کلرپرومازین
کلرپرومازین یک داروی ضدروانپریشیِ نسل اول (تیپیک) از خانوادهٔ فنوتیازینهاست که با تعدیل فعالیت دوپامین در مغز، علائم روانپریشی را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای درمان اسکیزوفرنی، دورههای شیدایی در اختلال دوقطبی، کنترل تهوع شدید و سکسکهٔ سختدرمان، و آرامسازی پیش از جراحی به کار میرود.
این دارو ممکن است خوابآلودگی شدید، افت فشار خون، و در موارد نادر مشکلات جدیِ عصبی یا قلبی ایجاد کند؛ به همین دلیل مصرف آن باید همیشه طبق تجویز و زیر نظر پزشک باشد.
اگر تب بالا همراه با سفتی شدید عضلانی، حرکات غیرارادی، یا ضربان قلب نامنظم را تجربه کردید، باید بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلرپرومازین یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین داروهای ضدروانپریشی است و در گروه داروهای ضدروانپریشیِ نسل اول (تیپیک) از خانوادهٔ فنوتیازینها (Phenothiazine) قرار میگیرد. این دارو با مسدود کردن گیرندهٔ دوپامین در مغز، علائمی مانند هذیان، توهم و افکار آشفته را کاهش میدهد و بهدلیل اثر روی برخی گیرندههای دیگر مغز، خاصیت آرامبخشی و ضدتهوعی نیز از خود نشان میدهد. به همین سبب، کاربرد آن تنها به بیماریهای روانی محدود نمیشود و در کنترل تهوع شدید، سکسکهٔ طولانی و سختدرمان، و آرامسازی پیش از اعمال جراحی نیز به کار میرود. این دارو در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی جای دارد و به شکل قرص، محلول خوراکی و فرآوردهٔ تزریقی در دسترس است.
موارد مصرف
- اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی
- دورههای شیدایی (مانیا) در اختلال دوقطبی
- تهوع و استفراغ شدید
- سکسکهٔ طولانی و سختدرمان
- آرامسازی و کاهش اضطراب پیش از جراحی
- بیقراری و پرخاشگری شدید مرتبط با اختلالات روانی
روش مصرف
کلرپرومازین را دقیقاً طبق دستور پزشک و در زمانهای مشخصشده در نسخه مصرف کنید. قرص آن را میتوان با غذا یا کمی پس از آن میل کرد تا احتمال ناراحتی معده کمتر شود؛ در صورت استفاده از شکل محلول خوراکی نیز باید آن را با پیمانهٔ اندازهگیریِ مخصوص و طبق مقدار تعیینشده در نسخه مصرف کرد. فرم تزریقی این دارو فقط باید توسط کادر درمان و در محیط پزشکی تجویز شود. مصرف منظم و پیوسته اهمیت زیادی دارد؛ حتی اگر احساس بهبودی کردید، بدون نظر پزشک مصرف را قطع نکنید یا مقدار آن را تغییر ندهید، زیرا قطع ناگهانیِ این دارو پس از مصرف طولانیمدت میتواند علائم زمینهای را بازگرداند یا عوارضی مانند بیقراری و بیخوابی ایجاد کند. هر پرسشی دربارهٔ نحوهٔ دقیق مصرف یا فراموشکردنِ یک نوبت دارید، با پزشک یا داروساز خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی
پس از کنترل علائم، دوز به کمترین مقدار مؤثر کاهش داده شود؛ برای روانپریشی مرتبط با زوال عقل در سالمندان تأیید نشده است.
دورهٔ شیدایی (مانیا) در اختلال دوقطبی
پس از کنترل فاز حاد، درمان به شکل خوراکی ادامه یابد؛ تزریق بهعلت خطر افت فشار فقط با پایش درمانی انجام شود.
تهوع و استفراغ شدید
ممکن است علائم انسداد روده یا بیماری عصبی را پنهان کند؛ علت استفراغ، بهویژه در کودکان، باید بررسی شود.
سکسکهٔ طولانی و سختدرمان
تزریق عضلانی ۲۵ تا ۵۰ میلیگرم و در موارد مقاوم انفوزیون وریدیِ رقیقشده فقط با پایش دقیق فشارخون و درازکش بودن بیمار انجام میشود.
آرامسازی و کاهش اضطراب پیش از جراحی
فقط با هماهنگی تیم بیهوشی؛ داروهای بیهوشی میتوانند خوابآلودگی و افت فشار ناشی از آن را تشدید کنند.
بیقراری و پرخاشگری شدید مرتبط با اختلالات روانی
در کودکان فقط برای مشکلات رفتاری شدید و بهصورت کوتاهمدت، با افزایش تدریجی دوز؛ برای خواباندن کودک یا بیقراری معمول مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلرپرومازین یا سایر داروهای فنوتیازینی
- بیماریهای قلبیعروقی، فشار خون پایین، یا بیماریهای کبدی و کلیوی
- سابقهٔ تشنج، گلوکوم (افزایش فشار داخل چشم)، یا بزرگی پروستات
- سالمند بودن، بهویژه در صورت وجود زوال شناختی یا دمانس
- مصرف همزمان داروهای آرامبخش، ضدافسردگی یا سایر داروهای مؤثر بر مغز
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهش هوشیاری، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- خشکی دهان
- سرگیجه یا افت فشار خون هنگام برخاستن ناگهانی
- یبوست
- افزایش اشتها و افزایش وزن
- تاری دید
- تب بالا همراه با سفتی شدید عضلات، تعریق فراوان و گیجی، که میتواند نشانهٔ یک واکنش نادر و جدی باشد؛ در این حالت باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- بروز حرکات غیرارادی و تکراری در صورت، زبان یا اندامها؛ این علائم باید در اولین فرصت به پزشک گزارش شود تا داروی مصرفی بازبینی شود.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این موارد باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- تب، گلودرد شدید، یا کبودی و خونریزی غیرمعمول؛ این نشانهها باید سریعاً با پزشک در میان گذاشته شود.
- ضربان قلب نامنظم، احساس غش یا افت شدید فشار خون هنگام ایستادن؛ این علائم نیازمند ارزیابی فوری پزشکیاند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلرپرومازین میتواند با داروها و برخی عادتهای روزمره تداخل داشته باشد. مصرف همزمان آن با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا مسکنهای مخدر میتواند خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را تشدید کند. ترکیب آن با سایر داروهای پایینآورندهٔ فشار خون ممکن است افت فشار را بیشتر کند، و همراهیِ آن با داروهایی که بر ریتم قلب اثر میگذارند نیازمند احتیاط ویژه است. آنتیاسیدها میتوانند جذب کلرپرومازین را کم کنند، سیگار کشیدن ممکن است سطح خونی آن را کاهش دهد، و مصرف همزمان با لیتیوم یا داروهای ضدپارکینسون مانند لوودوپا نیز باید تحت نظر پزشک باشد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و عادتهایی مانند مصرف سیگار یا الکل را با پزشک و داروساز خود در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف کلرپرومازین در دوران بارداری فقط باید با صلاحدید و زیر نظر دقیق پزشک انجام شود، زیرا مصرف آن در ماههای پایانی بارداری ممکن است در نوزاد علائم موقتی مانند بیقراری، مشکل در تغذیه یا سفتی عضلانی ایجاد کند. این دارو به مقدار کمی در شیر مادر ترشح میشود؛ بنابراین تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع شیردهی باید با در نظر گرفتن فایدهٔ درمان برای مادر و خطر احتمالی برای نوزاد، توسط پزشک گرفته شود.
نگهداری
کلرپرومازین را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستور دیگری قید شده باشد. آن را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را بر اساس راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 25 mg |
| تزریقی | 25 mg / 5mL |
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
| تزریقی | 25 mg |
| محلول | 25 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلرپرومازین اعتیادآور است؟
۰۲چرا باید هنگام مصرف این دارو مراقب نور آفتاب باشم؟
۰۳آیا این دارو باعث افزایش وزن میشود؟
۰۴اگر یک نوبت از مصرف دارو را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۵آیا مصرف این دارو با رانندگی یا کار با ابزار خطرناک منافاتی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۹ سازنده، در گروه N05AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.