اریترومایسین
اریترومایسین یک آنتیبیوتیک از گروه ماکرولیدهاست که با متوقفکردن رشد باکتریها، به کنترل عفونت کمک میکند.
بیشتر برای عفونتهای تنفسی و پوستی، برخی عفونتهای منتقله از راه جنسی و سیاهسرفه، و همچنین در افراد حساس به پنیسیلین بهکار میرود.
این دارو میتواند با برخی داروهای رایج دیگر، مثل قرصهای چربیخون، تداخل جدی داشته باشد؛ فهرست کامل داروهایتان را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
اگر ضربان قلب نامنظم، زردی پوست یا چشم، کاهش شنوایی یا اسهال شدید و طولانی داشتید، سریع با پزشک مشورت کنید یا در صورت شدت علائم، با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اریترومایسین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ ماکرولیدها (Macrolide) است که از دههٔ ۱۹۵۰ میلادی در درمان عفونتهای باکتریایی بهکار میرود. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزوم باکتری، از ساختهشدن پروتئینهای ضروریِ آن جلوگیری میکند و در نتیجه رشد و تکثیر باکتری متوقف میشود. طیف اثر آن شامل بسیاری از باکتریهای گرممثبت، برخی گرممنفی و میکروبهای غیرمعمولی مانند مایکوپلاسما و کلامیدیا نیز میشود. به همین دلیل معمولاً برای عفونتهای تنفسی، پوستی و برخی عفونتهای خاص، بهویژه در افرادی که به پنیسیلین حساسیت دارند، انتخاب میشود. نوع فرآورده و طول دورهٔ مصرف را پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت مشخص میکند.
موارد مصرف
روش مصرف
اریترومایسین را دقیقاً طبق دستور پزشک و برای مدتی که تجویز شده مصرف کنید، حتی اگر پیش از پایان دوره احساس بهبودی کردید؛ قطع زودهنگام میتواند به مقاومت باکتری و بازگشت عفونت بینجامد. بسته به شکل دارویی (قرص، شربت یا تزریق)، ممکن است لازم باشد آن را با معدهٔ خالی یا همراه غذا مصرف کنید؛ این نکته را از پزشک یا داروساز خود بپرسید، زیرا میتواند روی جذب دارو و ناراحتی گوارشی اثر بگذارد. در صورت مصرف شربت، پیش از هر بار استفاده آن را خوب تکان دهید و برای دقتِ دوز از قاشق یا سرنگ مخصوص دارو بهره بگیرید. برای هر پرسشی دربارهٔ نوبتِ فراموششده یا نحوهٔ ادامهٔ مصرف، با پزشک یا داروساز خود در تماس باشید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای دستگاه تنفسی خفیف تا متوسط، مانند برونشیت و برخی ذاتالریهها
قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ برای جذب بهتر، ترجیحاً حداقل نیم ساعت و بهتر ۲ ساعت پیش از غذا مصرف شود. طول دوره بر پایهٔ نوع عفونت و پاسخ درمانی تعیین میشود؛ فرم تزریقی فقط بهصورت انفوزیون وریدی در بیمارستان است.
عفونتهای پوست و بافت نرم خفیف تا متوسط
در عفونتهای ناشی از استافیلوکوک، انتخاب دارو باید بر پایهٔ حساسیت میکروب باشد؛ در صورت وجود آبسه، تخلیهٔ مناسب نیز لازم است.
سیاهسرفه
در شیرخواران زیر ۱ ماه معمولاً داروی ترجیحی نیست؛ در صورت ضرورت، فقط با نظر متخصص و پایش استفراغ یا بیقراری هنگام تغذیه، بهعلت خطر تنگی پیلور نوزادی مصرف شود.
عفونت کلامیدیایی تناسلی، گردن رحم یا راستروده
دوزهای این مورد ترجیحاً در حالت ناشتا مصرف شوند؛ در بارداری، انتخاب دارو باید توسط پزشک انجام شود و ارزیابی و درمان شریک جنسی برای جلوگیری از عود ضروری است.
عفونت استرپتوکوکی گلو در افراد حساس به پنیسیلین
فقط در حساسیت به پنیسیلین و با تشخیص عفونت استرپتوکوکی مصرف شود؛ دورهٔ ۱۰ روزه باید کامل شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اریترومایسین یا سایر ماکرولیدها (مانند آزیترومایسین یا کلاریترومایسین) واکنش حساسیتی داشتهاید، حتماً بگویید
- هرگونه بیماری کبدی را با پزشک در میان بگذارید، چون این دارو عمدتاً از کبد دفع میشود
- اگر سابقهٔ اختلال ریتم قلب یا مشکلات الکتریکی قلب دارید، پزشک را در جریان بگذارید
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را همراه داشته باشید، بهویژه داروهای چربیخون و داروهای قلبی
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- اگر سابقهٔ میاستنی گراویس (ضعف عضلانیِ خودایمنی) دارید، این موضوع را به پزشک اطلاع دهید
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- دلدرد یا گرفتگی خفیف شکم
- اسهال خفیف
- بیاشتهایی گذرا
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خارش شدید پوست، که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد: مصرف را متوقف کنید و سریع به پزشک مراجعه کنید
- ضربان قلب نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا غش، که میتواند نشانهٔ اختلال ریتم قلب باشد: فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کاهش شنوایی یا زنگزدن گوش، که بیشتر در دوزهای بالا یا مصرف طولانی دیده میشود: موضوع را به پزشک اطلاع دهید
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که قطع نمیشود، که میتواند نشانهٔ عفونت رودهای باشد: با پزشک تماس بگیرید و بدون تجویز از داروهای ضداسهال استفاده نکنید
- تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس، که نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است: فوراً با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اریترومایسین میتواند سطح خونیِ برخی داروهای دیگر را بالا ببرد و تداخلهای مهمی رقم بزند؛ از جمله با قرصهای کاهندهٔ چربی خون (استاتینها) که خطر آسیب عضلانی را بیشتر میکند، داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین، برخی داروهای ضدتشنج، داروهای ضدمیگرنِ خانوادهٔ آلکالوئیدهای اِرگو که خطر تنگی خطرناک عروق را بیشتر میکند، تئوفیلین (برای تنگی نفس)، و داروهای مؤثر بر ریتم قلب که میتوانند خطر اختلال خطرناکِ ضربان قلب را افزایش دهند. آب گریپفروت نیز ممکن است بر سطح این دارو در خون اثر بگذارد. به همین دلیل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف اریترومایسین در بارداری، شواهد نگرانکنندهٔ عمدهای گزارش نشده و در مقایسه با برخی آنتیبیوتیکهای دیگر گزینهٔ نسبتاً پذیرفتهشدهای به شمار میرود، هرچند تصمیم نهایی و انتخاب نوع فرآورده باید با نظر پزشک باشد. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود؛ اگرچه معمولاً در دوران شیردهی بیخطر تلقی میشود، بهتر است پزشک یا متخصص کودکان از مصرف آن آگاه باشد تا در صورت لزوم وضعیت نوزاد را پیگیری کند.
نگهداری
اریترومایسین را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید؛ برخی فرآوردههای شربتیِ آمادهشده ممکن است نیاز به نگهداری در یخچال داشته باشند که روی برچسب دارو قید میشود. آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید، درِ ظرف را همیشه بسته نگه دارید و پیش از هر مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 200 mg |
| قرص | 400 mg |
| قرص | 200 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 400 mg |
| تزریقی برای محلول | 1 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۱۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا مصرف اریترومایسین گاهی دلدرد یا حالت تهوع ایجاد میکند؟
۰۲آیا مصرف اریترومایسین همراه با قرصهای چربیخون مشکلی ایجاد میکند؟
۰۳آیا اریترومایسین همان آزیترومایسین است؟
۰۴اگر پس از چند روز مصرف حالم بهتر شد، میتوانم اریترومایسین را قطع کنم؟
۰۵آیا اریترومایسین برای کودکان بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۱۷ سازنده، در گروه J01FA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.