اسمولول
اسمولول یک بتابلوکر قلبی-گزینشی (Cardioselective Beta-Blocker) و تزریقی بسیار کوتاهاثر است که ضربان قلب و فشار خون را بهسرعت و بهطور موقت پایین میآورد.
بیشتر برای کنترل سریع تندی ضربان قلب در آریتمیهای دهلیزی و نیز کنترل ضربان قلب و فشار خون حین و پس از جراحی و بیهوشی، در محیط بیمارستانی به کار میرود.
این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی و زیر نظر مستقیم تیم پزشکی در بیمارستان تجویز میشود و ممکن است باعث افت فشار خون یا کندی زیاد ضربان قلب شود.
اگر پس از دریافت این دارو دچار تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید، ضربان قلب بسیار کند یا نامنظم، یا نشانههای واکنش آلرژیک شدید شوید، باید فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اسمولول یک داروی بتابلوکر قلبی-گزینشی و تزریقی است که بهطور اختصاصی گیرندههای بتا-۱ قلب را مسدود میکند و از این راه ضربان قلب، نیروی انقباض قلب و تا حدی فشار خون را کاهش میدهد. ویژگی متمایز این دارو، شروع بسیار سریع اثر و پایان سریع آن پس از قطع تزریق است، زیرا در جریان خون بهسرعت تجزیه میشود. به همین دلیل اسمولول در بیمارستان، اتاق عمل و بخش مراقبت ویژه به کار میرود؛ جایی که نیاز به کنترل سریع و قابلتنظیم ضربان قلب یا فشار خون وجود دارد. این دارو برخلاف بسیاری از بتابلوکرهای خوراکی، برای مصرف طولانیمدت یا خانگی طراحی نشده است.
موارد مصرف
- کنترل سریع ضربان قلب در آریتمیهای دهلیزی مانند فیبریلاسیون دهلیزی و فلوتر دهلیزی
- کنترل تاکیکاردی سینوسی (تندی غیرطبیعی ضربان قلب) در موقعیتهای نیازمند کنترل فوری
- کنترل ضربان قلب و فشار خون حین بیهوشی و جراحی، بهویژه هنگام لولهگذاری تنفسی
- کنترل کوتاهمدت فشار خون بالا و ضربان قلب سریع در بخش مراقبت ویژه و اورژانس بیمارستان
روش مصرف
اسمولول فقط بهصورت تزریق وریدی و توسط تیم پزشکی، در بیمارستان، اتاق عمل یا بخش مراقبت ویژه تجویز میشود؛ این دارو در خانه یا بهتنهایی مصرف نمیشود. معمولاً بهصورت انفوزیون (تزریق پیوسته و آهسته) داده میشود و پزشک یا پرستار سرعت آن را بر اساس ضربان قلب، فشار خون و پاسخ بدن شما بهطور مداوم تنظیم میکند. به دلیل شروع و پایان بسیار سریع اثر این دارو، در تمام مدت تزریق، ضربان قلب و فشار خون شما با دستگاه پایش میشود. تمام تصمیمها دربارهٔ سرعت، مدت و زمان قطع تزریق را تیم درمانی میگیرد و نیازی نیست خودتان دربارهٔ آن تصمیم بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل ضربان بطنی در فیبریلاسیون دهلیزی یا فلوتر دهلیزی
درمان کوتاهمدت است و ضربان قلب و فشار خون باید بهطور مداوم پایش شود؛ در برادیکاردی یا افت فشار خون، انفوزیون کاهش یا قطع میشود.
تاکیکاردی سینوسی غیرجبرانی نیازمند کنترل فوری
پیش از مهار ضربان، علت زمینهای مانند کمبود حجم یا تب باید ارزیابی و اصلاح شود؛ برای تاکیکاردی جبرانی مناسب نیست.
کنترل تاکیکاردی و پرفشاری خون حین بیهوشی، لولهگذاری تنفسی و جراحی
فقط برای کنترل کوتاهمدت پیرامون عمل استفاده میشود؛ پیشگیری روتین از افزایش ضربان یا فشار خون با این دارو توصیه نمیشود.
کنترل کوتاهمدت پرفشاری خون همراه با تاکیکاردی در اورژانس و بخش مراقبتهای ویژه
درمان فقط در محیط بیمارستان و همراه با پایش مداوم فشار خون، ضربان قلب و علائم افت برونده قلبی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اسمولول یا داروهای بتابلوکر دیگر واکنش آلرژیک داشتهاید
- اگر ضربان قلب خیلی کند (برادیکاردی)، بلوک قلبی، نارسایی قلبی یا فشار خون خیلی پایین دارید
- اگر آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) دارید
- اگر دیابت دارید، زیرا این دارو میتواند برخی نشانههای افت قند خون مانند تپش قلب را پنهان کند
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه داروهای قلب و فشار خون، را به تیم درمانی بگویید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید
عوارض احتمالی
- افت فشار خون
- کندی ضربان قلب
- سرگیجه یا احساس منگی
- حالت تهوع
- تعریق
- درد یا قرمزی خفیف و گذرا در محل تزریق
- ضربان قلب بسیار کند، نامنظم یا احساس غش — نیازمند بررسی فوری تیم درمانی
- افت شدید فشار خون همراه با سرگیجهٔ شدید، تاری دید یا ازحالرفتن — فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید
- تنگی نفس، خسخس سینه یا سرفهٔ شدید، بهویژه در افراد مبتلا به آسم — فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید
- تورم ناگهانی پاها، تنگی نفس در حالت درازکش یا افزایش وزن سریع که میتواند نشانهٔ بدتر شدن نارسایی قلبی باشد — به پزشک اطلاع دهید
- درد شدید، تاول یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق — فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون اسمولول معمولاً همراه با داروهای بیهوشی و سایر داروهای قلبی-عروقی مصرف میشود، برخی تداخلهای دارویی در موردش اهمیت دارند. مصرف همزمان با مسدودکنندههای کانال کلسیم مانند وراپامیل یا دیلتیازم میتواند خطر کندی شدید ضربان قلب، بلوک قلبی و افت فشار خون را بالا ببرد. این دارو همچنین ممکن است غلظت دیگوکسین را در خون افزایش دهد و اثر برخی داروهای شلکنندهٔ عضلانی که حین بیهوشی استفاده میشوند، مانند سوکسینیلکولین، را طولانیتر کند. مصرف همزمان با سایر داروهای پایینآورندهٔ فشار خون یا ضربان قلب، و همچنین داروهای بیهوشی عمومی، میتواند اثرات قلبی-عروقی را تشدید کند. با اینهمه، فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای که مصرف میکنید را همیشه به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اسمولول از جفت عبور میکند و مانند دیگر بتابلوکرها ممکن است بر ضربان قلب و فشار خون جنین اثر بگذارد؛ به همین دلیل در بارداری فقط در شرایط خاص بیمارستانی و زمانی تجویز میشود که فایدهٔ کنترل فوری قلب یا فشار خون مادر بر خطرات احتمالی برتری داشته باشد، و همیشه زیر نظر پزشک متخصص. دربارهٔ ورود این دارو به شیر مادر اطلاعات اختصاصی و قطعی محدود است؛ چون اسمولول معمولاً کوتاهمدت و در بیمارستان استفاده میشود، تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع موقت شیردهی را پزشک با توجه به شرایط بالینی مادر و نوزاد مشخص میکند.
نگهداری
نگهداری اسمولول معمولاً بر عهدهٔ بیمارستان یا مرکز درمانی است، نه بیمار یا خانواده. بهطور کلی این دارو باید در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و یخزدگی نگهداری شود و پیش از تزریق، اگر رنگ محلول تغییر کرده یا ذرات معلق در آن دیده شود، نباید استفاده شود. مانند هر داروی تزریقی دیگر، باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود و پیش از مصرف همیشه تاریخ انقضای آن بررسی گردد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 250 mg / 1mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 250 mg / 1mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 2500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اسمولول را میشود در خانه یا بهصورت خوراکی مصرف کرد؟
۰۲چرا اثر اسمولول اینقدر سریع شروع و قطع میشود؟
۰۳آیا اسمولول برای افراد مبتلا به آسم بیخطر است؟
۰۴پس از قطع تزریق اسمولول، اثر دارو چه مدت باقی میماند؟
۰۵تفاوت اسمولول با بتابلوکرهای خوراکی مانند متوپرولول یا پروپرانولول چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۶ سازنده، در گروه C07AB09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.