کدئین فسفات
کدئین فسفات یک داروی افیونی و مهارکنندهٔ رفلکس سرفه در گروه داروهای دستگاه تنفس است. در شربتهای موجود ممکن است همراه گایافنزین و گاهی فنیلافرین عرضه شود.
بیشتر برای کاهش موقت سرفه، بهویژه سرفهٔ خشک و تحریککننده، به کار میرود. گایافنزین در برخی ترکیبها به رقیقشدن خلط و فنیلافرین به کاهش موقت گرفتگی بینی کمک میکند.
کدئین میتواند خوابآلودگی و کندی تنفس ایجاد کند و با الکل یا داروهای خوابآور خطرناکتر میشود. برای کودکان زیر ۱۲ سال مصرف نشود و در شیردهی نباید استفاده شود.
اگر بیماری تنفسی، بیماری کبد یا کلیه، فشارخون بالا یا بیماری قلبی دارید، یا داروی دیگری مصرف میکنید، پیش از مصرف ترکیب فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید. تنفس آهسته یا دشوار، بیدار نشدن، کبودی لبها یا تورم صورت و گلو نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
کدئین فسفات از داروهای افیونیِ ضدسرفه است و با کاهش پیامهای عصبی مربوط به رفلکس سرفه، شدت سرفه را کم میکند. بخشی از کدئین در کبد به مورفین تبدیل میشود؛ به همین دلیل حساسیت افراد به اثر و عوارض آن یکسان نیست. شربتهای این گروه ممکن است گایافنزین، خلطآور، و در بعضی فرآوردهها فنیلافرین، ضدگرفتگی بینی، نیز داشته باشند؛ بنابراین هشدارهای روی همان بطری اهمیت دارد. این دارو علت عفونت یا بیماری زمینهای را درمان نمیکند و برای تسکین موقت نشانههاست.
موارد مصرف
- کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریککننده
- کاهش سرفهٔ ناشی از تحریک خفیف گلو و راههای هوایی، مانند برخی سرماخوردگیها
- کمک به خواب در مواردی که سرفهٔ آزاردهنده خواب را مختل میکند
- رقیقکردن خلط و کمک به خروج ترشحات در فرآوردههای حاوی گایافنزین
- کاهش موقت گرفتگی بینی در فرآوردههای حاوی فنیلافرین
روش مصرف
مقدار، فاصلهٔ نوبتها و مدت مصرف را فقط طبق نسخه و بروشور همان فرآورده رعایت کنید، چون ترکیب و قدرت شربتها یکسان نیست. شربت را با پیمانهٔ مدرج اندازه بگیرید و از قاشق آشپزخانه استفاده نکنید؛ معمولاً میتوان آن را همراه یا بدون غذا مصرف کرد، مگر روی بسته دستور دیگری آمده باشد. اگر گایافنزین دارد و محدودیت دریافت مایعات ندارید، نوشیدن مایعات کافی میتواند به رقیقشدن ترشحات کمک کند. تا وقتی اثر دارو بر هوشیاریتان روشن نشده رانندگی و کار با ابزار خطرناک نکنید، الکل نخورید و شربت را با فرآوردهٔ دیگری که کدئین، داروی خوابآور یا ضداحتقان دارد بدون بررسی ترکیبات همراه نکنید. پس از مصرف مکرر، کدئین را ناگهانی قطع نکنید و قطع آن را با پزشک هماهنگ کنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به کدئین، داروهای افیونی، گایافنزین، فنیلافرین یا هر یک از مواد تشکیلدهنده را اعلام کنید.
- اگر آسم، حملهٔ آسم، بیماری مزمن ریه، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب، تنگی نفس یا کاهش سطح هوشیاری دارید، پیش از مصرف ارزیابی شوید.
- سرفهٔ خلطدارِ فراوان، خسخس، تب مداوم یا خلط خونی نیاز به بررسی علت دارد؛ کدئین ممکن است دفع ترشحات را دشوارتر کند.
- بیماری کبد یا کلیه، سالمندی، ضعف شدید، ضربهٔ سر، افزایش فشار داخل جمجمه یا سابقهٔ وابستگی به الکل، مواد یا دارو را مطرح کنید.
- اگر فرآورده فنیلافرین دارد، فشارخون بالا، بیماری قلبی یا اختلال ضربان، پرکاری تیروئید، دیابت، آبسیاه یا مشکل ادرار را به پزشک یا داروساز بگویید.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، سن کودک یا نوجوان و هرگونه جراحی اخیر لوزه یا لوزهٔ سوم را پیش از مصرف مطرح کنید؛ برای زیر ۱۲ سال مصرف نشود و نوجوانان دارای مشکل تنفسی نباید خودسرانه آن را مصرف کنند.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی، گیجی یا سرگیجه
- تهوع یا استفراغ
- یبوست
- خشکی دهان
- سردرد، بیقراری یا اختلال خواب، بهویژه در فرآوردههای حاوی فنیلافرین
- تنفس آهسته، سطحی یا دشوار، مکث تنفسی، کبودی لبها، خوابآلودگی شدید، بیدار نشدن یا مردمکهای بسیار تنگ؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری بلع و تنفس؛ احتمال حساسیت شدید است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تپش قلب شدید یا نامنظم، سردرد شدید ناگهانی، اختلال دید یا ضعف یکطرفه، بهویژه در فرآوردهٔ حاوی فنیلافرین؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- مصرف بیش از مقدار تجویزشده یا همزمانی با الکل یا داروهای خوابآور، حتی اگر حالتان خوب به نظر برسد؛ برای ارزیابی فوری به اورژانس مراجعه کنید.
- یبوست شدید همراه درد یا تورم شکم، استفراغ مکرر یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع؛ مصرف را متوقف و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
غذا معمولاً تداخل مهمی با کدئین فسفات و گایافنزین ندارد، اما الکل اثر خوابآور کدئین را بیشتر میکند و باید کنار گذاشته شود. مصرف همزمان با داروهای خوابآور و آرامبخش، بعضی داروهای ضدحساسیت خوابآور، داروهای ضداضطراب، گاباپنتین یا پرگابالین، سایر داروهای افیونی و داروهای بیهوشی میتواند به خوابآلودگی شدید و کندی تنفس برسد. بعضی داروهای ضدافسردگی اثر کدئین را تغییر میدهند؛ اگر شربت فنیلافرین دارد، مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز در دو هفتهٔ اخیر، برخی ضدافسردگیها، داروهای فشارخون و ضداحتقانهای دیگر میتوانند فشارخون یا ضربان قلب را مختل کنند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی و سرماخوردگیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، بهویژه هنگام مصرف مکرر یا نزدیک زایمان، کدئین فقط با تشخیص پزشک استفاده شود؛ ممکن است در نوزاد خوابآلودگی، اختلال تنفس یا علائم ترک ایجاد کند. در شیردهی مصرف کدئین توصیه نمیشود و نباید خودسرانه انجام شود، زیرا میتواند شیرخوار را دچار خوابآلودگی شدید یا کندی تنفس کند. فرآوردههای حاوی فنیلافرین و گایافنزین نیز در بارداری و شیردهی باید با نظر پزشک انتخاب شوند.
نگهداری
شربت را در دمای اتاق طبق برچسب همان فرآورده، دور از نور مستقیم، گرمای زیاد و یخزدگی و در بستهبندی اصلی نگهداری کنید. درِ بطری را محکم ببندید و آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. تاریخ انقضا و هرگونه تغییر غیرعادی در رنگ، بو یا وجود ذرات را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 10 mg / 100 mg / 5 mg / 5mL |
| شربت | 10 mg / 100 mg / 5 mL |
| شربت | 7.9 mg / 100 mg / 5 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا شربت کدئین فسفات برای کودک مناسب است؟
۰۲آیا این شربت برای سرفهٔ خلطدار مناسب است؟
۰۳بعد از مصرف میتوانم رانندگی کنم؟
۰۴آیا میتوانم آن را همراه شربت سرماخوردگی دیگری مصرف کنم؟
۰۵آیا مصرف مکرر کدئین وابستگی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه R05DA20. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.