سیرولیموس
سیرولیموس یک داروی سرکوبکنندهٔ ایمنی و مهارکنندهٔ رشد سلولی است. با کاهش فعالیت برخی سلولهای دفاعی، از رد پیوند کلیه جلوگیری میکند و در درمان لنفانژیولیومیوماتوز ریوی نیز کاربرد تخصصی دارد.
بیشتر برای پیشگیری از رد پیوند کلیه، معمولاً همراه با داروهای دیگر پس از پیوند، استفاده میشود. همچنین در برخی بیماران مبتلا به لنفانژیولیومیوماتوز با درگیری متوسط ریه یا افت عملکرد ریه بهکار میرود.
سیرولیموس دفاع ایمنی را کاهش میدهد؛ بنابراین خطر عفونت و برخی سرطانها، بهویژه سرطان پوست، بیشتر میشود. سطح خونی دارو و آزمایشهای لازم باید طبق برنامه پایش شود و بعد از پیوند نباید خودسرانه قطع شود.
پیش از شروع هر داروی جدید، مکمل، فرآوردهٔ گیاهی، واکسن یا اقدام جراحی، تداخل و خطر دیرترمیم شدن زخم را بررسی کنید. تب و لرز، تنگی نفس، کاهش واضح ادرار، خونریزی غیرعادی یا نشانههای حساسیت شدید نیازمند تماس فوری با پزشک یا مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیرولیموس از داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی است و با مهار مسیرهای درونسلولیِ رشد و تکثیر لنفوسیتهای تی، پاسخ ایمنی علیه عضو پیوندی را کاهش میدهد. هدف اصلی آن پیشگیری از رد پیوند کلیه و در کاربردی تخصصی، درمان لنفانژیولیومیوماتوز ریوی است. مقدار آن باید بر اساس نسخه، پاسخ بیمار و سطح خونی تنظیم شود، زیرا غذا و بعضی داروهای همزمان میتوانند غلظت آن را تغییر دهند. قرص را باید کامل بلعید و پایش منظم آزمایشها را جدی گرفت.
موارد مصرف
- پیشگیری از رد پیوند کلیه در افراد ۱۳ ساله و بالاتر با خطر ایمنیشناختی کم تا متوسط، همراه با داروهای ضدرد دیگر
- ادامهٔ درمان نگهدارندهٔ برخی دریافتکنندگان پیوند کلیه پس از قطع تدریجی سیکلوسپورین، طبق برنامهٔ مرکز پیوند
- پیشگیری از رد پیوند در برخی بیماران با خطر ایمنیشناختی بالا، همراه با سیکلوسپورین و کورتیکواستروئیدها طبق نظر متخصص پیوند
- درمان لنفانژیولیومیوماتوز ریوی در بیماران دارای درگیری متوسط ریه یا افت عملکرد ریه
روش مصرف
سیرولیموس را طبق نسخه، معمولاً در یک نوبت ثابت روزانه و با یک لیوان آب مصرف کنید. هر نوبت را همیشه با یک الگوی ثابت غذایی بخورید؛ یعنی همیشه همراه غذا یا همیشه بدون غذا، زیرا تغییر این روش میتواند سطح خونی دارو را تغییر دهد. قرص را کامل ببلعید و آن را خرد، جویده یا نصف نکنید. اگر همراه سیکلوسپورین مصرف میشود، فاصلهٔ زمانی تعیینشده را دقیق رعایت کنید؛ در بسیاری از برنامهها حدود ۴ ساعت فاصله در نظر گرفته میشود. سطح خونی دارو و آزمایشهای لازم، بهویژه پس از تغییر دارو یا شکل دارویی، باید طبق برنامه انجام شود. درمان را خودسرانه قطع یا مقدارش را تغییر ندهید؛ اگر نوبتی را فراموش کردید، دو برابر نکنید و برای راهنمایی با مرکز درمانی تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سیرولیموس یا هر یک از اجزای قرص حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- هرگونه تب، عفونت فعال یا عودکننده، سابقهٔ عفونتهای مهم، یا برنامهٔ دریافت واکسن، بهویژه واکسن زنده، را مطرح کنید.
- نوع پیوند و سن بیمار را بگویید؛ ایمنی و اثربخشی سیرولیموس در کودکان زیر ۱۳ سال ثابت نشده و مصرف آن پس از پیوند کبد یا ریه توصیه نمیشود.
- بیماری کبدی یا کلیوی، پروتئین در ادرار، فشارخون بالا، دیابت، چربی خون بالا، کمخونی یا کاهش پلاکت را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر عمل جراحی یا کار دندانپزشکی در پیش دارید، یا زخمی دارید که دیر خوب میشود، از قبل اطلاع دهید؛ این دارو میتواند ترمیم زخم را کند کند. سابقهٔ سرطان پوست یا ضایعهٔ پوستی مشکوک را نیز مطرح کنید.
- بارداری، قصد یا احتمال بارداری، شیردهی و نگرانی دربارهٔ باروری را بگویید و فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را ارائه دهید.
عوارض احتمالی
- ورم دستها، پاها یا مچها
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع، درد شکم، اسهال یا یبوست
- زخم، درد یا التهاب داخل دهان
- درد مفصل یا عضله
- افزایش فشارخون یا چربی خون که ممکن است در اندازهگیری و آزمایش دورهای دیده شود
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، احساس غش، یا ضایعات تاولدار و پوستهریز: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب یا لرز، گلودرد شدید، سرفهٔ مداوم، سوزش ادرار یا بدحال شدن: همان روز با پزشک تماس بگیرید؛ تب بالا یا ضعف شدید نیازمند مراجعهٔ فوری است.
- سرفهٔ تازه یا بدترشونده، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه: فوراً ارزیابی پزشکی شوید؛ در تنگی نفس شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- قرمزی، ترشح، باز شدن یا دیر خوب شدن زخم: سریع پزشک را مطلع کنید و تا دریافت نظر او دارو را خودسرانه تغییر ندهید.
- کاهش واضح ادرار، ورم ناگهانی یا افزایش پروتئین ادرار یا کراتینین در آزمایش: فوراً با پزشک یا مرکز پیوند تماس بگیرید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، رنگپریدگی و ضعف شدید، یا گیجی، ضعف یکطرفه و اختلال جدید در راهرفتن: فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ در علائم شدید عصبی به اورژانس بروید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سیرولیموس بهوسیلهٔ آنزیمهای کبدی و ناقلهای دارویی تجزیه و جابهجا میشود. سیکلوسپورین سطح آن را بالا میبرد و در مصرف همزمان باید فاصلهٔ زمانی تجویزشده رعایت شود. برخی ضدقارچها و آنتیبیوتیکها مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، وریکونازول، کلاریترومایسین و اریترومایسین، بعضی داروهای ضدویروس و داروهایی مانند دیلتیازم و وراپامیل میتوانند سطح آن را بالا ببرند؛ ریفامپیسین، ریفابوتین، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال و علف چای ممکن است سطحش را پایین بیاورند. فرآوردههای حاوی کانابیدیول نیز میتوانند سطح آن را بالا ببرند و نیازمند پایش هستند. آب گریپفروت را همزمان با آن مصرف نکنید. برای الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای مطرح نیست، اما در بیماری کبدی یا همراه داروهای متعدد مصرف آن را با تیم درمان هماهنگ کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ داروی جدیدی را بدون هماهنگی شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سیرولیموس میتواند به جنین آسیب برساند و دادهٔ انسانی کافی دربارهٔ مصرف آن در بارداری وجود ندارد. در صورت بارداری، قصد بارداری یا احتمال آن، پیش از شروع و در طول درمان به پزشک اطلاع دهید؛ برای افراد دارای امکان بارداری، پیشگیری مؤثر در طول مصرف و تا ۱۲ هفته پس از آخرین نوبت توصیه میشود. معلوم نیست سیرولیموس وارد شیر انسان میشود یا نه، اما احتمال عوارض جدی برای شیرخوار وجود دارد؛ دربارهٔ شیردهی تصمیم پزشکی بگیرید. این دارو ممکن است باروری زنان و مردان را کاهش دهد.
نگهداری
قرصها را در دمای اتاق، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور مستقیم، گرما، رطوبت و دسترس کودکان نگه دارید. درِ ظرف را محکم ببندید و تاریخ انقضا و سالمبودن بسته را بررسی کنید؛ قرص تاریخگذشته، خردشده یا بستهٔ آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱سیرولیموس را با غذا بخورم یا ناشتا؟
۰۲چرا باید برای سیرولیموس آزمایش خون بدهم؟
۰۳آیا میتوانم بعد از پیوند سیرولیموس را قطع یا با برند دیگری عوض کنم؟
۰۴در زمان مصرف سیرولیموس میتوانم واکسن بزنم و آفتاب بگیرم؟
۰۵اگر پیوند کبد یا ریه داشته باشم، سیرولیموس مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۸ سازنده، در گروه L04AA10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.