کلوزاپین
کلوزاپین دارویی ضدروانپریشیِ نسلِ دوم است که با اثر بر برخی ناقلهای عصبیِ مغز، نشانههای روانپریشی مانند توهم و هذیان را کاهش میدهد.
این دارو عمدتاً برای اسکیزوفرنیِ مقاوم به درمان - یعنی وقتی داروهای دیگر پاسخِ کافی ندادهاند - و کاهشِ رفتارِ خودکشیگرایانه در برخی بیماران تجویز میشود.
مهمترین نکته دربارهٔ کلوزاپین، ضرورتِ آزمایشِ منظمِ خون برای پایشِ گلبولهای سفید در طولِ درمان است. این دارو هرگز نباید بدونِ این پایشِ منظم مصرف شود.
در صورتِ بروزِ تب، گلودردِ شدید، نشانههای عفونت، یبوستِ شدید، تپشِ قلب یا هر احساسِ غیرعادیِ تازه، باید بیدرنگ با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلوزاپین از گروهِ داروهای ضدروانپریشیِ نسلِ دوم (آتیپیک) است و در ردهٔ درمانیِ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی قرار میگیرد. این دارو با اثر بر گیرندههای متعددِ مغزی، بهویژه گیرندههای دوپامین و سروتونین، به کاهشِ توهم، هذیان و آشفتگیِ فکری کمک میکند. برخلافِ بیشترِ داروهای ضدروانپریشیِ دیگر، کلوزاپین معمولاً زمانی تجویز میشود که حداقل دو داروی دیگر برای بیمار مؤثر واقع نشده باشند؛ به همین دلیل آن را «دارویِ خطِ آخر» در اسکیزوفرنیِ مقاوم مینامند. بهسببِ خطرِ کاهشِ شدیدِ گلبولهای سفید، مصرفِ آن همیشه همراه با برنامهٔ آزمایشِ خونِ منظم و زیرِ نظرِ مستقیمِ روانپزشک انجام میشود.
موارد مصرف
- اسکیزوفرنیِ مقاوم به درمان، پس از بیاثر بودنِ حداقل دو داروی ضدروانپریشیِ دیگر
- کاهشِ رفتارها و افکارِ خودکشیگرایانهٔ مکرر در اسکیزوفرنی یا اختلالِ اسکیزوافکتیو
- روانپریشیِ همراه با بیماریِ پارکینسون، تنها در مواردِ خاص، با دوزهای بسیار پایین و زیرِ نظرِ متخصص
روش مصرف
کلوزاپین باید دقیقاً طبق نسخهٔ پزشک مصرف شود؛ دوز آن معمولاً بهآرامی و طی چند هفته افزایش مییابد تا بدن فرصتِ سازگاری پیدا کند، پس هرگز خودسرانه مقدارِ مصرف را تغییر ندهید. این دارو را میتوان همراه یا بدونِ غذا میل کرد، اما بهتر است هر روز در ساعتِ نسبتاً ثابتی مصرف شود تا سطح آن در بدن پایدار بماند. از قطع ناگهانی کلوزاپین بدونِ هماهنگی با پزشک جداً بپرهیزید، زیرا میتواند به بازگشتِ سریعِ علائم روانی یا نشانههایی مانند تعریقِ زیاد و بیقراری منجر شود؛ هر تغییری، از جمله قطعِ دارو، باید تدریجی و زیرِ نظرِ پزشک باشد. اگر چند روزِ متوالی مصرفِ دارو فراموش شود، پیش از ازسرگیریِ آن حتماً باید با پزشک مشورت کرد، زیرا معمولاً لازم است دوباره از مقدارِ کم شروع شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی مقاوم به درمان
فقط پس از پاسخ ناکافی به دستکم دو داروی ضدروانپریشی مناسب مصرف شود. با یا بدون غذا مصرف میشود و پایش منظم شمارش سلولهای خونی ضروری است.
کاهش رفتارها و افکار خودکشیگرایانه مکرر در اسکیزوفرنی یا اختلال اسکیزوافکتیو
بهعلت خطر کاهش شدید گلبولهای سفید، پایش منظم شمارش سلولهای خونی الزامی است. قطع ناگهانی دارو ممنوع است.
روانپریشی همراه با بیماری پارکینسون
دوز این کاربرد بسیار کمتر از دوز مصرفی در اسکیزوفرنی است. مصرف فقط با نظارت متخصص و پایش افت فشارخون، خوابآلودگی و شمارش سلولهای خونی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ اختلالات خونی یا کاهش غیرطبیعی گلبولهای سفید در گذشته
- بیماری قلبی، فشار خونِ نامنظم یا سابقهٔ تشنج
- بیماری کبدی یا کلیوی
- یبوست مزمن یا هر مشکل گوارشی و رودهای
- سنِ بالا، بهویژه همراه با زمینهٔ زوالِ عقل، و نیز مصرفِ هر داروی دیگر یا مکمل، بهویژه داروهای مؤثر بر گلبولهای سفید یا قلب
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، و همچنین سیگار کشیدن یا هر تغییرِ اخیر در میزانِ آن
عوارض احتمالی
- افزایش ترشح بزاق، بهویژه هنگامِ خواب
- خوابآلودگی و احساسِ خستگی، بهخصوص در روزهای نخستِ مصرف
- سرگیجهٔ خفیف هنگامِ بلند شدنِ ناگهانی
- افزایشِ اشتها و افزایشِ وزن
- یبوست
- تندشدنِ ضربانِ قلب
- تب، گلودردِ شدید، زخمهای دهانی یا نشانههای عفونت: میتواند بهدلیلِ افتِ شدیدِ گلبولهای سفید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- یبوستِ شدید، دردِ شکم، نفخِ زیاد یا نداشتنِ دفعِ مدفوع برای چند روز: میتواند نشانهٔ انسدادِ روده باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ ناگهانی، تپشِ شدیدِ قلب، تنگیِ نفس یا خستگیِ غیرعادی، بهویژه در هفتههای نخستِ درمان: میتواند نشانهٔ التهابِ عضلهٔ قلب باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بروزِ تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ بالا همراه با سفتیِ شدیدِ عضلات، تعریقِ زیاد و گیجی: نشانهٔ یک واکنشِ نادر و جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سرگیجهٔ شدید یا سیاهیرفتنِ چشم هنگامِ ایستادن، بهویژه در روزهای ابتداییِ درمان: در صورتِ غشکردن با اورژانس تماس بگیرید؛ در غیرِ این صورت موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلوزاپین با برخی داروها و موادِ دیگر تداخلِ مهمی دارد. مصرفِ همزمانِ آن با داروهایی که خود میتوانند شمارشِ گلبولهای سفید را کاهش دهند، خطرِ افتِ شدیدِ این گلبولها را بیشتر میکند. الکل و سایرِ آرامبخشها یا داروهای خوابآور میتوانند خوابآلودگیِ ناشی از کلوزاپین را تشدید کنند. سیگار کشیدن نیز سرعتِ تجزیهٔ این دارو در بدن را تغییر میدهد؛ به همین دلیل شروع یا قطعِ ناگهانیِ سیگار در طولِ درمان میتواند غلظتِ دارو در خون را بهطورِ چشمگیری جابهجا کند و باید حتماً به پزشک اطلاع داده شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایی را که مصرف میکنید، به پزشک و داروساز بگویید تا خطرِ هرگونه تداخل بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ کلوزاپین در بارداری محدود است و تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطعِ آن باید کاملاً با نظرِ روانپزشک و بر پایهٔ توازنِ خطر و فایده گرفته شود؛ قطعِ خودسرانه توصیه نمیشود. این دارو به میزانی وارد شیرِ مادر میشود و میتواند بر نوزاد اثر بگذارد، از جمله خوابآلودگی یا تغییراتِ خونی؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی تنها با نظرِ پزشک و معمولاً همراه با پایشِ نوزاد ممکن است.
نگهداری
کلوزاپین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگهداری کنید. قرصها باید در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان بمانند. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا مصرف کلوزاپین نیازمند آزمایش خونِ مکرر است؟
۰۲آیا با احساس بهبودی میتوانم مصرف کلوزاپین را خودم قطع کنم؟
۰۳چرا دهانم هنگام مصرف این دارو پر از بزاق میشود؟
۰۴اگر چند روز مصرف کلوزاپین یادم برود، چه باید کرد؟
۰۵آیا سیگار کشیدن بر اثر کلوزاپین تأثیر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۲ سازنده، در گروه N05AH02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.