دروسپیرنون/اتینیلاسترادیول/استرادیول
این عنوان به قرصهای ترکیبی هورمونی در گروه هورمونهای جنسی اشاره دارد: اتینیلاسترادیول در بعضی فرآوردههای پیشگیری از بارداری یا استرادیول در بعضی فرآوردههای درمان یائسگی. این دو فرمول از نظر هدف و شیوهٔ مصرف جایگزین یکدیگر نیستند.
فرمول حاوی اتینیلاسترادیول بیشتر برای پیشگیری از بارداری و در برخی افراد برای آکنهٔ متوسط یا اختلال ملال پیش از قاعدگی بهکار میرود. فرمول حاوی استرادیول برای علائم کمبود استروژن پس از یائسگی و گاهی پیشگیری از پوکی استخوان در شرایط خاص است.
هر دو نوع حاوی استروژناند و میتوانند خطر لختهٔ خون، سکته و عوارض قلبیعروقی را افزایش دهند؛ سیگار، بهویژه در افراد بالای ۳۵ سال، فشارخون بالا و سابقهٔ لخته این خطر را بیشتر میکند. دروسپیرنون نیز در بیماری کلیه یا همراه داروهای بالا برندهٔ پتاسیم میتواند مشکلساز شود.
پیش از مصرف، سابقهٔ لخته، میگرن همراه علائم عصبی، سرطان پستان یا رحم، خونریزی نامشخص، بیماری کبد، کلیه یا غدهٔ فوقکلیه و فشارخون کنترلنشده را مطرح کنید. بارداری، شیردهی، جراحی یا بیحرکتی طولانی و مصرف داروهای ضدصرع، سل، اچآیوی، هپاتیت یا داروهای مؤثر بر پتاسیم نیز باید بررسی شود.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این عنوان دارویی در گروه هورمونهای جنسی و داروهای ادراریتناسلی قرار میگیرد و دو نوع قرص را دربرمیگیرد. دروسپیرنون یک هورمون شبهپروژسترونی با اثر ضداحتباس نمک و آب و ضدآندروژنی است؛ استروژن همراه آن، بسته به فرآورده، اتینیلاسترادیول یا استرادیول است. در قرصهای پیشگیری، ترکیب با مهار تخمکگذاری، غلیظکردن مخاط دهانهٔ رحم و تغییر پوشش داخلی رحم احتمال بارداری را کم میکند. در فرآوردههای درمان یائسگی، استرادیول کمبود استروژن را جبران میکند و دروسپیرنون به محافظت از پوشش داخلی رحم در برابر اثر طولانی استروژن کمک میکند. این فرمولها از نظر هدف و برنامهٔ مصرف یکسان نیستند؛ نام فرآورده و نوشتهٔ روی بسته را دقیق بررسی کنید و یکی را به جای دیگری مصرف نکنید.
موارد مصرف
- پیشگیری از بارداری با فرآوردههای حاوی اتینیلاسترادیول
- درمان آکنهٔ متوسط در افراد واجد شرایطی که همزمان به پیشگیری از بارداری نیاز دارند
- کاهش علائم اختلال ملال پیش از قاعدگی در افراد دارای تشخیص پزشکی که قرص پیشگیری را انتخاب کردهاند
- کاهش گرگرفتگی و دیگر علائم کمبود استروژن پس از یائسگی، معمولاً پس از گذشت بیش از یک سال از آخرین قاعدگی، با فرآوردهٔ حاوی استرادیول
- پیشگیری از پوکی استخوان پس از یائسگی در افراد پرخطر، وقتی گزینههای دیگر مناسب یا قابلتحمل نیستند
روش مصرف
قرص را طبق نسخه و بروشور همان فرآورده، هر روز در ساعت ثابتی و با آب ببلعید؛ با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است. ترتیب قرصهای فعال و بیاثر در بستههای پیشگیری با بستههای پیوستهٔ درمان یائسگی فرق دارد، بنابراین فاصلهٔ بین بستهها را از روی همان بسته تعیین کنید و دستور یک محصول را برای محصول دیگر بهکار نبرید. در نوع پیشگیری، فراموشی قرص فعال، استفراغ نزدیک به زمان مصرف یا اسهال شدید میتواند اثر پیشگیری را کم کند؛ راهنمای همان بسته را دنبال کنید و در صورت نیاز از روش پشتیبان استفاده کنید. در صورت لکهبینی، قرص پیشگیری را خودسرانه قطع نکنید؛ تغییر یا قطع درمان یائسگی نیز باید با برنامهٔ درمانی انجام شود. این دارو از عفونتهای آمیزشی پیشگیری نمیکند و برای کاهش این خطر باید از کاندوم استفاده شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از بارداری
با یا بدون غذا قابل مصرف است. اگر شروع مصرف از روز نخست قاعدگی نباشد، در ۷ روز نخست از روش غیرهورمونی کمکی استفاده شود.
آکنهٔ متوسط
فقط برای آکنهٔ متوسط در افرادی که همزمان مایل به استفاده از پیشگیری خوراکی از بارداری هستند؛ برای درمان آکنه بهتنهایی بهکار نرود.
اختلال ملال پیش از قاعدگی
این رژیم مربوط به فرآوردهٔ حاوی اتینیلاسترادیول است و فقط پس از تشخیص اختلال ملال پیش از قاعدگی و در صورت انتخاب پیشگیری خوراکی از بارداری بهکار میرود.
گرگرفتگی و علائم کمبود استروژن پس از یائسگی
این رژیم مربوط به فرآوردهٔ حاوی استرادیول است؛ برای علائم کمبود استروژن در زنان بیش از یک سال پس از یائسگی، با کمترین دوز مؤثر و کوتاهترین مدت لازم و پس از ارزیابی پزشک استفاده میشود.
پیشگیری از پوکی استخوان پس از یائسگی در افراد پرخطر
این کاربرد فقط برای زنان پس از یائسگیِ در معرض خطر بالای شکستگی است، زمانی که درمانهای تأییدشدهٔ دیگر مناسب نباشند یا تحمل نشوند؛ ادامهٔ درمان باید بهطور منظم بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ لختهٔ خون در پا یا ریه، سکتهٔ مغزی، حملهٔ قلبی، بیماری عروق قلب، اختلال ارثی انعقاد یا سابقهٔ خانوادگی لخته در سن پایین را بگویید.
- میگرن، بهویژه همراه تاری دید، بیحسی یا اختلال گفتار، سیگارکشیدن، چاقی، فشارخون کنترلنشده، دیابت با درگیری عروقی، لوپوس یا برنامهٔ جراحی و بیحرکتی طولانی نیاز به بررسی دارد.
- سرطان پستان یا تومور وابسته به استروژن، ضخیمشدن درماننشدهٔ پوشش رحم، یا هر خونریزی تناسلیِ تشخیصدادهنشده را پیش از شروع مطرح کنید؛ در فرآوردهٔ یائسگی وضعیت رحم نیز مهم است.
- بیماری کلیه، کبد یا غدهٔ فوقکلیه، پتاسیم بالا، بیماری کیسهٔ صفرا، پورفیری یا حساسیت به هر یک از اجزای قرص را اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ افسردگی، سردردهای جدید یا شدید، صرع یا بدترشدن علائم با مصرف هورمونها داشتهاید، آن را با پزشک در میان بگذارید.
- احتمال بارداری، شیردهی، دورهٔ پس از زایمان و فهرست همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- لکهبینی یا خونریزی نامنظم، بهویژه در ماههای نخست
- تهوع، استفراغ یا دلدرد
- سردرد
- حساسیت، درد یا بزرگشدن پستان
- تغییرات خلقی، تحریکپذیری یا احساس افسردگی
- نفخ، احساس پری شکم یا تغییر وزن
- درد، تورم، گرمی یا تغییر رنگ یکطرفهٔ ساق یا ران: احتمال لختهٔ خون؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی یا غش: با اورژانس تماس بگیرید.
- اختلال ناگهانی دید، بیحسی یا ضعف یکطرفه، اختلال گفتار یا سردرد بسیار شدید و غیرمعمول: با اورژانس تماس بگیرید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید قسمت بالای شکم: مصرف را متوقف کنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، خسخس سینه یا دشواری تنفس: احتمال حساسیت شدید؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- خونریزی تناسلی شدید یا مداوم، خونریزیای که پس از چند ماه درمان شروع شود، تودهٔ جدید پستان یا افت شدید خلق: سریعاً برای بررسی پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای ضدصرع مانند کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال، اکسکاربازپین و توپیرامات، ریفامپیسین یا ریفابوتین، بعضی داروهای اچآیوی و هپاتیت و علف چای میتوانند اثر هورمونی، بهویژه اثر پیشگیری از بارداری، را کم کنند؛ در این شرایط ممکن است روش پشتیبان لازم باشد. قرصهای حاوی اتینیلاسترادیول میتوانند سطح لاموتریژین را کاهش دهند و کنترل تشنج را دشوار کنند. دروسپیرنون همراه مکمل پتاسیم، اسپیرونولاکتون و دیگر داروهای نگهدارندهٔ پتاسیم، بعضی داروهای فشارخون و قلب، هپارین یا مصرف طولانی مسکنهای ضدالتهاب میتواند پتاسیم خون را بالا ببرد؛ بیماری کلیه این خطر را بیشتر میکند. برخی ضدقارچها، آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی، وراپامیل، دیلتیازم و مصرف زیاد گریپفروت ممکن است غلظت هورمونها را افزایش دهند؛ بعضی درمانهای هپاتیت سی نیز با فرآوردهٔ حاوی اتینیلاسترادیول سازگار نیستند و باید از نظر کبدی بررسی شوند. الکل اثر پیشگیری را مستقیماً خنثی نمیکند، اما مستی، استفراغ یا فراموشی قرص میتواند خطر بارداری را بالا ببرد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو در بارداری کاربرد ندارد. اگر بارداری تأیید شد یا احتمال آن وجود دارد، مصرف را ادامه ندهید و برای بررسی با پزشک تماس بگیرید؛ مصرف تصادفی قرص پیشگیری در اوایل بارداری معمولاً بهتنهایی نشانهٔ آسیب قطعی نیست. در شیردهی، استروژن میتواند تولید شیر را کاهش دهد و فرآوردهٔ درمان یائسگی برای این دوره مناسب نیست؛ زمان شروع یا ادامهٔ نوع پیشگیری پس از زایمان باید با توجه به خطر لخته و وضعیت شیر تعیین شود.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای معمول اتاق، معمولاً کمتر از ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید؛ مگر بروشور همان فرآورده دستور دیگری داشته باشد. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا و سالمبودن بلیستر را بررسی کنید و قرص تغییررنگداده یا بستهٔ آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 3 mg / 0.02 mg |
| قرص | 2 mg / 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا یاز، دروسبلا و روجا با آنجلا یکی هستند؟
۰۲آیا میتوان از این دارو برای آکنه یا علائم پیش از قاعدگی استفاده کرد؟
۰۳لکهبینی هنگام مصرف طبیعی است؟
۰۴دروسپیرنون چرا با پتاسیم ارتباط دارد؟
۰۵اگر یک قرص را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه G03FA17. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.