ارلوتینیب
ارلوتینیب دارویی از خانوادهٔ مهارکنندههای تیروزینکینازِ گیرندهٔ فاکتورِ رشدِ اپیدرمی (EGFR) است که رشد و تکثیرِ برخی سلولهای سرطانی را متوقف میکند.
این دارو بیشتر در درمانِ سرطانِ ریهٔ غیرسلولکوچکِ پیشرفته و نیز سرطانِ پانکراس (لوزالمعده) بهکار میرود.
مهمترین نکته این است که این دارو معمولاً باید با معدهٔ خالی مصرف شود و بروزِ تنگیِ نفس یا سرفهٔ ناگهانی باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
اگر تنگیِ نفس، سرفهٔ خشکِ ناگهانی، تبِ بیدلیل، دردِ شدیدِ شکم، یا زردیِ پوست و چشم رخ داد، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ارلوتینیب (Erlotinib) دارویی هدفمند از دستهٔ مهارکنندههای تیروزینکینازِ گیرندهٔ فاکتورِ رشدِ اپیدرمی (EGFR) است که در ایران با نامِ تجاریِ تارسوا نیز شناخته میشود. این دارو با مسدود کردنِ فعالیتِ همین گیرنده که در سطحِ برخی سلولهای سرطانی بیشازحد فعال است، مسیرِ رشد و تقسیمِ آنها را متوقف میکند. برخلافِ شیمیدرمانیِ کلاسیک که روی همهٔ سلولهای در حالِ تقسیمِ بدن اثر میگذارد، ارلوتینیب هدفمندتر عمل میکند و بیشتر برای بیمارانی بهکار میرود که ویژگیِ مولکولیِ توموریشان با اثرِ این دارو همخوانی داشته باشد. این دارو بهصورتِ خوراکی و روزانه مصرف میشود و ادامهٔ منظمِ آن، طبقِ برنامهای که پزشکِ متخصصِ سرطان تعیین میکند، نقشِ مهمی در نتیجهٔ درمان دارد.
موارد مصرف
- درمانِ سرطانِ ریهٔ غیرسلولکوچک (NSCLC) در مراحلِ پیشرفته یا متاستاتیک، بهویژه در تومورهای دارای جهشِ ژنِ EGFR
- ادامهٔ درمان (درمانِ نگهدارنده) پس از پاسخِ اولیه به شیمیدرمانی در سرطانِ ریه
- خطِ دوم یا سومِ درمان در سرطانِ ریه، در صورتِ عدمِ پاسخ به شیمیدرمانیِ استاندارد
- درمانِ سرطانِ پیشرفتهٔ پانکراس (لوزالمعده)، معمولاً در ترکیب با داروی جمسیتابین (Gemcitabine)
روش مصرف
ارلوتینیب معمولاً یکبار در روز و در ساعتِ مشخصی از شبانهروز مصرف میشود. نکتهٔ بسیار مهم این است که غذا میزانِ جذبِ این دارو را بهطورِ قابلتوجهی افزایش میدهد؛ به همین دلیل معمولاً باید حداقل یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا و با معدهٔ خالی مصرف شود، مگر آنکه پزشک دستورِ دیگری داده باشد. قرص را با یک لیوان آب کامل قورت دهید. مقدار و مدتِ دقیقِ درمان را فقط پزشکِ متخصص، بر اساسِ نوع و مرحلهٔ بیماریِ شما، تعیین میکند و نباید بدونِ نظرِ او دوز را تغییر داد یا مصرفِ دارو را قطع کرد، حتی اگر احساسِ بهبود یا برعکس، بروزِ عارضهای پیش بیاید. در صورتِ فراموشیِ یک نوبت، دربارهٔ نحوهٔ جبرانِ آن از پزشک یا داروسازِ خود بپرسید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به ارلوتینیب یا هریک از اجزای دارو
- هرگونه بیماریِ ریوی، بهویژه سابقهٔ بیماریِ بینابینیِ ریه یا مشکلاتِ تنفسی
- بیماریِ کبدی یا کلیویِ زمینهای
- مصرفِ سیگار، زیرا میتواند اثربخشیِ دارو را کم کند
- مصرفِ هر داروی دیگر، بهویژه داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده، رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین، یا مکملهای گیاهی
- بارداری، شیردهی، یا برنامهریزی برای بارداری در آیندهای نزدیک
عوارض احتمالی
- بثوراتِ پوستیِ آکنهمانند (شایعترین عارضهٔ این دارو)
- اسهال
- خستگی و کاهشِ اشتها
- خشکیِ پوست، خارش، یا ترکخوردگیِ پوست
- تهوعِ خفیف
- زخمهای کوچکِ دهانی
- تنگیِ نفسِ ناگهانی، سرفهٔ خشکِ جدید، یا تبِ بیدلیل: میتواند نشانهٔ آسیبِ جدیِ ریه باشد؛ مصرفِ دارو را متوقف کنید و فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ ناگهانی و شدیدِ شکم: ممکن است نشانِ آسیبِ گوارشیِ جدی باشد و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره، یا خستگیِ شدید: میتواند نشانِ آسیبِ کبدی باشد؛ در صورتِ بروز، سریع به پزشک اطلاع دهید.
- خونریزیِ غیرمعمول مانندِ خون در مدفوع، استفراغِ خونی، یا کبودیِ بیدلیل: نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- دردِ چشم، قرمزیِ شدید، یا حساسیتِ زیاد به نور: میتواند نشانهٔ آسیبِ جدیِ چشمی باشد و باید سریع بررسی شود.
- اسهالِ شدید و طولانی که با کمآبیِ بدن همراه شود: به پزشک اطلاع دهید تا درمانِ حمایتیِ لازم آغاز شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ارلوتینیب با چند دستهٔ داروییِ مهم تداخل دارد. داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده مانندِ مهارکنندههای پمپِ پروتون (نظیرِ امپرازول)، مسدودکنندههای گیرندهٔ H2 (نظیرِ فاموتیدین)، و حتی آنتیاسیدهای معمولی میتوانند جذبِ این دارو را بهطورِ قابلتوجهی کم کنند. برخی داروهای ضدقارچ (مانندِ کتوکونازول)، برخی آنتیبیوتیکها (مانندِ ریفامپین)، و داروهای ضدتشنج (مانندِ فنیتوئین یا کاربامازپین) نیز میتوانند غلظتِ خونیِ ارلوتینیب را بهطورِ قابلِتوجهی بالا یا پایین ببرند و بر اثربخشی یا عوارضِ آن اثر بگذارند. حتی برخی مکملهای گیاهیِ پرمصرف مانندِ گلراعی (معروف به سنتجانز-ورت، Hypericum perforatum) میتوانند اثربخشیِ ارلوتینیب را بهشدت کاهش دهند. مصرفِ همزمان با رقیقکنندههای خون مانندِ وارفارین ممکن است خطرِ خونریزی و تغییرِ آزمایشهای انعقادی را افزایش دهد. سیگار کشیدن نیز میتواند غلظتِ دارو در خون را کاهش دهد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را حتماً و بدونِ استثنا به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر اساسِ مطالعاتِ انجامشده، ارلوتینیب میتواند برای جنین آسیبرسان باشد؛ به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ بارداری توصیه نمیشود و پیشگیریِ مطمئن از بارداری در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن ضروری است. اگر بارداری رخ داد یا به آن شک دارید، بیدرنگ پزشکِ خود را در جریان بگذارید. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر و بیخطر بودنِ آن برای نوزاد وجود ندارد؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی معمولاً توصیه نمیشود، مگر با نظرِ صریحِ پزشکِ متخصص.
نگهداری
ارلوتینیب را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. دارو را همیشه دور از دیدِ و دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید و از مصرفِ داروی تاریخگذشته خودداری کنید. برای دورریختنِ داروهای اضافی یا تاریخگذشته، از داروخانه راهنمایی بگیرید و آنها را در زبالهٔ خانگیِ معمولی نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۳۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا باید ارلوتینیب را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۲مصرفِ سیگار چه اثری روی این دارو دارد؟
۰۳بثوراتِ پوستی که بعد از شروعِ دارو ایجاد میشود، خطرناک است؟
۰۴اگر ناگهان تنگیِ نفس یا سرفهٔ خشک پیدا کردم چه کنم؟
۰۵اگر یک نوبت از دارو را فراموش کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۳۲ سازنده، در گروه L01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.