اورولیموس
اورولیموس دارویی هدفمند از دسته مهارکنندههای mTOR (mTOR Inhibitor) است که با کند کردن رشد و تکثیر برخی سلولها اثر میکند.
این دارو بیشتر برای درمان برخی سرطانهای پیشرفته مانند سرطان کلیه، سرطان پستان و تومورهای نورواندوکرین، و همچنین برای پیشگیری از رد پیوند عضو استفاده میشود.
این دارو سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند و میتواند خطر عفونت یا التهاب ریه را افزایش دهد، پس هر نشانه غیرعادی مانند تب یا سرفه تازه را جدی بگیرید.
در صورت بروز تب، سرفه تازه یا تنگی نفس، تورم غیرعادی صورت یا بدن، یا هر نگرانی دیگر درباره این دارو، هرچه زودتر با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اورولیموس داروی هدفمندی از دسته مهارکنندههای mTOR (mTOR Inhibitor) است که در ایران با نام تجاری افینیتور نیز شناخته میشود. این دارو با مهار پروتئینی به نام mTOR که در رشد و تکثیر سلولها و ساخت رگهای خونی تازه نقش دارد، از پیشرفت برخی تومورها جلوگیری میکند و پاسخ ایمنی بدن را نیز کاهش میدهد. به همین دلیل، هم در درمان برخی سرطانهای پیشرفته و هم در پیشگیری از رد پیوند عضو به کار میرود. مصرف آن همیشه باید زیر نظر مستقیم پزشک متخصص (اونکولوژیست یا متخصص پیوند) و همراه با آزمایشهای خونی منظم انجام شود.
موارد مصرف
- درمان سرطان پیشرفته کلیه (کارسینوم سلول کلیوی) در بیمارانی که درمانهای هدفمند دیگر برایشان مؤثر نبوده است
- درمان سرطان پیشرفته پستان با گیرنده هورمونی مثبت، معمولاً همراه با دارویی دیگر به نام اگزمستان
- درمان تومورهای نورواندوکرین پانکراس، دستگاه گوارش یا ریه
- درمان آستروسیتوم ساباپاندیمال سلول غولپیکر (SEGA) مرتبط با بیماری اسکلروز توبروز
- درمان آنژیومیولیپوم کلیوی مرتبط با اسکلروز توبروز که نیاز به جراحی فوری ندارد
- پیشگیری از رد پیوند در پیوند کلیه، کبد یا قلب، همراه با سایر داروهای سرکوبکننده ایمنی
روش مصرف
اورولیموس معمولاً یکبار در روز و سر ساعتی مشخص مصرف میشود؛ بهتر است هر روز به همان شکل ثابت (همیشه همراه غذا یا همیشه با معده خالی) میل شود تا جذب آن یکنواخت بماند. قرص را کامل و همراه یک لیوان آب میل کنید و از خرد کردن یا جویدن آن خودداری کنید. در طول درمان از خوردن گریپفروت و آب گریپفروت بپرهیزید، چون میتواند سطح خونی دارو را تغییر دهد. مقدار مصرف، طول دوره درمان و هرگونه تغییر در دوز را فقط پزشک، بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن شما، تعیین میکند؛ بدون هماهنگی با پزشک، دارو را قطع نکنید یا دوز آن را تغییر ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقه بیماری کبدی (از جمله هپاتیت بی یا سی) را به پزشک اطلاع دهید، چون ممکن است نیاز به تنظیم دوز باشد.
- اگر دیابت، قند خون بالا یا چربی خون بالا دارید، حتماً بگویید؛ این دارو میتواند این مقادیر را افزایش دهد.
- سابقه بیماری ریوی یا تنفسی، یا هر عفونت فعال و مزمن را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع درمان حتماً پزشک را مطلع کنید.
- هرگونه حساسیت شناختهشده به اورولیموس، سیرولیموس یا داروهای مشابه را گزارش کنید.
- اگر قرار است تحت جراحی برنامهریزیشدهای قرار بگیرید یا واکسنی تزریق کنید، از پیش با پزشک هماهنگ کنید، چون این دارو میتواند روند بهبود زخم را کند کند.
عوارض احتمالی
- زخم یا آفت دهان (استوماتیت)، بهویژه در هفتههای ابتدایی درمان
- خستگی و احساس ضعف عمومی
- اسهال یا حالت تهوع خفیف
- کاهش اشتها
- جوش یا خارش خفیف پوستی
- ورم خفیف دستها یا پاها
- سرفهای که تازه شروع شده یا بدتر میشود، تنگی نفس یا درد قفسه سینه — میتواند نشانه التهاب غیرعفونی ریه باشد؛ در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تب، لرز یا هر نشانه عفونت — چون این دارو سیستم ایمنی را ضعیف میکند، هر عفونتی باید فوراً بررسی شود.
- تورم ناگهانی صورت، لب، زبان یا گلو همراه با مشکل در تنفس یا بلع — نشانه واکنش آلرژیک شدید (آنژیوادم) است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش محسوس حجم ادرار، تورم پا یا خستگی غیرعادی — میتواند نشانه درگیری کلیه باشد و باید به پزشک اطلاع داده شود.
- کبودی یا خونریزی غیرمعمول — به پزشک اطلاع دهید تا شمارش خون بررسی شود.
- زخم دهانی شدید که مانع غذا خوردن یا نوشیدن شود — نیاز به بررسی و احتمالاً تنظیم درمان توسط پزشک دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اورولیموس با داروهای متعددی تداخل دارد. مصرف همزمان با برخی داروهای ضدقارچ (مانند کتوکونازول)، برخی آنتیبیوتیکها (مانند کلاریترومایسین) یا برخی داروهای ضدویروسی میتواند سطح خونی و خطر عوارض اورولیموس را بهشدت بالا ببرد؛ در مقابل، داروهایی مانند ریفامپین یا برخی داروهای ضدتشنج ممکن است اثربخشی آن را کم کنند. مصرف همزمان با گروهی از داروهای فشار خون به نام مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitor) نیز خطر ورم ناگهانی صورت و گلو را افزایش میدهد. گریپفروت و آب آن باید در طول درمان کنار گذاشته شوند و به دلیل تضعیف سیستم ایمنی، دریافت واکسنهای زنده در این دوره معمولاً توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اورولیموس میتواند به جنین آسیب برساند، بنابراین مصرف آن در بارداری توصیه نمیشود و زنانی که امکان بارداری دارند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیری مطمئن استفاده کنند. مشخص نیست این دارو چه میزان از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل میشود، به همین دلیل شیردهی در این دوره معمولاً توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم درباره بارداری یا شیردهی را حتماً با پزشک متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
اورولیموس را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد، و در بسته اصلی خودش نگهداری کنید. این دارو و همه داروهای دیگر را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را بهجای دور ریختن در زباله یا فاضلاب، طبق راهنمایی داروساز دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 5 mg |
| قرص | 0.25 mg |
| قرص | 0.5 mg |
| قرص | 0.75 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اورولیموس نوعی شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا باید هر روز سر یک ساعت ثابت مصرف شود؟
۰۳آیا خوردن گریپفروت مشکلی دارد؟
۰۴زخم دهان چرا رخ میدهد و چه باید کرد؟
۰۵آیا در دوران مصرف این دارو میتوان واکسن زد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۱۶ سازنده، در گروه L01XE10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.