کلیندامایسین
کلیندامایسین یک آنتیبیوتیک از خانوادهٔ لینکوزامیدها (Lincosamide) است که با متوقفکردن رشد باکتریها، به کنترل عفونتهای باکتریایی جدی کمک میکند.
این دارو بیشتر برای عفونتهای پوست و بافت نرم، عفونتهای دندانی و لثه، عفونتهای استخوان و مفصل، و بهعنوان جایگزین در بیماران حساس به پنیسیلین تجویز میشود.
این دارو، بیش از بسیاری آنتیبیوتیکهای دیگر، میتواند باعث اسهال شدید یا التهاب جدی رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک شود، حتی چند هفته پس از قطع مصرف؛ این نشانهها را جدی بگیرید.
اگر اسهال شدید یا خونی، نشانههای واکنش آلرژیک مانند ورم صورت و تنگینفس، یا زردی پوست و چشم مشاهده کردید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلیندامایسین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ لینکوزامیدها و در ردهٔ داروهای ضدعفونت سیستمیک است. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزوم باکتری، از ساخت پروتئینهای ضروری برای رشد و تکثیر آن جلوگیری میکند و به این ترتیب عفونت را کنترل میکند. طیف اثر آن بهویژه روی باکتریهای بیهوازی و برخی باکتریهای گرممثبت مانند استرپتوکوک و استافیلوکوک متمرکز است، به همین دلیل برای بیمارانی که به پنیسیلین حساسیت دارند، در بسیاری از عفونتها گزینهٔ جایگزین مناسبی بهشمار میآید. کلیندامایسین در ایران با نامهای تجاریای مانند دالاسین شناخته میشود و به شکل کپسول خوراکی و فرآوردهٔ تزریقی در دسترس است. این متن جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- عفونتهای پوست و بافت نرم مانند سلولیت و آبسه
- عفونتهای دندانی و لثه
- عفونتهای استخوان و مفصل مانند استئومیلیت
- عفونتهای تنفسی مانند پنومونی آسپیراسیون یا آبسهٔ ریه
- عفونتهای داخلشکمی و لگنی، معمولاً همراه با داروی دیگر
- گزینهٔ جایگزین برای بیمارانی که به پنیسیلین حساسیت دارند، در برخی عفونتها
روش مصرف
کپسول کلیندامایسین را با یک لیوان پر از آب مصرف کنید و تا حدود نیمساعت پس از مصرف دراز نکشید؛ این کار احتمال تحریک یا زخمشدن مری را کم میکند. این دارو را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر دچار ناراحتی معده شدید، مصرف همراه غذا معمولاً کمککننده است. سعی کنید نوبتهای مصرف را در فاصلههای زمانی منظم و طبق برنامهای که پزشک یا داروساز تعیین کرده رعایت کنید تا سطح دارو در بدن یکنواخت بماند. حتی اگر پس از چند روز حالتان بهتر شد، دورهٔ درمان را زودتر از موعد قطع نکنید، چون این کار میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتریها بینجامد. در صورت فراموشکردن یک نوبت، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید مگر آنکه به نوبت بعدی نزدیک باشید که در این صورت نباید دو دوز را با هم جبران کرد. فرآوردهٔ تزریقی را کادر درمان در مطب، درمانگاه یا بیمارستان تزریق میکند. مقدار مصرف، فاصلهٔ دوزها و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک یا داروساز، بر اساس نوع و شدت عفونت، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای پوست و بافت نرم، مانند سلولیت و آبسه
سلولیت ساده معمولاً دستکم ۵ روز و آبسه معمولاً ۵ تا ۱۰ روز پس از تخلیه درمان میشود؛ کپسول با آب فراوان و حداقل ۳۰ دقیقه پیش از درازکشیدن مصرف شود.
عفونتهای دندانی و لثه
درمان دندان، تخلیهٔ آبسه یا درمان ریشه ضروری است و آنتیبیوتیک جایگزین آن نیست؛ برای درد دندان بدون عفونت باکتریایی مصرف نشود.
عفونت استخوان و مفصل، بهویژه استئومیلیت
انتخاب دارو باید بر پایهٔ کشت و حساسیت باکتری باشد؛ در عفونت مزمن یا وجود آبسه، تخلیه و دبریدمان و گاهی درمان طولانیتر لازم است.
پنومونی آسپیراسیون همراه با عفونت بیهوازی
در پنومونیت شیمیایی بدون عفونت باکتریایی آنتیبیوتیک لازم نیست؛ پوشش بیهوازی در آسپیراسیون ساده نیز معمولاً فقط با شک به آبسه یا آمپیم بهکار میرود.
آبسهٔ ریه یا آمپیم
درمان معمولاً طولانی است و در صورت وجود تجمع چرکی، تخلیه یا درناژ نیز لازم میشود؛ تزریق وریدی باید بهصورت انفوزیون انجام شود، نه تزریق سریع.
عفونتهای داخلشکمی، مانند پریتونیت و آبسهٔ داخلشکمی
کلیندامایسین بهتنهایی معمولاً کافی نیست؛ تخلیهٔ آبسه یا کنترل جراحی منبع عفونت اهمیت دارد.
عفونتهای لگنی و زنان، مانند اندومتریت و آبسهٔ لولهـتخمدان
درمان ترکیبی و ارزیابی برای آبسه یا نیاز به مداخلهٔ جراحی ضروری است؛ کلیندامایسین نباید بهتنهایی پوشش کامل عفونت لگنی تلقی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به کلیندامایسین، لینکومایسین یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- سابقهٔ کولیت، بیماری التهابی روده، یا اسهال شدید مرتبط با آنتیبیوتیکهای قبلی را حتماً با پزشک در میان بگذارید، چون کلیندامایسین در این افراد نیاز به احتیاط ویژه دارد.
- بیماری کبدی خود را با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است تنظیم دوز لازم باشد.
- اگر آسم یا حساسیتهای دارویی متعدد دارید، به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا ناراحتی معده
- اسهال خفیف
- طعم فلزی یا ناخوشایند در دهان
- بثورات پوستی خفیف یا خارش
- درد یا التهاب در محل تزریق (در فرم تزریقی)
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار است یا حتی چند هفته پس از قطع دارو شروع میشود؛ میتواند نشانهٔ التهاب جدی رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک باشد، بدون مشورت با پزشک از داروهای ضداسهال استفاده نکنید و سریع به پزشک مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، ورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا تنگینفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا به بیمارستان بروید.
- بثورات پوستی گسترده همراه با تاول، پوستهپوستهشدن پوست یا تب؛ نشانهٔ احتمالی واکنش پوستی جدی است و نیاز به مراجعهٔ فوری پزشکی دارد.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید و غیرعادی؛ میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد، سریع به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص؛ موضوع را در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلیندامایسین میتواند با چند دارو و شرایط درمانی تداخل داشته باشد. این دارو اثر داروهای شلکنندهٔ عضلانی مورداستفاده در حین بیهوشی را تشدید میکند، بنابراین اگر در آیندهٔ نزدیک جراحی دارید، حتماً مصرف کلیندامایسین را به تیم بیهوشی اطلاع دهید. مصرف همزمان آن با اریترومایسین توصیه نمیشود، چون این دو دارو میتوانند اثر یکدیگر را خنثی کنند. در بیمارانی که وارفارین یا سایر داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنند، احتمال تغییر در انعقاد خون وجود دارد و ممکن است پایش دقیقتری لازم باشد. برخی داروهای ضداسهال حاوی کائولین نیز میتوانند سرعت جذب فرم خوراکی کلیندامایسین را کم کنند، پس بهتر است فاصلهٔ زمانی مناسبی بین مصرف آنها رعایت شود. فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر پایهٔ تجربهٔ بالینی موجود، در مواردی که نیاز واقعی به این آنتیبیوتیک باشد، کلیندامایسین در دوران بارداری نیز تجویز میشود و مطالعات نشانهٔ خطر جدی برای جنین گزارش نکردهاند؛ بااینحال تصمیم نهایی همیشه بر عهدهٔ پزشک و بر پایهٔ ارزیابی سود و خطر است. این دارو مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و در موارد نادر ممکن است در نوزاد اسهال یا برفک ایجاد کند؛ در صورت مشاهدهٔ این نشانهها در نوزاد، پزشک را مطلع کنید. در هر دو حالت بارداری و شیردهی، مصرف را فقط طبق تجویز و زیرنظر پزشک ادامه دهید.
نگهداری
کپسولهای کلیندامایسین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. فرآوردهٔ تزریقی معمولاً توسط داروخانه یا کادر درمان نگهداری و آمادهسازی میشود و نیازی به نگهداری آن در منزل نیست، مگر پزشک یا داروساز دستور دیگری بدهد. همهٔ اشکال دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، پیش از هر مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 150 mg |
| کپسول | 150 mg / 1mL |
| کپسول | 300 mg |
| تزریقی | 150 mg / 1mL |
| تزریقی | 150 mg |
| سوسپانسیون | 75 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 150 mg / 1mL |
| محلول | 10 mg / 1mL |
| محلول | 150 mg / 1mL |
| محلول | 300 mg |
| شیاف | 150 mg / 1mL |
| شیاف | 100 mg |
| شیاف | 10 mg / 1mL |
| شیاف | 150 mg |
| پودر برای محلول | 150 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۸ برند از ۴۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دندانپزشکم برایم دالاسین (کلیندامایسین) تجویز کرده است؟
۰۲چرا باید دورهٔ درمان با کلیندامایسین را کامل کنم، حتی اگر حالم زودتر بهتر شد؟
۰۳اگر بعد از مصرف کلیندامایسین دچار اسهال شدم چه باید بکنم؟
۰۴چرا باید کپسول کلیندامایسین را با آب فراوان مصرف کنم؟
۰۵تفاوت دالاسین و کلیندامایسین ژنریک چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۸ برند از ۴۱ سازنده، در گروه J01FF01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.