دسموپرسین
دسموپرسین یک داروی هورمونی و مشابه هورمون ضدادراری طبیعی است. فرآوردهٔ تزریقی ۱۵ میکروگرم در ۱ میلیلیتر با افزایش موقت عوامل انعقادی، به کنترل خونریزی کمک میکند.
بیشتر برای هموفیلی آ خفیف، بیماری فونویلبراند نوع ۱ خفیف تا متوسط و برخی اختلالات عملکرد پلاکت استفاده میشود. در بعضی بیماران مبتلا به اورِمی نیز برای کاهش خونریزی به کار میرود.
مهمترین خطر آن احتباس آب و افت سدیم خون است؛ محدودیت مایعاتی را که تیم درمان تعیین میکند دقیق رعایت کنید. سردرد مداوم، تهوع یا استفراغ، افزایش سریع وزن، گیجی یا تشنج نیازمند رسیدگی فوری است.
پیش از تزریق، سابقهٔ افت سدیم، بیماری کلیه یا قلب، فشار خون کنترلنشده، نوشیدن افراطی آب، یا مصرف داروی ادرارآور و کورتون را مطرح کنید. بارداری، شیردهی، بیماری فونویلبراند نوع ۲ بی و اختلالات پلاکتی نیز به بررسی اختصاصی نیاز دارند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دسموپرسین از گروه داروهای هورمونی و مشابه هورمون ضدادراری است و در این شکل تزریقی بیشتر برای پیشگیری یا کنترل خونریزی کاربرد دارد. با تحریک آزاد شدن عامل انعقادی شمارهٔ ۸ و فاکتور فونویلبراند از دیوارهٔ رگها، چسبندگی پلاکتها و تشکیل لخته را بهتر میکند. پاسخ بیماران یکسان نیست و در موقعیتهای برنامهریزیشده ممکن است پیش از درمان، پاسخ آزمایشگاهی بررسی شود. اثر ضدادراری دارو میتواند آب را در بدن نگه دارد و باعث افت خطرناک سدیم خون شود.
موارد مصرف
- پیشگیری یا کنترل خونریزی در هموفیلی آ خفیف، در صورت پاسخ مناسب به دارو
- پیشگیری یا کنترل خونریزی در بیماری فونویلبراند نوع ۱ خفیف تا متوسط، بهجز نوع ۲ بی
- کاهش خطر خونریزی پیرامون برخی اقدامات دندانپزشکی و جراحیهای کوچک
- کنترل خونریزی در اورِمی یا بالا بودن اورهٔ خون
- کمک به درمان خونریزی در برخی اختلالات مادرزادی یا اکتسابی عملکرد پلاکت
روش مصرف
این فرآورده برای خودتزریقی نیست و باید طبق نسخه توسط کادر درمان تجویز و تزریق شود. معمولاً به صورت انفوزیون آهسته داخل وریدی داده میشود و در برخی پروتکلها تزریق زیرجلدی نیز به کار میرود؛ تزریق عضلانی مناسب نیست. زمان تزریق پیش از عمل، مقدار، رقیقسازی و نیاز به تکرار بر اساس نوع بیماری، وزن و نتایج آزمایشها تعیین میشود. چون اثر دارو ضدادراری است، محدودیت مصرف مایعات اطراف تزریق و پایش وزن، فشار خون و سدیم خون اهمیت دارد. غذا معمولاً عامل تعیینکنندهای برای این فرآوردهٔ تزریقی نیست؛ برنامهٔ تزریق و محدودیت مایعات را خودسرانه تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هموفیلی آ خفیف
فقط پس از اثبات پاسخ مناسب به دوز آزمایشی و با پایش سطح فاکتور ۸ استفاده شود؛ تکرار مکرر میتواند پاسخ را کاهش دهد.
بیماری فونویلبراند نوع ۱ خفیف تا متوسط
پیش از مصرف، آزمون پاسخ و پایش فاکتورهای انعقادی لازم است؛ در بیماری فونویلبراند نوع ۲بی ممنوع است.
پیشگیری از خونریزی پیرامون اقدامات دندانپزشکی و جراحیهای کوچک
پاسخ بهتر است چند روز پیش از عمل با دوز آزمایشی بررسی شود؛ تزریق باید آهسته و توسط کادر درمان انجام شود.
خونریزی ناشی از اورمی یا بالا بودن اورهٔ خون
پیش از تکرار، تعادل مایعات و سدیم خون بررسی شود؛ مصرف مکرر خطر احتباس مایعات و کاهش سدیم خون را افزایش میدهد.
خونریزی در اختلالات مادرزادی یا اکتسابی عملکرد پلاکت
برای اختلال عملکردی پلاکت با زمان خونریزی طولانی است، نه کاهش تعداد پلاکت؛ پایش سدیم و محدودیت مایعات ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به دسموپرسین، دسموپرسین استات یا هرکدام از مواد تشکیلدهنده حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر سدیم خونتان پایین است یا قبلاً افت سدیم داشتهاید، اختلال ترشح نابجای هورمون ضدادراری دارید، یا عادت به نوشیدن مقدار زیادی آب دارید.
- اگر نارسایی قلبی، آنژین ناپایدار، بیماری قلبیعروقی، فشار خون کنترلنشده یا بیماریای دارید که برای آن داروی ادرارآور مصرف میکنید.
- اگر بیماری کلیهٔ متوسط یا شدید، اختلال دفع ادرار یا انسداد خروجی مثانه، فیبروز کیستیک، کمآبی یا پرآبی بدن، تب، عفونت، اسهال یا استفراغ دارید.
- نوع اختلال خونریزی را دقیق بیان کنید؛ دسموپرسین برای هموفیلی بی، بیماری فونویلبراند نوع ۲ بی یا نوع پلاکتی و کاهش سادهٔ تعداد پلاکت مناسب نیست.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، سن خیلی پایین یا سالمندی و نیز همهٔ داروها، ویتامینها و مکملهای مصرفی را اعلام کنید؛ در این گروهها پایش مایعات و سدیم اهمیت بیشتری دارد.
عوارض احتمالی
- خستگی یا بیحالی گذرا
- سردرد خفیف
- تهوع، دلدرد یا گرفتگی خفیف شکم
- گرگرفتگی صورت
- سرگیجه
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- سردرد مداوم یا شدید، تهوع و استفراغ، افزایش سریع وزن، خوابآلودگی، گیجی، گرفتگی عضلانی یا تورم میتواند نشانهٔ افت سدیم و احتباس آب باشد؛ مایعات اضافی ننوشید و فوراً به پزشک اطلاع دهید. در تشنج، غش یا کاهش هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت، لب یا زبان، کهیر، خارش شدید یا غش میتواند واکنش حساسیتی شدید باشد؛ در زمان تزریق فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، ضعف یکطرفه، اختلال تکلم، یا درد و تورم ناگهانی یک پا میتواند نشانهٔ لخته یا عارضهٔ قلبیعروقی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت یا افزایش شدید فشار خون، تپش قلب شدید یا احساس غش را سریع به کادر درمان اطلاع دهید؛ تزریق سریع داخل وریدی میتواند این مشکلات را تشدید کند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلها با داروهایی است که احتباس آب یا افت سدیم خون را بیشتر میکنند؛ از جمله برخی داروهای ضدافسردگی، مسکنهای افیونی، کاربامازپین، کلرپرومازین، بعضی داروهای دیابت از گروه سولفونیلاوره و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن. داروهای ادرارآور حلقهای مانند فوروزماید و کورتونهای سیستمیک یا استنشاقی باید پیش از تزریق دقیق بررسی شوند و در برخی بیماران نباید همزمان مصرف شوند. داروهای تنگکنندهٔ عروق ممکن است تغییرات فشار خون را بیشتر کنند و الکل میتواند پاسخ ضدادراری دارو را تغییر دهد. تداخل غذایی مهمی برای شکل تزریقی شناخته نشده است، اما نوشیدن مایعات زیاد خطر اصلی محسوب میشود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای محدود موجود دربارهٔ بارداری آسیب واضحی برای جنین نشان ندادهاند، اما دسموپرسین در بارداری فقط در صورت ضرورت و پس از سنجش سود و خطر استفاده میشود. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. دربارهٔ ایمنی در شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد و مصرف آن معمولاً توصیه نمیشود، مگر اینکه پزشک ضرورت درمان را تأیید کند.
نگهداری
آمپول را در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور، گرما و رطوبت نگهداری کنید؛ آن را منجمد نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر محلول کدر شده، ذره دارد یا بستهبندی آسیب دیده است از آن استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکتوستیم را میتوانم در خانه خودم تزریق کنم؟
۰۲چرا بعد از دسموپرسین باید مصرف مایعات محدود شود؟
۰۳آیا دسموپرسین برای همهٔ انواع بیماری فونویلبراند مناسب است؟
۰۴آیا دسموپرسین برای هموفیلی بی یا کاهش سادهٔ پلاکت مفید است؟
۰۵آیا آمپول دسموپرسین ۱۵ میکروگرم در ۱ میلیلیتر برای دیابت بیمزه هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه H01BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.