آزیترومایسین
آزیترومایسین آنتیبیوتیکی خوراکی و تزریقی از خانوادهٔ ماکرولیدها است که با متوقفکردن ساخت پروتئین در باکتریها، از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند.
بیشتر برای درمان عفونتهای تنفسی مانند سینوزیت، برونشیت و ذاتالریهٔ خفیف تا متوسط، عفونت گوش میانی، گلودرد و برخی عفونتهای پوستی و مقاربتی تجویز میشود.
این دارو میتواند در افرادی با مشکلات ریتم قلب خطر بروز آریتمی را افزایش دهد؛ سابقهٔ بیماری قلبی خود را حتماً به پزشک بگویید.
اگر پس از چند روز مصرف علائم بهبود نیافت یا نشانههایی مثل اسهال شدید، تپش قلب نامنظم یا واکنش آلرژیک ظاهر شد، سریع با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آزیترومایسین یک آنتیبیوتیک ماکرولیدیِ نیمهمصنوعی است که با اتصال به زیرواحد ۵۰S ریبوزوم باکتری، از ساخت پروتئینهای لازم برای رشد و تکثیر آن جلوگیری میکند. این دارو طیف اثر نسبتاً گستردهای روی باکتریهای گرممثبت و برخی گرممنفی و همچنین پاتوژنهای غیرمعمول مانند کلامیدیا و مایکوپلاسما دارد و در ایران با نامهای تجاری گوناگونی مانند زیترومکس و آزیتاف عرضه میشود. ویژگی شاخص آزیترومایسین ماندگاریِ طولانیِ آن در بافتهای بدن است که معمولاً امکان دورهٔ درمانیِ کوتاهتر نسبت به بسیاری آنتیبیوتیکهای دیگر را فراهم میکند. این دارو در اشکال خوراکی (کپسول و پودر برای تهیهٔ سوسپانسیون) و تزریقی در دسترس است. این متن جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- عفونتهای تنفسی فوقانی و تحتانی مانند سینوزیت، برونشیت حاد و ذاتالریهٔ خفیف تا متوسطِ اکتسابی از جامعه
- عفونت گوش میانی (اوتیت میانی)
- التهاب گلو و لوزه (فارنژیت/تونسیلیت)، بهویژه در افراد حساس به پنیسیلین
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- برخی عفونتهای مقاربتی مانند عفونت کلامیدیایی
- تشدید عفونیِ بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
روش مصرف
نحوهٔ مصرف آزیترومایسین بسته به شکل دارویی (کپسول، سوسپانسیون یا تزریقی) کمی متفاوت است؛ برخی اشکال را بهتر است با معدهٔ خالی و برخی دیگر را همراه غذا مصرف کرد، بنابراین دستور دقیق داروساز یا برچسب روی بستهٔ دارو را رعایت کنید. اگر از فرم سوسپانسیون استفاده میکنید، پیش از هر بار مصرف آن را خوب تکان دهید تا دارو یکنواخت پخش شود. داروی خود را در ساعتهای مشخص و تا پایان کامل دورهٔ تجویزشده مصرف کنید، حتی اگر پیش از اتمام دارو احساس بهبودی کردید؛ قطع زودهنگام میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتریها بینجامد. اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردید، بهمحض یادآوری و طبق راهنمایی داروساز آن را جبران کنید، اما هرگز دو نوبت را با هم مصرف نکنید. مقدار دقیق مصرف، تعداد نوبتها در روز و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک، متناسب با نوع عفونت و شرایط شما، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سینوزیت باکتریایی حاد
فقط برای سینوزیت باکتریایی تشخیصدادهشده یا قویاً محتمل مصرف شود و دورهٔ تجویزشده کامل شود.
برونشیت حاد باکتریایی یا تشدید باکتریایی برونشیت مزمن
بیشتر موارد برونشیت حاد ویروسیاند؛ آزیترومایسین فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی مصرف شود.
ذاتالریهٔ خفیف تا متوسط اکتسابی از جامعه
در بیماری متوسط تا شدید یا نیازمند بستری، مسیر تزریق و مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود؛ سوسپانسیون آهستهرهش فقط برای بیمار مناسب درمان خوراکی است.
عفونت گوش میانی
فقط یکی از رژیمهای کودکان، طبق نسخه، انتخاب میشود؛ برای کودکان کمتر از ۶ ماه توصیه نمیشود.
التهاب باکتریایی گلو و لوزه
رژیم جایگزین، بهویژه در حساسیت به پنیسیلین است؛ برای گلودرد ویروسی مناسب نیست.
عفونت سادهٔ پوست و بافت نرم
برای عفونتهای ساده مصرف میشود؛ در آبسهٔ چرکی ممکن است تخلیهٔ موضعی نیز لازم باشد.
عفونت تناسلی بدون عارضهٔ کلامیدیایی
در عفونت مقعدی انتخاب درمان باید جداگانه انجام شود؛ درمان شریک جنسی و پرهیز از رابطه تا ۷ روز پس از تکدوز و درمان شریک ضروری است.
تشدید عفونی بیماری مزمن انسدادی ریه
فقط در تشدید باکتریایی خفیف تا متوسط مصرف شود؛ در تشدیدهای ویروسی معمولاً آنتیبیوتیک سودی ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت یا واکنش آلرژیک قبلی به آزیترومایسین یا سایر آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی مانند اریترومایسین و کلاریترومایسین را به پزشک بگویید.
- اگر سابقهٔ بیماری قلبی یا اختلال ریتم قلب دارید یا داروهای خاصی برای قلب مصرف میکنید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- بیماری کبدی یا کلیوی خود را با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است نیاز به احتیاط بیشتری باشد.
- اگر سابقهٔ میاستنی گراویس (نوعی بیماری عصبی-عضلانی) دارید، به پزشک اطلاع دهید، زیرا این دارو میتواند علائم آن را تشدید کند.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- درد شکم و ناراحتی گوارشی
- حالت تهوع و گاهی استفراغ
- اسهال خفیف
- سردرد
- احساس مزهٔ نامطلوب یا فلزی در دهان
- تپش قلب، ضربان نامنظم یا غشکردن که میتواند نشانهٔ اختلال ریتم قلب باشد؛ در صورت بروز سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که میتواند نشانهٔ التهاب رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک باشد؛ به پزشک اطلاع دهید و بدون مشورت او از داروهای ضداسهال استفاده نکنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- بثورات پوستی شدید همراه با تاول یا پوستهپوستهشدن پوست؛ نیازمند بررسی فوری پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آزیترومایسین نسبت به برخی ماکرولیدهای دیگر مانند اریترومایسین یا کلاریترومایسین تداخلهای دارویی کمتری دارد، اما همچنان چند نکته اهمیت دارد. مصرف همزمان با آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم ممکن است جذب آن را کاهش دهد، پس بهتر است فاصلهٔ زمانی مناسبی بین مصرف آنها رعایت شود. در افرادی که داروهای ضدآریتمی یا سایر داروهای مؤثر بر ریتم قلب مصرف میکنند، احتمال بروز اختلال ریتم قلب بیشتر است و نیاز به احتیاط دارد. مصرف همزمان با وارفارین (داروی رقیقکنندهٔ خون) نیز میتواند اثر آن را تقویت کند و نیازمند پایش دقیقتری است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر پایهٔ اطلاعات موجود، آزیترومایسین در مقایسه با برخی دیگر از آنتیبیوتیکهای همخانواده، در بارداری کمخطرتر در نظر گرفته میشود و تنها در صورت نیاز بالینی و با تشخیص پزشک تجویز میشود. این دارو به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود؛ اگرچه گزارشهای موجود مصرف آن را در دوران شیردهی نسبتاً بیخطر توصیف میکنند، پیش از مصرف در این دوران حتماً با پزشک مشورت کنید تا فایده و خطر احتمالی برای مادر و نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
آزیترومایسین را در دمای اتاق (بین ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد) و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. سوسپانسیون آمادهشده را طبق راهنمای روی برچسب نگهداری کنید و پس از مدتی که داروساز اعلام میکند، باقیماندهٔ مصرفنشدهٔ آن را دور بریزید. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 250 mg |
| قرص | 200 mg / 5mL |
| قرص | 500 mg |
| قرص | 600 mg |
| کپسول | 250 mg |
| کپسول | 500 mg |
| کپسول | 200 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 100 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| سوسپانسیون | 200 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 100 mg / 5mL |
| سوسپانسیون آهستهرهش برای سوسپانسیون | 2 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷۱ برند از ۵۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آزیترومایسین را معمولاً فقط چند روز تجویز میکنند؟
۰۲آیا مصرف آزیترومایسین با غذا مشکلی دارد؟
۰۳اگر با مصرف آزیترومایسین بهتر شدم، میتوانم زودتر قطعش کنم؟
۰۴آیا آزیترومایسین برای سرماخوردگی یا آنفولانزا مفید است؟
۰۵آیا مصرف همزمان آزیترومایسین با داروهای قلبی خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷۱ برند از ۵۴ سازنده، در گروه J01FA10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.