کلادریبین
کلادریبین یک داروی ضدسرطان از گروه مشابههای پورینی است که با آسیبزدن به مادهٔ ژنتیکی، رشد برخی سلولهای سرطانی و لنفوسیتها را مهار میکند.
کاربرد اصلی شکل تزریقی آن درمان لوسمی سلول مویی فعال است؛ درمان اولیه یا عود بیماری باید طبق نظر متخصص خون و سرطان انجام شود.
این دارو میتواند مغز استخوان و سیستم ایمنی را بهطور چشمگیری سرکوب کند و خطر عفونت و خونریزی را بالا ببرد. تزریق و پایش آن باید طبق برنامهٔ متخصص انجام شود.
پیش از درمان، وجود تب، عفونت، بیماری کلیه یا کبد، کاهش سلولهای خون یا مصرف داروهای جدید را اطلاع دهید. تب، خونریزی، تنگی نفس، واکنش حساسیتی یا ضعف پیشرونده پس از درمان نیازمند پیگیری سریع است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلادریبین یک داروی ضدسرطان و مشابه پورین است که پس از فعالشدن در سلول، با مختلکردن ساخت و ترمیم مادهٔ ژنتیکی بهویژه در برخی لنفوسیتها، رشد و بقای آنها را کاهش میدهد. شکل تزریقی آن در ایران با نامهایی مانند لیتک، بایودریبین و لودریبین عرضه میشود و غلظت و مسیر مصرف فرآوردهها ممکن است متفاوت باشد. کاربرد اصلی آن درمان لوسمی سلول مویی است. بهدلیل احتمال سرکوب مغز استخوان و ایمنی، آزمایش خون و بررسی عملکرد کلیه و کبد در طول درمان اهمیت دارد.
موارد مصرف
- درمان اولیهٔ لوسمی سلول مویی فعال
- درمان لوسمی سلول مویی عودکرده، طبق نظر متخصص
- درمان بیماری باقیمانده یا دارای عدم پاسخ به درمان قبلی، طبق پروتکل تخصصی
روش مصرف
کلادریبین تزریقی بهصورت دورهای و تحت نظر متخصص خون و سرطان تجویز میشود. بسته به فرآورده، غلظت ۱ میلیگرم در میلیلیتر معمولاً برای انفوزیون وریدی پس از رقیقسازی است؛ غلظت ۲ میلیگرم در میلیلیتر ممکن است برای تزریق زیرجلدی بدون رقیقسازی یا انفوزیون وریدی پس از رقیقسازی بهکار رود. مسیر، مقدار، فاصله و مدت درمان را نسخه تعیین میکند و این فرآوردهها قابل جایگزینی خودسرانه نیستند. تزریق زیرجلدی در منزل فقط پس از آموزش مستقیم تیم درمان انجام شود؛ رقیقسازی، انفوزیون و دورریزی ویال بر عهدهٔ کادر درمان است. چون دارو تزریقی است، غذا بر جذب آن اثر ندارد؛ آزمایشهای خون و بررسی کلیه و کبد باید طبق برنامه انجام شود و در صورت تأخیر در نوبت، برای جبران خودسرانه اقدامی نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به کلادریبین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را اطلاع دهید.
- اگر تب، عفونت فعال یا اخیر، زخم دهان، بیماری زمینهای مغز استخوان یا اختلال ایمنی دارید، پیش از شروع درمان بگویید.
- اگر کودک یا سالمند هستید، این موضوع را مطرح کنید؛ ایمنی و اثربخشی در کودکان تثبیت نشده و سالمندان به پایش دقیقتر خون، کلیه و کبد نیاز دارند.
- بیماری کلیه یا کبد، سابقهٔ نقرس، سنگ کلیه یا بالا بودن اسیداوریک را به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها، داروهای ضدسرطان، داروهای سرکوبگر ایمنی، رقیقکنندههای خون و واکسنهای برنامهریزیشده را ارائه کنید.
- بارداری، احتمال یا قصد بارداری، شیردهی و برنامهٔ فرزندآوری را پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- خستگی و احساس ضعف
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع، استفراغ یا کاهش اشتها
- بثورات پوستی خفیف یا خارش
- اسهال، یبوست یا درد شکم
- درد، قرمزی یا التهاب محل تزریق
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، زخم دهان، سوزش ادرار یا علائم شبیه آنفلوانزا: همان روز با تیم درمان تماس بگیرید؛ اگر تنگی نفس، گیجی یا بدحالی شدید وجود دارد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، خوندماغ مکرر، مدفوع سیاه یا خون در ادرار: فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدیدبودن به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، رنگپریدگی، تنگی نفس هنگام استراحت، تپش قلب یا احساس غش: فوراً ارزیابی پزشکی لازم است، زیرا کمخونی یا عارضهٔ قلبیریوی باید بررسی شود.
- تورم صورت، لب یا گلو، کهیر، خسخس، دشواری تنفس، یا بثورات تاولدار و پوستهریز همراه با زخم دهان یا چشم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، درد پهلو یا پشت، خون در ادرار، زردی پوست و چشم، ادرار تیره، تپش قلب ناگهانی یا گرفتگی شدید عضلات: سریعاً با پزشک تماس بگیرید؛ آسیب کلیه، کبد یا بههمخوردن املاح باید بررسی شود.
- ضعف پیشروندهٔ دستوپا، بیحسی یا گزگز، اختلال راهرفتن و تعادل، یا تغییر جدید در گفتار، دید، حافظه یا رفتار: همان روز ارزیابی فوری پزشکی انجام دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم کلادریبین بیشتر از نوع جمعشدن عوارض است: داروهای ضدسرطان، سرکوبگر ایمنی یا داروهایی که تولید سلولهای خون را کم میکنند، مانند کلوزاپین، میتوانند خطر عفونت و افت سلولهای خون را بیشتر کنند. داروهای رقیقکنندهٔ خون، آسپرین و ایبوپروفن در صورت پایینبودن پلاکتها خطر خونریزی را افزایش میدهند و داروهای آسیبرسان به کلیه نیازمند بررسیاند. واکسنهای زنده در زمان درمان مناسب نیستند و واکسنهای دیگر نیز باید با برنامهٔ تیم درمان هماهنگ شوند. تداخل مشخصی با غذای معمول شناخته نشده است؛ دربارهٔ الکل تداخل مستقیم قطعی وجود ندارد، اما میتواند سرگیجه، تهوع و ضعف را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلادریبین در بارداری مناسب نیست و میتواند به جنین آسیب جدی بزند؛ اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید. افراد دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ دربارهٔ فرزندآوری و احتمال اثر بر باروری نیز پیش از درمان مشورت شود. شیردهی در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز نباید انجام شود.
نگهداری
ویال بازنشده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید. اگر محلول یخ زده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات است، آن را گرم نکنید و مصرف نکنید تا مرکز درمانی بررسی کند. فرآوردهٔ رقیقشده یا ویال بازشده باید طبق دستور مرکز درمانی فوراً مصرف یا دور ریخته شود؛ دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱کلادریبین تزریقی برای چه بیماریای استفاده میشود؟
۰۲آیا غلظت ۱ و ۲ کلادریبین قابل جایگزینی است؟
۰۳اگر بعد از تزریق کلادریبین تب کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا کلادریبین باعث کاهش سلولهای خون میشود؟
۰۵آیا کلادریبین تزریقی همان قرص کلادریبین برای اماس است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۵ سازنده، در گروه L01BB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.