دسموپرسین
دسموپرسین شکل مصنوعیِ هورمونِ ضدادراریِ بدن (وازوپرسین) است که بهصورتِ تزریقی برای کاهشِ حجمِ زیادِ ادرار و نیز کمک به کنترلِ خونریزی در برخی اختلالهای انعقادیِ خفیف به کار میرود.
بیشتر برای درمانِ دیابتِ بیمزهٔ مرکزی (کاهشِ تشنگی و ادرارِ بیشازحد) و پیش از اعمالِ جراحی/دندانپزشکی در بیمارانِ مبتلا به هموفیلیِ خفیف یا بیماریِ فونویلبراند تجویز میشود.
مهمترین خطرِ این دارو، افتِ سدیمِ خون بر اثرِ نگهداشتنِ بیشازحدِ آب در بدن است؛ به همین دلیل معمولاً باید مصرفِ مایعات را طبقِ دستورِ پزشک محدود کرد.
اگر سردردِ شدید، تهوع، گیجی یا تورمِ غیرمعمول پس از تزریق دیدید، یا بیماریِ قلبی-عروقی، کلیوی یا فشارِ خون دارید، پیش و در طولِ درمان حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دسموپرسین (Desmopressin) نسخهٔ مصنوعیِ هورمونِ ضدادراریِ طبیعیِ بدن (وازوپرسین) است که در ردهٔ هورمونهای سیستمیک قرار میگیرد. این دارو با اتصال به گیرندههای اختصاصیِ خود در کلیه، بازجذبِ آب را افزایش میدهد و از این راه حجمِ ادرار را کاهش میدهد. همچنین میتواند باعثِ آزادشدنِ ذخایرِ فاکتور هشتِ انعقادی و فاکتور فونویلبراند از دیوارهٔ رگها شود که در کنترلِ برخی خونریزیها مؤثر است. شکلِ تزریقیِ این دارو معمولاً در بیمارستان و زیر نظرِ مستقیمِ پزشک یا پرستار به کار میرود، بهویژه در شرایطی که مصرفِ خوراکی یا اسپریِ بینیِ دارو ممکن نباشد.
موارد مصرف
- کنترل دیابت بیمزهٔ مرکزی (کاهش ادرار بیشازحد ناشی از کمبود هورمون ضدادراری)
- آزمایش تشخیصی برای بررسی توان تغلیظ ادرار توسط کلیه
- پیشگیری و کنترل خونریزی در هموفیلی خفیف پیش از جراحی یا کارهای دندانپزشکی
- کنترل خونریزی در بیماری فونویلبراند
- جایگزینی موقتِ روشهای خوراکی یا بینیِ دارو در شرایط خاص (مثلاً پس از جراحی یا در بیمارستان)
روش مصرف
این شکلِ تزریقی را معمولاً پزشک یا پرستار در محیطِ درمانی و بهصورتِ آهسته تزریق میکند؛ زمانبندی، سرعتِ تزریق و تعدادِ نوبتها را پزشک بر اساسِ نوعِ بیماری —دیابتِ بیمزه یا اختلالِ انعقادی— تعیین میکند. در بیشترِ موارد، طیِ درمان باید مصرفِ مایعات را محدود کرد تا از تجمعِ بیشازحدِ آب در بدن جلوگیری شود؛ این محدودیت را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک رعایت کنید. درمان را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع یا تکرار نکنید و در صورتِ هرگونه ابهام دربارهٔ برنامهٔ تزریق، با تیمِ درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت بیمزهٔ مرکزی
دوز صبح و شب بر اساس حجم ادرار و سدیم خون تنظیم میشود؛ از نوشیدن بیش از مقدار تجویزشده برای پیشگیری از احتباس آب و کاهش سدیم خون پرهیز کنید.
آزمون تشخیصی توان تغلیظ ادرار کلیه
آزمون باید تحت نظارت مرکز درمانی انجام شود؛ معمولاً ادرار یک ساعت اول کنار گذاشته و نمونهها طی ۸ ساعت بعد جمعآوری میشوند و دریافت مایعات طبق پروتکل مرکز محدود میشود.
پیشگیری و کنترل خونریزی در هموفیلی خفیف نوع آ
فقط در بیمارانی که قبلاً پاسخ مناسب نشان دادهاند؛ تکرار برای خونریزی فعال تنها با پایش فاکتورهای انعقادی و وضعیت بالینی انجام شود، زیرا مصرف مکرر اثر را کاهش میدهد.
کنترل خونریزی در بیماری فونویلبراند نوع ۱
فقط برای نوع ۱ خفیف تا متوسط و پس از اثبات پاسخ به آزمون دارو؛ در نوع ۲ب و انواع شدید مناسب نیست و محدودیت مایعات و پایش سدیم ضروری است.
جایگزینی موقت شکل خوراکی یا بینی در دیابت بیمزهٔ مرکزی
برای پس از جراحی، جذب نامناسب بینی یا ناتوانی موقت در مصرف خوراکی؛ پایش نزدیک سدیم خون، حجم ادرار و تعادل مایعات لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به دسموپرسین یا وازوپرسین
- بیماری قلبی-عروقی، فشار خون بالا یا سابقهٔ لختهٔ خونی
- اختلال کلیوی یا هر بیماریای که نیاز به محدودیت مصرف مایعات دارد (مانند نارسایی قلبی)
- سابقهٔ پرنوشی روانی (نوشیدن زیاد و اجباری آب) یا افت سدیم خون در گذشته
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست کامل داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایِ دیگر
عوارض احتمالی
- سردرد خفیف
- تهوع یا دلدرد
- سرخیِ گذرای صورت
- درد یا قرمزیِ خفیف در محلِ تزریق
- افتِ گذرایِ فشار خون یا افزایشِ ضربانِ قلب حینِ تزریق
- علائم افت شدید سدیم خون مانند سردرد شدید، تهوع و استفراغ، گیجی، بیحالی غیرعادی یا تشنج — در این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، خارش گسترده یا تنگی نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- کاهش چشمگیر حجم ادرار همراه با تورم ناگهانی یا افزایش سریع وزن — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید
- درد قفسهٔ سینه، تپش شدید قلب یا نشانههای لختهٔ خونی مانند تورم و درد یکطرفهٔ پا — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سردرگمی شدید، بیقراری غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دسموپرسین میتواند با داروهایی که خودشان باعثِ نگهداشتنِ آب یا کاهشِ سدیمِ خون میشوند —مانندِ برخی داروهای ضدافسردگی، ضدالتهابیهای غیراستروئیدی و کاربامازپین— خطرِ افتِ سدیمِ خون را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها یا سایرِ داروهای اثرگذار بر تعادلِ آب و نمکِ بدن نیز نیاز به مراقبتِ بیشتر دارد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز، میزانِ مصرفِ مایعات یا برنامهٔ درمانی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مطالعاتِ محدود نشان میدهند دسموپرسین در بارداری، در مواردی که پزشک تجویز کرده، معمولاً قابلِ تحمل بوده است، اما تصمیمِ نهایی و پایشِ لازم (ازجمله کنترلِ سدیمِ خون) بر عهدهٔ پزشکِ متخصص است. مقدارِ اندکی از این دارو ممکن است به شیرِ مادر منتقل شود؛ پیش از مصرف در دورانِ شیردهی این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
این دارو را طبقِ برچسبِ رویِ بستهبندی، معمولاً در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری کنید و از یخزدنِ آن جلوگیری کنید؛ ویالِ بازشده را طبقِ راهنماییِ داروساز مصرف و در بازهٔ زمانیِ توصیهشده دور بریزید. دارو را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظاهریِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا برخی بیماران بهجای قرص یا اسپریِ بینی، شکلِ تزریقیِ دسموپرسین دریافت میکنند؟
۰۲چرا باید حینِ درمان با این دارو مصرفِ مایعات را کم کنم؟
۰۳تفاوتِ کاربردِ این دارو در دیابتِ بیمزه و در هموفیلی یا بیماریِ فونویلبراند چیست؟
۰۴چگونه بفهمم دچارِ افتِ سدیمِ خون شدهام؟
۰۵آیا مصرفِ این دارو در دورانِ بارداری یا شیردهی بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۲ سازنده، در گروه H01BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.