کلشیسین
کلشیسین دارویی گیاهپایه و ضدالتهاب از دستهٔ داروهای ضدنقرس است. اثرِ آن نه با کاهشِ مستقیمِ اسید اوریکِ خون، بلکه با آرامکردنِ واکنشِ التهابیِ بدن نسبت به بلورهای اسید اوریک در مفاصل توضیح داده میشود.
بیشترین کاربردِ آن، کنترل و پیشگیریِ حملاتِ دردناکِ نقرس است؛ در برخی بیماران نیز برای پیشگیری از تبِ مدیترانهای خانوادگی یا کمک به درمانِ التهابِ پردهٔ قلب تجویز میشود.
کلشیسین بازهٔ درمانیِ باریکی دارد، یعنی فاصلهٔ میانِ دوزِ مؤثر و دوزِ خطرناک کم است؛ به همین دلیل هرگز نباید بیش از مقدارِ تجویزشده مصرف شود یا با برخی داروها و آب گریپفروت همزمان گردد.
اگر اسهال یا استفراغِ شدید، ضعف و دردِ غیرعادیِ عضلانی، یا کبودی و خونریزیِ بیدلیل رخ داد، باید فوراً با پزشک تماس گرفت، چون این علائم میتوانند نشانهٔ مسمومیت با کلشیسین باشند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلشیسین یکی از قدیمیترین داروهای شناختهشده در درمانِ نقرس است که در اصل از گیاهِ کلشیکومِ پاییزی (Colchicum autumnale) بهدست میآید. این دارو در ردهٔ داروهای اسکلتیعضلانی و بهطورِ مشخص در گروهِ ضدنقرسها جای میگیرد. برخلافِ داروهایی مانندِ آلوپورینول که سطحِ اسید اوریکِ خون را پایین میآورند، کلشیسین با مهارِ حرکتِ گلبولهای سفید و فروکشدادنِ واکنشِ التهابیِ بدن به بلورهای اسید اوریکِ رسوبکرده در مفاصل عمل میکند. به همین مکانیسمِ ضدالتهابی، در چند بیماریِ التهابیِ دیگر مانندِ تبِ مدیترانهای خانوادگی نیز کاربرد دارد.
موارد مصرف
- کنترل و کوتاهکردنِ حملهٔ حادِ نقرس
- پیشگیری از حملاتِ نقرس، بهویژه در آغازِ درمان با داروهای کاهندهٔ اسید اوریک
- پیشگیری از حملات و عوارضِ تبِ مدیترانهای خانوادگی
- کمکدرمانِ پریکاردیتِ حاد و عودکننده (التهابِ پردهٔ دورِ قلب)
- کنترلِ برخی بیماریهای التهابی مانندِ بیماریِ بهجت، به تشخیصِ پزشک
روش مصرف
کلشیسین بهصورتِ قرصِ خوراکی مصرف میشود و میتوان آن را با یا بدونِ غذا خورد؛ خوردنِ همراهِ غذا گاهی ناراحتیِ گوارشی را کمتر میکند. تعداد و زمانبندیِ دقیقِ قرصها، بهویژه در حملهٔ حادِ نقرس که معمولاً با الگویی خاص و کاهشی تجویز میشود، باید عیناً طبقِ نسخهٔ پزشک رعایت شود، چون مصرفِ بیش از حدِ این دارو میتواند خطرناک و حتی مسمومکننده باشد. اگر مصرفِ یک نوبت فراموش شد، بدونِ مشورت با پزشک یا داروساز دوزِ اضافه یا دوبل مصرف نکنید. در مصرفِ پیشگیرانه و طولانیمدت، مانندِ تبِ مدیترانهای خانوادگی، ادامهدادنِ منظمِ دارو طبقِ نظرِ پزشک اهمیت دارد و قطعِ خودسرانهٔ آن ممکن است خطرِ عودِ بیماری را افزایش دهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد نقرس
با یا بدون غذا مصرف میشود. تهوع، استفراغ یا اسهال میتواند نشانهٔ مسمومیت باشد و به پیگیری فوری پزشکی نیاز دارد.
پیشگیری از حملات نقرس
با یا بدون غذا؛ برای درمان حملهٔ حاد، مقدار پیشگیری را خودسرانه افزایش ندهید.
تب مدیترانهای خانوادگی
مصرف منظم اهمیت دارد و قطع خودسرانه میتواند خطر عود حملات و عوارض بیماری را افزایش دهد.
پریکاردیت حاد و عودکننده
بهتنهایی جایگزین درمان ضدالتهابی نیست. درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
تظاهرات پوستی، مخاطی یا مفصلی بیماری بهجت
برای درگیریهای شدید چشمی، عصبی یا عروقی کافی نیست و ارزیابی تخصصی جداگانه لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلشیسین یا هر یک از اجزای دارو
- بیماریِ کبدی یا کلیوی، چون ممکن است نیاز به احتیاط یا تنظیمِ دوز باشد
- بیماریِ قلبیعروقی یا مشکلاتِ گوارشیِ زمینهای
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه آنتیبیوتیکها، ضدقارچها و داروهای چربیِ خون
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- سنِ بالا یا ضعفِ عمومی، که احتمالِ حساسیت به عوارض را بیشتر میکند
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- دلدرد
- اسهالِ خفیف
- کاهشِ موقتِ اشتها
- استفراغِ خفیف
- اسهال یا استفراغِ شدید و مداوم، که میتواند نشانهٔ اولیهٔ مسمومیت با کلشیسین باشد؛ در این حالت فوراً با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
- ضعف، دردِ غیرعادیِ عضلانی یا بیحسی و گزگزِ دست و پا؛ این علائم را همان روز به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی یا خونریزیِ بیدلیل، تبِ مداوم یا گلودردِ شدید؛ نشانِ نیاز به بررسیِ سریعِ پزشکی است.
- رنگِ تیرهٔ ادرار همراه با دردِ شدیدِ عضلانی؛ میتواند نشانهٔ آسیبِ جدیِ عضلانی باشد و باید سریع به پزشک مراجعه کرد.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلشیسین در کبد متابولیزه میشود و مصرفِ همزمانِ آن با چند گروهِ دارویی میتواند خطرناک باشد. برخی آنتیبیوتیکهای ماکرولید (مانندِ کلاریترومایسین و اریترومایسین)، ضدقارچهای آزولی (مانندِ کتوکونازول و ایتراکونازول)، برخی داروهای ضدویروسیِ خاص و سیکلوسپورین میتوانند سطحِ خونیِ کلشیسین را بهشکلِ خطرناکی بالا ببرند و زمینهسازِ مسمومیتِ شدید شوند. همزمانیِ آن با داروهای کاهندهٔ چربیِ خون مانندِ استاتینها و فیبراتها هم احتمالِ آسیبِ عضلانی را بیشتر میکند. آب گریپفروت به همین دلیل بهتر است پرهیز شود و مصرفِ الکل ممکن است هم ناراحتیِ گوارشی را تشدید کند و هم زمینهسازِ حملهٔ نقرس باشد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ همهٔ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه پیش از شروعِ هر داروی جدید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ کلشیسین در بارداری باید حتماً با پزشک مشورت کرد؛ در بیمارانی که بهدلیلِ تبِ مدیترانهای خانوادگی داروی پیشگیرانه مصرف میکنند، ادامه یا قطعِ درمان معمولاً زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص و با سنجشِ دقیقِ سود و خطر تصمیمگیری میشود. کلشیسین به مقدارِ کم در شیرِ مادر ترشح میشود؛ بنابراین تصمیم برای ادامه یا قطعِ شیردهی حینِ مصرفِ این دارو را باید پزشک یا متخصصِ اطفال بر اساسِ وضعیتِ مادر و نوزاد بگیرد.
نگهداری
قرصهای کلشیسین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. این دارو بهدلیلِ بازهٔ درمانیِ باریک و خطرِ مسمومیتِ جدی، حتی با مقدارِ کم، باید کاملاً دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوتِ مصرفِ کلشیسین برای حملهٔ حادِ نقرس و برای پیشگیری چیست؟
۰۲اگر بعد از مصرفِ کلشیسین دچار اسهال شدم، باید نگران باشم؟
۰۳آیا مصرفِ همزمانِ کلشیسین با آلوپورینول یا سایر داروهای نقرس اشکالی دارد؟
۰۴آیا خوردنِ آب گریپفروت یا نوشیدنِ الکل هنگامِ مصرفِ کلشیسین مشکلساز است؟
۰۵کلشیسین چهقدر طول میکشد تا در حملهٔ نقرس اثر کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه M04AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.