افدرین هیدروکلراید
افدرین هیدروکلراید دارویی از خانوادهٔ سمپاتومیمتیکها (Sympathomimetic) است که با تحریکِ گیرندههای آدرنرژیک، عروق را منقبض و راهِ هواییِ تنگشده را باز میکند.
بیشتر برای پیشگیری و درمانِ افتِ فشارِ خون در حینِ بیحسیِ نخاعی یا اپیدورال (مثلاً در جراحی و زایمان) و گاهی برای رفعِ تنگیِ برونش یا گرفتگیِ بینی به کار میرود.
این دارو میتواند ضربانِ قلب و فشارِ خون را بالا ببرد؛ افرادِ دارایِ بیماریِ قلبی، فشارِخونِ بالا یا پرکاریِ تیروئید باید با احتیاطِ ویژه و زیرِ نظرِ پزشک آن را مصرف کنند.
اگر تپشِ قلب، دردِ قفسهٔ سینه، سردردِ شدید یا اضطرابِ غیرعادی پس از مصرف احساس کردید، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
افدرین هیدروکلراید ترکیبی سمپاتومیمتیک با اثرِ مستقیم و غیرِمستقیم بر گیرندههای آدرنرژیکِ آلفا و بتا است؛ یعنی هم خودش این گیرندهها را تحریک میکند و هم باعثِ آزادشدنِ نوراپینفرینِ درونزا میشود. حاصلِ این اثر، انقباضِ عروقِ خونی و بالارفتنِ فشارِ خون، افزایشِ ضربانِ قلب و شُلشدنِ عضلاتِ صافِ برونش است. به همین دلیل، شکلِ تزریقیِ آن عمدتاً در بیمارستان برای مقابله با افتِ فشارِ خونِ ناشی از بیحسیِ نخاعی یا اپیدورال به کار میرود، و شکلِ خوراکیِ آن گاهی برای بازکردنِ راهِ هوایی یا کاهشِ احتقانِ بینی تجویز میشود. مصرفِ آن در هر دو شکل همیشه باید زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک باشد.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمانِ افتِ فشارِ خون حینِ بیحسیِ نخاعی یا اپیدورال (مثلاً در سزارین)
- حمایت از فشارِ خون در برخی مواردِ افتِ فشارِ حادِ زیرِ نظرِ پزشک
- کمکِ کوتاهمدت به بازشدنِ راهِ هوایی در تنگیِ برونش
- کاهشِ موقتِ احتقان و گرفتگیِ بینی
روش مصرف
شکلِ تزریقیِ افدرین را کادرِ درمانی در بیمارستان و بر اساسِ نیازِ لحظهای تزریق میکند؛ بیمار نیازی به تنظیمِ آن ندارد. برای شکلِ خوراکی، قرص را طبقِ دستورِ پزشک مصرف کنید؛ در صورتِ ناراحتیِ معده، خوردنِ آن همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. از مصرفِ قرص نزدیکِ وقتِ خواب خودداری کنید، چون ممکن است بیخوابی ایجاد کند، مگر پزشک طورِ دیگری گفته باشد. مقدار و مدتِ مصرف را دقیقاً طبقِ نسخه رعایت کنید و بدونِ مشورتِ پزشک، دوز را تغییر ندهید یا مصرف را قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افت فشار خون حین بیحسی نخاعی یا اپیدورال، از جمله سزارین
فقط در اتاق عمل و زیر نظر متخصص بیهوشی، با پایش مداوم فشارخون و ضربان قلب؛ فرآوردههای غلیظ باید پیش از تزریق طبق دستور مرکز درمانی رقیق شوند.
حمایت از فشار خون در افت فشار خون حادِ انتخابشده
فقط در بیمارستان و با پایش همودینامیک؛ علت افت فشار و کمبود حجم مایعات باید همزمان ارزیابی و اصلاح شود.
تنگی برونش و حملههای برونکواسپاسم در آسم
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در حملهٔ شدید یا پاسخ ناکافی، جایگزین داروی استنشاقی سریعالاثر نیست.
احتقان و گرفتگی موقت بینی
فقط کوتاهمدت مصرف شود؛ در بیماری قلبی یا فشارخون بالا و نیز در صورت تداوم گرفتگی، ادامهٔ مصرف باید با نظر پزشک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر فشارِخونِ بالا، بیماریِ قلبی یا اختلالِ ریتمِ قلب دارید
- اگر پرکاریِ تیروئید، دیابت یا گلوکومِ زاویهبسته دارید
- اگر بزرگیِ خوشخیمِ پروستات دارید یا در دفعِ ادرار مشکل دارید
- اگر تا دو هفتهٔ اخیر داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز مصرف کردهاید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک بگو
عوارض احتمالی
- تپشِ قلب
- لرزشِ خفیفِ دستها
- بیقراری، تنش یا بیخوابی
- سردرد
- تعریقِ زیاد یا خشکیِ دهان
- تهوعِ خفیف
- بالارفتنِ ناگهانی و شدیدِ فشارِ خون همراه با سردردِ شدید یا تاریِ دید — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دردِ قفسهٔ سینه یا ضربانِ نامنظمِ قلب — با اورژانس تماس بگیرید
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت، زبان یا گلو و مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- مشکل در دفعِ ادرار یا احتباسِ ادراری، بهویژه در مردانِ دارایِ بزرگیِ پروستات — به پزشک اطلاع دهید
- لرزشِ شدید، گیجیِ غیرعادی یا تشنج — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
افدرین با داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز تداخلِ خطرناک دارد و میتواند فشارِ خون را بهشدت بالا ببرد. مصرفِ همزمان با سایرِ سمپاتومیمتیکها یا داروهای ضدِاحتقانِ سرماخوردگی، بتابلاکرها، دیگوکسین، برخی داروهای بیهوشیِ استنشاقی و اکسیتوسین نیز میتواند خطرِ آریتمی یا نوسانِ فشارِ خون را افزایش دهد. کافئین و سایرِ محرکها ممکن است بیقراری و بیخوابیِ ناشی از افدرین را تشدید کنند. پیش از مصرف، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
افدرینِ تزریقی سالهاست برای کنترلِ افتِ فشارِ خونِ مادر حینِ بیحسیِ نخاعی در سزارین، زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ بیهوشی و متخصصِ زنان به کار میرود و در این کاربردِ بیمارستانی بهخوبی شناختهشده است. با اینحال، مصرفِ خودسرانه یا خوراکیِ آن در بارداری و شیردهی نباید بدونِ نظرِ پزشک انجام شود، چون افدرین از جفت عبور میکند و مقدارِ کمی نیز به شیرِ مادر میرسد. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در هر مرحله از بارداری یا شیردهی را پزشکِ متخصص بگیرد.
نگهداری
افدرین را در دمایِ اتاق و دور از نور و رطوبت نگهداری کنید. آمپولها را از یخزدگی محافظت کنید و اگر محلول تغییرِ رنگ داد یا کدر شد، از مصرفِ آن خودداری کنید. دارو را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و همیشه پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| تزریقی | 30 mg / 1mL |
| قرص | 30 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا افدرین برای لاغری مصرف میشود؟
۰۲چرا در اتاقِ عمل یا زایمان از افدرینِ تزریقی استفاده میشود؟
۰۳آیا مصرفِ افدرین میتواند به وابستگی بینجامد؟
۰۴آیا مصرفِ افدرین با قهوه یا نوشیدنیهایِ کافئیندار مشکلی دارد؟
۰۵تفاوتِ افدرین با سودوافدرینِ موجود در داروهایِ سرماخوردگی چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۷ سازنده، در گروه R03CA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.