دلوتگراویر
دلوتگراویر داروی ضدویروسی از خانوادهٔ مهارکنندههای اینتگراز است که در درمانِ ترکیبیِ عفونتِ ویروسِ نقصِ ایمنیِ انسانی (HIV) به کار میرود. این دارو با جلوگیری از تکثیرِ ویروس در بدن، به کنترلِ بلندمدتِ بیماری کمک میکند.
دلوتگراویر همیشه همراه با یک یا چند داروی ضدرتروویروسیِ دیگر، برای درمانِ عفونتِ HIV در بزرگسالان و کودکانِ واجدِ شرایط تجویز میشود. هدف از این درمانِ ترکیبی، کاهشِ بارِ ویروسی در خون و حفظِ سلامتِ سیستمِ ایمنی است.
مهمترین نکته این است که دلوتگراویر هرگز نباید بهتنهایی و بدونِ داروهای همراه مصرف شود، چون قطعِ ناگهانی یا فراموشکردنِ مکررِ آن میتواند به مقاومتِ ویروسی بینجامد. همچنین در صورتِ بروزِ واکنشِ پوستیِ ناگهانی همراه با تب یا خستگیِ شدید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.
اگر نشانههایی مانندِ زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا افسردگیِ شدید و افکارِ ناخوشایند را تجربه کردید، در اسرع وقت با پزشک تماس بگیرید. همچنین پیش از هرگونه تغییر در داروهای همزمان یا در صورتِ بارداری، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دلوتگراویر یکی از داروهای ضدرتروویروسیِ نسلِ جدید است که در ردهٔ مهارکنندههای انتقالِ رشتهٔ اینتگراز (Integrase Strand Transfer Inhibitor) قرار میگیرد. اینتگراز آنزیمی است که HIV برای واردکردنِ مادهٔ ژنتیکیِ خود به درونِ سلولهای میزبان به آن نیاز دارد؛ دلوتگراویر با مهارِ همین آنزیم، از تکثیرِ ویروس جلوگیری میکند. این دارو هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود، بلکه همیشه بخشی از یک رژیمِ درمانیِ ترکیبی است، معمولاً همراه با دو داروی ضدرتروویروسیِ دیگر. هدفِ اصلی از این درمان، پاییننگهداشتنِ بارِ ویروسی در خون تا سطحِ غیرقابلِ ردیابی و حفظِ عملکردِ سیستمِ ایمنی در درازمدت است.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ HIV در بزرگسالان، بهعنوانِ بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ ضدرتروویروسی
- درمانِ عفونتِ HIV در کودکان و نوجوانانِ واجدِ شرایط، طبقِ صلاحدیدِ متخصصِ عفونی
- شروعِ درمان در بیمارانی که پیشتر داروی ضدرتروویروسی مصرف نکردهاند (خطِ اول درمان)
- ادامه یا تغییرِ رژیمِ درمانی در بیمارانی که پیشتر تحتِ درمان بودهاند، به تشخیصِ پزشکِ متخصص
- گاهی در قالبِ رژیمِ دوداروییِ سادهشده، همراه با یک داروی ضدرتروویروسیِ دیگر، در بیمارانِ واجدِ شرایط
روش مصرف
دلوتگراویر را میتوان با یا بدونِ غذا مصرف کرد، هرچند مصرفِ همراهِ غذا در برخی موارد به جذبِ بهترِ دارو کمک میکند؛ پزشک یا داروساز در این باره راهنمایی میکند. این دارو باید هر روز و ترجیحاً در ساعتِ مشخصی مصرف شود تا سطحِ آن در خون ثابت بماند، زیرا نظمِ مصرف در داروهای ضدرتروویروسی نقشِ کلیدی در پیشگیری از مقاومتِ ویروسی دارد. اگر همزمان با آنتیاسیدها یا مکملهای حاویِ کلسیم، آهن یا منیزیم مصرف میشود، باید فاصلهٔ زمانیِ مشخصی بینِ آنها رعایت شود که پزشک یا داروساز تعیین میکند. دارو را بدونِ مشورت با پزشک قطع نکنید، حتی اگر احساسِ بهبود کنید، چون قطعِ ناگهانی میتواند به فعال شدنِ دوبارهٔ ویروس و مقاومتِ دارویی بینجامد. مقدار و زمانبندیِ دقیقِ مصرف را همانطور که پزشک تجویز کرده، رعایت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی در بزرگسالان، بهعنوان بخشی از رژیم ترکیبی ضدرتروویروسی
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود؛ هرگز بهتنهایی یا همزمان با دوفتیلاید مصرف نشود. درمان معمولاً طولانیمدت و بدون وقفه است.
رژیم دودارویی سادهشدهٔ دلوتگراویر و لامیوودین در بیماران واجد شرایط
این ترکیب رژیم کامل است و داروی ضدرتروویروسی دیگری به آن افزوده نمیشود؛ پیش از آغاز، هپاتیت ب باید بررسی شود، زیرا این ترکیب بهتنهایی درمان کافی برای هپاتیت ب نیست.
رژیم دودارویی سادهشدهٔ دلوتگراویر و ریلپیویرین در بیمار دارای سرکوب ویروسی
بهعنوان رژیم کامل مصرف میشود؛ مصرف همراه غذا ضروری است و در صورت وجود مقاومت یا سابقهٔ شکست درمانی نباید خودسرانه آغاز شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به دلوتگراویر یا هر یک از اجزای آن حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک اطلاع دهید
- سابقهٔ بیماریِ کبدی، بهویژه هپاتیتِ بی یا سی همزمان با HIV، باید پیش از شروعِ درمان بررسی شود
- اگر بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان (بهویژه متفورمین، داروهای ضدتشنج و آنتیاسیدها) را به پزشک بگویید
- اگر سابقهٔ افسردگی یا سایرِ مشکلاتِ روانی دارید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید
- ممکن است پزشک پیش از و در طولِ درمان، عملکردِ کبد و کلیه را با آزمایش پیگیری کند
عوارض احتمالی
- سردرد
- بیخوابی یا اختلال در خواب
- سرگیجه
- حالتِ تهوع یا اسهال
- خستگی
- افزایشِ وزن در طولِ درمان
- واکنشِ آلرژیکِ شدید همراه با بثوراتِ پوستی، تب، تاول یا تورمِ صورت و گلو: در این حالت مصرفِ دارو را قطع کنید و با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا دردِ شدیدِ شکم: فوراً به پزشک مراجعه کنید
- تغییراتِ روانی مانندِ افسردگیِ شدید یا افکارِ آسیبرساندن به خود: در اسرع وقت با پزشک تماس بگیرید
- بدتر شدنِ ناگهانیِ نشانههای یک عفونتِ قبلی پس از شروعِ درمان: این موضوع را سریعاً به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دلوتگراویر با داروهای حاویِ کاتیونهای چندظرفیتی، مانندِ آنتیاسیدها و مکملهای کلسیم، آهن یا منیزیم، تداخلِ مهمی دارد که میتواند جذبِ دارو را بهشدت کاهش دهد؛ رعایتِ فاصلهٔ زمانیِ توصیهشده بینِ مصرفِ آنها ضروری است. در بیمارانِ دیابتی که همزمان متفورمین مصرف میکنند، دلوتگراویر میتواند غلظتِ متفورمین را در خون بالا ببرد و ممکن است پزشک دوزِ متفورمین را تنظیم کند. برخی داروهای ضدتشنج مانندِ کاربامازپین، فنیتوئین و اکسکاربازپین، و همچنین ریفامپینِ ضدسل، میتوانند اثرِ دلوتگراویر را کم کنند. گیاهِ دارویی هوفاریقون (Hypericum perforatum) نیز ممکن است اثرِ این دارو را کاهش دهد و بهتر است بدونِ اطلاعِ پزشک مصرف نشود. مصرفِ زیادِ الکل هم بهدلیلِ فشارِ اضافه بر کبد، بهتر است در دورانِ درمان محدود شود. فهرستِ کاملِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ دلوتگراویر در بارداری، دادههای اولیه نگرانیای دربارهٔ افزایشِ خطرِ نقصِ لولهٔ عصبیِ جنین در صورتِ مصرف در زمانِ لقاح مطرح کرده بودند، اما مطالعاتِ بعدی نشان دادهاند این خطر بسیار کمتر از تصورِ اولیه است و بسیاری از راهنماهای درمانیِ معتبر امروزه دلوتگراویر را گزینهای مناسب برایِ دورانِ بارداری هم میدانند. با این حال، تصمیمِ نهایی باید همراه با پزشکِ متخصصِ عفونی و با درنظرگرفتنِ شرایطِ فردی گرفته شود. دربارهٔ شیردهی نیز چون مقدارِ اندکی از دارو در شیرِ مادر دفع میشود، تصمیمگیری باید حتماً با نظرِ پزشک و بر اساسِ وضعیتِ HIV مادر انجام گیرد.
نگهداری
دلوتگراویر را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب، ترجیحاً در بستهبندیِ اصلیِ خود نگهداری کنید. این دارو باید کاملاً دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضایِ رویِ بسته را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 25 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم دلوتگراویر را بهتنهایی مصرف کنم؟
۰۲اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم، چه باید بکنم؟
۰۳آیا دلوتگراویر عفونتِ HIV را کاملاً درمان میکند؟
۰۴آیا مصرفِ آنتیاسید یا قرصِ آهن همزمان با دلوتگراویر مشکلی دارد؟
۰۵آیا ممکن است با مصرفِ دلوتگراویر وزنم افزایش یابد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۱۱ سازنده، در گروه J05AX12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.