اتینیل استرادیول
اتینیل استرادیول نوعی استروژن مصنوعی است که جایگزین استروژن طبیعی بدن میشود و اثرهای کمبود این هورمون را کاهش میدهد؛ همچنین یکی از اجزای رایج قرصهای ضدبارداری ترکیبی است.
بیشتر برای جبران کمبود استروژن ناشی از نارسایی تخمدان، کمک به شروع بلوغ در تأخیر بلوغ دختران و تنظیم قاعدگی نامنظم تجویز میشود؛ در دوزهای پایینتر نیز جزء استروژنیِ برخی قرصهای ترکیبیِ پیشگیری از بارداری است.
این دارو خطر لختهٔ خون، سکتهٔ مغزی و قلبی را اندکی افزایش میدهد، بهویژه در افراد سیگاری یا دارای سابقهٔ لخته؛ به همین دلیل فقط باید طبق نسخهٔ پزشک و با پایش منظم مصرف شود.
پیش از شروع، سابقهٔ لختهٔ خون، بیماری قلبیعروقی، برخی سرطانها یا بیماری کبدی را با پزشک در میان بگذارید؛ در صورت درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا تورم دردناک یک پا، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اتینیل استرادیول شکلی مصنوعی و پایدار از استروژن، هورمون اصلی جنسی زنانه، است که برخلاف استرادیول طبیعی بدن در کبد بهکندی تجزیه میشود و به همین دلیل اثری قویتر و طولانیتر دارد. این دارو با اتصال به گیرندههای استروژن در بافتهای مختلف بدن، نقش استروژن طبیعی را ایفا میکند و به رشد و حفظ ویژگیهای جنسی زنانه و تنظیم چرخهٔ قاعدگی کمک میکند. اتینیل استرادیول در گروه داروهای ادراریتناسلی و هورمونهای جنسی قرار دارد و بهصورت قرص خوراکی مصرف میشود. هدف اصلی آن جبران کمبود استروژن بدن یا تنظیم هورمونی چرخهٔ قاعدگی است؛ در دوزهای پایینتر نیز بهعنوان جزء استروژنیِ برخی قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری به کار میرود.
موارد مصرف
- جبران کمبود استروژن ناشی از نارسایی زودرس تخمدان یا برداشتن جراحی تخمدانها
- کمک به شروع و پیشرفت بلوغ در دخترانی که بلوغشان به تأخیر افتاده است
- تنظیم چرخهٔ قاعدگی نامنظم یا قطعشده ناشی از کمبود استروژن
- کاهش برخی نشانههای یائسگی مانند گرگرفتگی، بهعنوان بخشی از هورموندرمانی و با نظر متخصص
- جزء استروژنیِ برخی قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری، همراه با یک پروژستین
روش مصرف
این دارو معمولاً هر روز و ترجیحاً در ساعت مشخصی از شبانهروز مصرف میشود تا سطح هورمون در بدن یکنواخت بماند. میتوان آن را با یا بدون غذا خورد، اما اگر با معدهٔ خالی حالت تهوع ایجاد کرد، مصرف همراه غذا کمککننده است. رعایت منظم زمان مصرف اهمیت زیادی دارد، بهویژه وقتی هدف تنظیم قاعدگی یا پیشگیری از بارداری باشد. مقدار، برنامهٔ مصرف و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساس علت مصرف، سن و شرایط شما تعیین میکند و نباید بدون مشورت با او مصرف را قطع یا مقدار آن را تغییر داد، چون قطع ناگهانی میتواند خونریزی نامنظم یا برگشت نشانهها را در پی داشته باشد. اگر یک نوبت را فراموش کردید، طبق راهنمای بستهٔ دارو یا توصیهٔ داروساز عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود استروژن ناشی از نارسایی زودرس تخمدان یا برداشتن جراحی تخمدانها
در صورت وجود رحم، پروژستین حداقل ۱۲ تا ۱۴ روز در هر ماه لازم است. دوزهای آغازین کودکان بسیار کمتر از قرصهای ۰٫۰۵ و ۰٫۵ میلیگرمی است؛ تقسیم یا خردکردن قرص فقط با دستور متخصص و داروساز انجام شود.
قاعدگی نامنظم یا قطعشده ناشی از کمبود استروژن
در قطع قاعدگی، پس از رد بارداری و بررسی علت زمینهای آغاز شود؛ با یا بدون غذا و ترجیحاً در ساعت ثابت مصرف شود.
علائم یائسگی، بهویژه گرگرفتگی، در قالب هورموندرمانی
در صورت وجود رحم، پروژستین حداقل ۱۲ تا ۱۴ روز در هر چرخه لازم است و نیاز به ادامه درمان باید دورهای بازبینی شود.
پیشگیری از بارداری بهعنوان جزء استروژنی قرص ترکیبی
اتینیلاسترادیول بهتنهایی روش مطمئن پیشگیری از بارداری نیست؛ قرص ترکیبی باید دقیقاً مطابق بستهبندی و در ساعت ثابت مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به اتینیل استرادیول یا سایر ترکیبات استروژنی را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکتهٔ قلبی یا مغزی و سایر بیماریهای قلبیعروقی را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری فعلی یا احتمال آن، و برنامه برای شیردهی را حتماً مطرح کنید.
- سابقهٔ سرطان پستان یا رحم، بیماری کبدی، خونریزی واژینال بدون علت یا میگرن همراه با علائم هشدار را بگویید.
- مصرف سیگار، بهویژه در سن بالای ۳۵ سال، خطر عوارض قلبیعروقی را افزایش میدهد و باید به پزشک گفته شود.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- سردرد
- حساسیت یا درد خفیف پستانها
- نفخ یا احتباس خفیف مایعات
- نوسان خلقی
- لکهبینی یا خونریزی نامنظم بین دورهها
- درد ناگهانی قفسهٔ سینه یا تنگی نفس: میتواند نشانهٔ لختهٔ خون در ریه یا مشکل قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد، گرمی یا قرمزی ناگهانی یک پا: میتواند نشانهٔ لختهٔ خون در پا باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یکطرفهٔ بدن، اختلال گفتار یا سردرد بسیار شدید و ناگهانی: میتواند نشانهٔ سکتهٔ مغزی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید قسمت بالای شکم: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در اولین فرصت برای بررسی پزشکی مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا تنگی نفس ناگهانی: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تودهٔ جدید یا تغییر غیرعادی در بافت پستان: در اولین فرصت برای بررسی پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها میتوانند اثر اتینیل استرادیول را کم یا زیاد کنند؛ برای نمونه، برخی داروهای ضدتشنج مانند کاربامازپین و فنیتوئین، آنتیبیوتیک ریفامپین و فرآوردهٔ گیاهی علف چای ممکن است اثربخشی آن را کاهش دهند، درحالیکه برخی داروهای دیگر میتوانند سطح آن را در خون بالا ببرند. این دارو همچنین میتواند اثر داروهای ضدانعقاد و برخی داروهای تیروئید را تحت تأثیر قرار دهد. مصرف سیگار همراه با این دارو خطر لختهٔ خون را بیشتر میکند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اتینیل استرادیول در دوران بارداری مصرف نمیشود؛ در صورت بروز یا احتمال بارداری، باید بیدرنگ به پزشک اطلاع داده و مصرف آن متوقف شود. این دارو در شیردهی نیز میتواند مقدار و کیفیت شیر مادر را کاهش دهد و بخش کوچکی از آن وارد شیر میشود؛ بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرف در این دوران را باید حتماً به پزشک سپرد.
نگهداری
این دارو را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید، چون مصرف ناخواستهٔ آن حتی در مقدار کم میتواند خطرناک باشد. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 0.05 mg |
| قرص | 0.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اتینیل استرادیول باعث افزایش وزن میشود؟
۰۲اگر یک نوبت مصرف را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۳آیا مصرف این دارو خطر سرطان را افزایش میدهد؟
۰۴آیا سیگار کشیدن همراه با این دارو مشکلساز است؟
۰۵چه مدت طول میکشد تا اثر این دارو دیده شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۱ سازنده، در گروه G03CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.