دانترولن سدیم
دانترولن سدیم یک شلکنندهٔ مستقیم عضلات اسکلتی است که آزاد شدن کلسیم در عضله را کاهش میدهد. شکل تزریقی آن برای مهار سریع هایپرترمی بدخیم، واکنشی نادر اما تهدیدکنندهٔ حیات در ارتباط با بیهوشی، بهکار میرود.
کاربرد اصلی شکل تزریقی، درمان هایپرترمی بدخیم همراه با اقدامات حمایتی و پایش بیمار است. در افراد پرخطر، متخصص بیهوشی ممکن است آن را برای پیشگیری یا کاهش شدت این واکنش پیرامون عمل بهکار ببرد.
این فرآورده فقط از راه وریدی و بهوسیلهٔ تیم درمانی آموزشدیده تجویز میشود؛ میتواند ضعف عضلات، خوابآلودگی و اختلال تنفس یا بلع ایجاد کند. مصرف همزمان با برخی داروهای قلبی، بهویژه وراپامیل و دیلتیازم، در بحران هایپرترمی بدخیم میتواند بسیار خطرناک باشد.
پیش از عمل، سابقهٔ واکنش شدید به بیهوشی، بیماری کبدی، مشکلات تنفسی، ضعف عضلانی، حساسیت دارویی، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهایتان را اعلام کنید. پس از تزریق، تنگی نفس، مشکل بلع، ضعف شدید، درد یا تورم شدید محل تزریق، زردی یا نشانهٔ حساسیت شدید نیازمند اطلاع فوری به تیم درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دانترولن سدیم یک شلکنندهٔ مستقیم عضلات اسکلتی از گروه داروهای اسکلتیـعضلانی است. با کاهش آزاد شدن کلسیم از محل ذخیرهٔ آن در عضله، انقباض شدید و تولید گرمای بیشازحد را مهار میکند. شکل تزریقی آن برای درمان یا پیشگیری از هایپرترمی بدخیم در ارتباط با بیهوشی بهکار میرود و قدرتهای ۲۰ و ۱۲۰ میلیگرمی آن بهصورت ویال تزریقی یا پودر برای تهیهٔ محلول عرضه میشود. در ایران ممکن است با نامهای تجاری دانترولن-پیاف، دانترولن، دانتریوم یا دانتروالس دیده شود.
موارد مصرف
- درمان فوری هایپرترمی بدخیم، واکنش نادر و تهدیدکنندهٔ حیات به برخی داروهای بیهوشی، همراه با اقدامات حمایتی.
- پیشگیری یا کاهش شدت هایپرترمی بدخیم در فردی که استعداد آن شناخته شده یا احتمال آن بالا است، طبق برنامهٔ متخصص بیهوشی.
- ادامهٔ درمان برای جلوگیری از برگشت نشانههای هایپرترمی بدخیم پس از بحران، زمانی که تیم درمان آن را لازم بداند.
روش مصرف
دانترولن سدیم تزریقی فقط بهوسیلهٔ تیم درمانی آموزشدیده و از راه وریدی، معمولاً در اتاق عمل یا بخش مراقبت ویژه، تجویز میشود و برای خودتزریقی یا تزریق عضلانی نیست. پودر ویال باید با حلال و روش درجشده در بروشور همان فرآورده آماده شود؛ آن را خودسرانه با سرم یا داروی دیگری مخلوط نکنید. در بحران، تزریق سریع همراه با قطع داروهای محرک بیهوشی، اکسیژنرسانی، خنککردن بدن و اصلاح اختلالات متابولیک انجام میشود و مقدار، تکرار و مدت پایش را پزشک بر اساس وضعیت بیمار تعیین میکند. پس از دریافت، بهدلیل احتمال ضعف و سرگیجه، تا برگشت قدرت و تعادل با کمک راه بروید و رانندگی یا کارهای خطرناک انجام ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بحران هایپرترمی بدخیم
همراه با قطع عوامل محرک بیهوشی و اقدامات حمایتی مانند اکسیژنرسانی، خنکسازی و اصلاح اختلالات متابولیک انجام شود؛ از تزریق خارج رگ جلوگیری شود.
پیشگیری یا کاهش شدت هایپرترمی بدخیم پیش از بیهوشی در افراد مستعد
پرهیز کامل از داروهای محرک بیهوشی و پایش مداوم بیمار ضروری است؛ در جراحی طولانی، دوز اضافی فقط با نظر متخصص بیهوشی داده میشود.
پیشگیری از برگشت نشانههای هایپرترمی بدخیم پس از بحران
پایش دقیق در بخش مراقبت ویژه لازم است؛ بازگشت علائم نیازمند اجرای مجدد پروتکل درمان فوری و اقدامات حمایتی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به دانترولن سدیم یا هر جزء ویال و مواد کمکی آن حساسیت داشتهاید، موضوع را اعلام کنید؛ ترکیب مواد کمکی ممکن است بین فرآوردهها متفاوت باشد.
- اگر بیماری کبدی، افزایش آنزیمهای کبدی، زردی یا آسیب کبدی ناشی از دارو داشتهاید، به پزشک بگویید.
- اگر بیماری ریوی یا تنفسی، ضعف عضلانی، بیماری عصبیـعضلانی، مشکل بلع یا سابقهٔ خفگی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- در صورت نارسایی قلبی یا کلیوی، ورم شدید یا محدودیت دریافت مایعات، پزشک باید از وضعیت شما آگاه باشد.
- پیش از بیهوشی، اگر خودتان یا یکی از اعضای نزدیک خانواده به بیهوشی واکنش شدید، سفتی عضلات، تب ناگهانی یا عارضهٔ نامشخص داشتهاید، حتماً به متخصص بیهوشی بگویید.
- اگر باردار یا شیرده هستید، کودک یا سالمند هستید، یا دارو، مکمل و فرآوردهٔ گیاهی مصرف میکنید، فهرست کامل آنها را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی
- ضعف و کاهش قدرت عضلانی، بهویژه در دستها و پاها
- خوابآلودگی، سرگیجه یا سبکی سر
- تهوع یا گاهی استفراغ
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- تنگی نفس، تنفس کمعمق، مشکل بلع، گرفتگی صدا، خفگی یا ضعف شدید: همان لحظه به تیم درمان اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر منتشر، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، احساس بستهشدن گلو، افت فشار یا غش: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سوزش یا درد شدید، تورم فزاینده، تاول یا تغییر رنگ پوست اطراف رگ: میتواند نشانهٔ نشت دارو از رگ و آسیب بافت باشد؛ همان لحظه به پرستار یا پزشک اطلاع دهید و محل را دستکاری نکنید.
- تپش قلب، درد قفسهٔ سینه، غش، ضربان نامنظم یا ضعف ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید، بهویژه اگر داروی قلبی دریافت میکنید.
- زردی چشم یا پوست، ادرار تیره، خستگی شدید، تهوع مداوم یا درد قسمت بالای سمت راست شکم در ساعتها یا روزهای بعد: ممکن است نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی یا رو به افزایش، سرفهٔ شدید یا خلط کفآلود: احتمال تجمع مایع در ریه مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل دانترولن سدیم تزریقی با داروهای مسدودکنندهٔ کانال کلسیم، بهویژه وراپامیل و دیلتیازم، است؛ همراهی آنها در بحران هایپرترمی بدخیم میتواند خطر افزایش شدید پتاسیم خون و افت شدید عملکرد قلب و گردش خون را بالا ببرد. شلکنندههای عضلانی مورد استفاده در بیهوشی ممکن است ضعف و مهار فعالیت عضلات را بیشتر کنند و داروهای آرامبخش، ضداضطراب و ضدروانپریشی میتوانند خوابآلودگی و افت هوشیاری را تشدید کنند. برای این فرآوردهٔ تزریقی تداخل غذایی مهمی مطرح نیست، اما الکل میتواند سرگیجه و ضعف را بدتر کند؛ تا رفع کامل اثر دارو از آن پرهیز شود. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را پیش از تزریق به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، دانترولن از جفت عبور میکند و اطلاعات انسانی دربارهٔ ایمنی آن محدود است؛ بنابراین پیش از عمل، بارداری یا احتمال آن را به متخصص بیهوشی بگویید. بااینحال، هایپرترمی بدخیم درماننشده برای مادر و جنین بسیار خطرناک است و در بحران، درمان نجاتبخش نباید بهعلت بارداری به تأخیر بیفتد. دانترولن وارد شیر مادر میشود و ممکن است برای شیرخوار ضعف عضلانی یا اختلال تنفسی ایجاد کند؛ معمولاً شیردهی هنگام درمان و تا ۳ روز پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود و زمان شروع دوباره باید با پزشک تعیین شود.
نگهداری
ویال پودر را در دمای اتاق کنترلشده، معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور مستقیم و یخزدگی نگه دارید. محلول آمادهشده پایدار نیست و باید فقط طبق بروشور همان فرآورده، در مهلت تعیینشده مصرف یا دور ریخته شود؛ برای نوبت بعد نگهداری نشود. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و پیش از مصرف سلامت بسته و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 20 mg |
| تزریقی | 120 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱دانترولن سدیم تزریقی دقیقاً چه زمانی استفاده میشود؟
۰۲آیا میتوان برای گرفتگی معمولی یا اسپاسم عضلات از آن استفاده کرد؟
۰۳اگر هنگام دریافت دانترولن احساس ضعف یا سرگیجه کنم، طبیعی است؟
۰۴چرا باید بگویم وراپامیل یا دیلتیازم مصرف میکنم؟
۰۵بعد از تزریق، چه زمانی میتوانم شیردهی را از سر بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۱۱ سازنده، در گروه M03CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.