کلونیدین هیدروکلراید
کلونیدین هیدروکلراید یک داروی کاهندهٔ فشار خون با اثر مرکزی است که فعالیت بیشازحد اعصاب سمپاتیک را کاهش میدهد. این فرآورده به شکل محلول تزریقی برای پایین آوردن فشار خون بهکار میرود.
بیشتر برای کنترل بحران فشار خون، یعنی افزایش شدید و سریع فشار خون که به درمان فوری نیاز دارد، استفاده میشود. در بعضی شرایط که مصرف داروی خوراکی ممکن یا مناسب نیست، پزشک ممکن است شکل تزریقی را انتخاب کند.
این آمپول باید آهسته و در محیط درمانی تزریق شود؛ تزریق سریع میتواند ابتدا فشار خون را بالا ببرد و دارو ممکن است باعث افت فشار، کندی ضربان و خوابآلودگی شود. اگر کلونیدین بهصورت مداوم دریافت میشود، قطع ناگهانی آن میتواند فشار خون را بهطور خطرناک بالا ببرد.
پیش از تزریق دربارهٔ ضربان قلب پایین، اختلال هدایت قلب، بیماری کلیه یا قلب، سابقهٔ افسردگی، یبوست شدید، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهایتان اطلاع دهید. غش، تنگی نفس، خوابآلودگی شدید یا ضربان بسیار کند پس از تزریق، ارزیابی فوری میخواهد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلونیدین هیدروکلراید از داروهای قلب و عروق و کاهندههای مرکزی فشار خون است. با فعال کردن گیرندههای آلفا-۲ در مغز، پیامهای عصبی سمپاتیک را کم میکند؛ در نتیجه مقاومت عروق، تا حدی ضربان قلب و فشار خون کاهش مییابد. شکل تزریقی آن برای شرایطی طراحی شده است که کاهش سریع فشار خون در محیط درمانی لازم است، نه برای تزریق خودسرانه در خانه. اثر دارو میتواند با کاهش سطح هوشیاری و کندی ضربان همراه باشد و به همین دلیل پایش بیمار اهمیت دارد.
موارد مصرف
- درمان بحران فشار خون و افزایش شدید فشار خون
- کاهش سریع فشار خون در شرایطی که راه خوراکی مناسب یا ممکن نیست
- جایگزینی موقت شکل خوراکی کلونیدین در برخی شرایط پیرامون بیهوشی یا جراحی، طبق تصمیم تیم درمان
روش مصرف
کلونیدین هیدروکلراید تزریقی را فقط پزشک یا پرستار و در مرکز درمانی تجویز و تزریق میکند؛ مسیر تزریق، رقیقسازی و سرعت آن به فرآورده و وضعیت بیمار بستگی دارد و تزریق وریدی باید آهسته انجام شود. هنگام تزریق و پس از آن، فشار خون، نبض و سطح هوشیاری پایش میشود. آمپول برای یک بار مصرف است و باقیماندهٔ آن نباید نگهداری یا دوباره استفاده شود. اگر درمان کلونیدین ادامهدار است، قطع یا جابهجایی ناگهانی آن انجام نشود و برنامهٔ کاهش یا جایگزینی را پزشک تعیین کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بحران فشار خون و افزایش شدید فشار خون
فقط در بیمارستان و در وضعیت خوابیده، با پایش فشارخون و نبض؛ تزریق وریدی طی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام شود تا از افزایش گذرای اولیهٔ فشارخون کاسته شود.
کاهش سریع فشار خون وقتی راه خوراکی مناسب یا ممکن نیست
این کاربرد باید در بیمارستان و با پایش فشارخون و نبض انجام شود؛ پس از امکانپذیر شدن مصرف خوراکی، ادامهٔ درمان با شکل خوراکی انجام میشود.
جایگزینی موقت کلونیدین خوراکی پیرامون بیهوشی یا جراحی
پایش مداوم فشارخون و ضربان قلب ضروری است؛ قطع ناگهانی درمان میتواند باعث بازگشت شدید فشارخون شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به کلونیدین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ آمپول حساسیت داشتهاید.
- اگر ضربان قلبتان پایین است، بینظمی ضربان دارید، سابقهٔ غش یا مشکل قلبی دارید یا به اختلال هدایت قلب مبتلا هستید؛ بهویژه سندرم سینوس بیمار یا بلوک قلبی.
- اگر بیماری کلیه، نارسایی قلبی، یا بیماری عروق قلب یا مغز دارید؛ چون دفع دارو در اختلال کلیه کاهش مییابد.
- اگر بیماری رینود یا مشکل گردش خون دستوپا، یبوست شدید، اختلال اعصاب محیطی، یا سابقهٔ افسردگی دارید.
- اگر بیمار زیر ۱۸ سال است یا باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید؛ مصرف این شکل تزریقی در کودکان و نوجوانان توصیه نمیشود.
- فهرست همهٔ داروها، داروهای بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ بهویژه داروهای فشار خون، بتابلوکرها، دیگوکسین، داروهای خوابآور، ضدافسردگیها و ضدروانپریشیها.
عوارض احتمالی
- سرگیجه، بهویژه هنگام برخاستن
- خوابآلودگی یا احساس آرامشدن بیش از حد
- خشکی دهان
- خستگی
- سردرد
- تهوع یا یبوست
- تورم صورت، لب یا زبان، تنگی نفس، خسخس یا کهیر گسترده: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- غش، ضعف شدید، افت فشار محسوس یا ناتوانی در ایستادن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید، بهویژه اگر پس از تزریق شروع شده است.
- ضربان بسیار کند یا نامنظم، درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگی عمیق، گیجی شدید، تنفس آهسته یا بیهوشی: احتمال اثر بیشازحد یا مسمومیت مطرح است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- افزایش شدید فشار خون، تپش قلب و سردرد پس از قطع ناگهانی کلونیدین: میتواند نشانهٔ بازگشت خطرناک فشار باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- یبوست شدید همراه با نفخ، درد شکم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع، یا بروز توهم و بدتر شدن شدید افسردگی: سریع ارزیابی پزشکی لازم است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلونیدین همراه با داروهای دیگرِ پایینآورندهٔ فشار خون میتواند افت فشار و سرگیجه را بیشتر کند؛ بتابلوکرها، وراپامیل یا دیلتیازم و دیگوکسین نیز ممکن است خطر کندی ضربان یا اختلال هدایت را بالا ببرند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن ممکن است اثر کاهندهٔ فشار خون را کاهش دهند. برخی داروهای ضدافسردگی و ضدروانپریشی میتوانند اثر کلونیدین را کم یا افت فشار هنگام ایستادن را بدتر کنند؛ داروهای خوابآور، آرامبخش و الکل خوابآلودگی و افت فشار را تشدید میکنند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و اگر بتابلوکر مصرف میکنید، قطع یا تغییر هیچکدام را خودسرانه انجام ندهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای بارداری محدود است. کلونیدین از جفت عبور میکند و ممکن است ضربان قلب جنین را کاهش دهد و پس از تولد، افزایش موقت فشار خون نوزاد ایجاد کند؛ بنابراین در بارداری فقط در صورت ضرورت و با پایش مادر و جنین بهکار میرود. دارو وارد شیر مادر میشود و بهدلیل اطلاعات ناکافی دربارهٔ نوزاد، مصرف شکل تزریقی در شیردهی معمولاً توصیه نمیشود؛ بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
نگهداری
آمپول را در دمای کمتر از ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا استفاده نکنید. پس از باز شدن، برای یک بار مصرف است و باقیمانده باید دور ریخته شود؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱کاتاپرس آمپول در چه شرایطی استفاده میشود؟
۰۲آیا میتوانم آمپول کلونیدین را در خانه تزریق کنم؟
۰۳سرگیجه و خوابآلودگی بعد از کاتاپرس طبیعی است؟
۰۴آیا کلونیدین را میتوان ناگهانی قطع کرد؟
۰۵اگر ایبوپروفن، داروی قلب یا الکل مصرف کرده باشم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه C02AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.