزادشان این دارو را دریافت میکند، میتوانند درباره ادامه تغذیه با شیر مادر در طول دوره درمان با تیم پزشکی بخش مشورت کنند؛ معمولاً در صورت تأیید پزشک، ادامه شیردهی مانعی ندارد.
نگهداری
نگهداری ایبوپروفن لیزین تزریقی معمولاً بر عهده داروخانه و پرسنل بیمارستان است؛ این دارو باید دور از نور مستقیم و در دمایی که روی بسته آمپول قید شده نگهداری شود و پیش از تزریق، سالم و بدون کدورت یا ذره معلق بودن محلول بررسی شود. خانوادهها معمولاً نیازی به نگهداری این دارو در خانه ندارند؛ در هر صورت، هر دارویی که به هر دلیل در دسترس خانواده باشد باید دور از دسترس کودکان و بر اساس تاریخ انقضای روی بسته نگهداری شود و پس از گذشتن تاریخ انقضا دور ریخته شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا برای بستن مجرای شریانی، بهجای عمل جراحی از این دارو استفاده میشود؟
۰۲اگر این دارو مجرا را نبندد، چه اتفاقی میافتد؟
۰۳این دارو با ایندومتاسین، که برای همین هدف استفاده میشود، چه فرقی دارد؟
۰۴چرا پیش از هر نوبت تزریق آزمایش میگیرند؟
۰۵آیا این دارو درد یا تب نوزاد را هم درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه M01AE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.