اکسکاربازپین
اکسکاربازپین دارویی از گروهِ ضدتشنجهاست که با آرام کردنِ فعالیتِ بیشازحدِ سلولهای عصبیِ مغز، از بروز و گسترشِ تشنج جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ آن، کنترلِ تشنجهای موضعی (کانونی) در بزرگسالان و کودکان است؛ چه بهتنهایی و چه همراه با داروهای ضدتشنجِ دیگر.
این دارو میتواند سطحِ سدیمِ خون را پایین بیاورد و در مواردِ نادر واکنشهای پوستیِ جدی ایجاد کند؛ هرگونه بثوراتِ گستردهٔ پوستی یا علائمِ غیرعادی را جدی بگیرید.
اگر بثوراتِ پوستی، تورمِ صورت و گلو، سردرگمیِ ناگهانی یا تشدیدِ تشنجها رخ داد، یا قصدِ قطعِ دارو یا بارداری دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکسکاربازپین دارویی ضدتشنج (Anticonvulsant) و از خانوادهٔ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی است که از نظرِ ساختار به کاربامازپین شباهت دارد، اما عموماً بهتر تحمل میشود و تداخلهای داروییِ کمتری دارد. این دارو با مهارِ کانالهای سدیمیِ وابسته به ولتاژ در غشای سلولهای عصبی، از فعالیتِ الکتریکیِ بیشازحد و پیامرسانیِ تکرارشوندهٔ عصبی جلوگیری میکند و به این ترتیب مانعِ شروع یا گسترشِ تشنج میشود. هدفِ اصلیِ درمان، کاهشِ دفعات و شدتِ تشنجها و کمک به کنترلِ بهترِ صرع در زندگیِ روزمره است. پزشک ممکن است این دارو را بهتنهایی یا همراه با داروهای ضدتشنجِ دیگر تجویز کند.
موارد مصرف
- کنترلِ تشنجهای موضعی (کانونی) در بزرگسالان، بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر
- کنترلِ تشنجهای موضعی در کودکان، زیرِ نظرِ پزشکِ متخصصِ اعصاب
- درمانِ کمکی در صرعی که با یک داروی تنها بهخوبی کنترل نمیشود
- کاهشِ دردهای عصبیِ ناشی از نورالژیِ سهقلو، بهعنوانِ گزینهای جایگزین و طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
اکسکاربازپین را میتوان همراه با غذا یا با معدهٔ خالی مصرف کرد؛ آنچه اهمیت دارد، مصرفِ منظم و در ساعاتِ ثابتِ هر روز است تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند. اگر شکلِ آهستهرهش برایتان تجویز شده، قرص را کامل و بدونِ خرد کردن یا جویدن ببلعید. مقدار و تعدادِ نوبتهای مصرف را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک رعایت کنید و آن را خودسرانه تغییر ندهید. حتی اگر تشنجها کنترل شده باشند، این دارو را ناگهانی و بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید، زیرا قطعِ ناگهانی میتواند خطرِ بازگشت یا تشدیدِ تشنجها را افزایش دهد؛ در صورتِ نیاز به قطعِ دارو، پزشک معمولاً آن را بهتدریج کاهش میدهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تشنجهای موضعی (کانونی) در بزرگسالان، در تکدرمانی
قرص معمولی را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد. قرص آهستهرهش را با معده خالی و بهصورت کامل ببلعید و خودسرانه با قرص معمولی جایگزین نکنید.
تشنجهای موضعی (کانونی) در بزرگسالان، بهصورت درمان کمکی
درمان معمولاً طولانیمدت است؛ قطع ناگهانی میتواند باعث افزایش تشنج شود. دوزهای بالاتر احتمال سرگیجه، خوابآلودگی و اختلال تعادل را بیشتر میکنند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به اکسکاربازپین یا کاربامازپین را با پزشک در میان بگذارید
- هرگونه بیماریِ کلیوی یا سابقهٔ پایینبودنِ سدیمِ خون را اطلاع دهید
- بیماریِ قلبی یا اختلال در ریتمِ قلب را با پزشک در میان بگذارید
- فهرستِ کاملِ داروهای دیگر، بهویژه سایرِ ضدتشنجها و قرصِ ضدبارداری، را به پزشک بگویید
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی را حتماً اطلاع دهید
- سابقهٔ افسردگی یا افکارِ خودآزارانه را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- خوابآلودگی و خستگی
- سردرد
- تهوع
- دوبینی یا تاریِ دید
- لرزش یا عدم تعادل در راه رفتن
- بثوراتِ پوستیِ گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست: میتواند نشانهٔ واکنشِ پوستیِ شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو همراه با دشواری در تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید
- سردرگمی، سردردِ شدید، ضعف، تهوعِ شدید یا تشدیدِ ناگهانیِ تشنجها: میتواند نشانهٔ افتِ سدیمِ خون باشد؛ سریع به پزشک اطلاع دهید
- افکارِ خودآزاری یا تغییراتِ شدیدِ خلقی: فوراً با پزشک یا خانواده در میان بگذارید
- تبِ مداوم همراه با تورمِ غددِ لنفاوی، بثوراتِ پوستی یا زردیِ پوست و چشم: نیازمندِ ارزیابیِ سریعِ پزشکی است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکسکاربازپین میتواند اثرِ قرصهای ضدبارداریِ هورمونی را کم کند و احتمالِ بارداریِ ناخواسته را افزایش دهد؛ در این صورت پزشک معمولاً روشِ پیشگیریِ مکمل را توصیه میکند. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای ضدتشنج مانندِ فنیتوئین، فنوباربیتال یا کاربامازپین میتواند سطحِ خونیِ هر دو دارو را تغییر دهد و نیاز به تنظیمِ مقدارِ مصرف داشته باشد. مصرفِ همزمان با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا سایرِ داروهای اثرگذار بر دستگاهِ عصبیِ مرکزی نیز میتواند خوابآلودگی، سرگیجه و کاهشِ تمرکز را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تصمیم دربارهٔ مصرفِ اکسکاربازپین در دورانِ بارداری همیشه باید با پزشکِ متخصص و با سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر گرفته شود، زیرا داروهای ضدتشنج بهطورِ کلی با اندکی افزایشِ خطرِ ناهنجاریِ جنینی همراه بودهاند و از سویِ دیگر، قطعِ ناگهانیِ دارو در بارداری نیز خطرِ تشنجِ کنترلنشده را برای مادر و جنین افزایش میدهد؛ بنابراین هرگز بدونِ مشورتِ پزشک، دارو را قطع یا تغییر ندهید. این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود؛ اگر شیرده هستید، حتماً دربارهٔ ادامهٔ شیردهی با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
اکسکاربازپین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگه دارید، مگر پزشک یا داروساز راهنماییِ دیگری داده باشد. آن را دور از دید و دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای رویِ بسته را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
| قرص | 300 mg |
| قرص | 600 mg |
| قرص آهستهرهش | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۵ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکسکاربازپین همان کاربامازپین است؟
۰۲چرا پزشک برایم آزمایشِ سدیمِ خون درخواست میکند؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم، چه کنم؟
۰۴آیا مصرفِ اکسکاربازپین باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۵آیا رانندگی در دورانِ مصرفِ این دارو مجاز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۵ برند از ۱۶ سازنده، در گروه N03AF02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.