سفتازیدیم/آویباکتام
سفتازیدیم/آویباکتام یک آنتیبیوتیک وریدی ترکیبی از یک سفالوسپورین و مهارکنندهٔ آنزیمهای بتالاکتاماز است. آویباکتام از غیرفعال شدن سفتازیدیم توسط بعضی آنزیمهایی که باکتری برای بیاثر کردن آنتیبیوتیک میسازد، جلوگیری میکند.
بیشتر برای عفونتهای پیچیدهٔ داخل شکم، عفونتهای پیچیدهٔ ادراری و عفونت ریهٔ بیمارستانی، از جمله عفونت وابسته به دستگاه تنفس مصنوعی، استفاده میشود. در برخی عفونتهای گرممنفی با گزینههای درمانی محدود و در بزرگسالان مبتلا به عفونت خون همراه با این عفونتها نیز بهکار میرود.
این دارو فقط بهصورت انفوزیون وریدی و با تنظیم دقیق بر اساس عملکرد کلیه داده میشود؛ در نارسایی کلیه خطر تجمع و عوارض عصبی بیشتر است. سابقهٔ حساسیت شدید به سفالوسپورینها، پنیسیلینها یا کارباپنمها و نیز اسهال آبکی یا خونی باید جدی گرفته شود.
پیش از شروع درمان، بیماری کلیه یا دیالیز، حساسیت دارویی، رژیم کمنمک، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهای همزمان را مطرح کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، تشنج، گیجی شدید، بثورات تاولدار یا اسهال مداوم و خونی نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
سفتازیدیم/آویباکتام یک آنتیبیوتیک ترکیبی از سفالوسپورین نسل سوم و مهارکنندهٔ بتالاکتاماز است که بهصورت پودر برای محلول انفوزیون وریدی عرضه میشود؛ هر ویال این فرآورده حاوی ۲ گرم سفتازیدیم و ۰٫۵ گرم آویباکتام است. سفتازیدیم ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری را مختل میکند و آویباکتام بعضی آنزیمهای مقاومت را مهار میکند تا اثر آن حفظ شود. این دارو بیشتر بر برخی باکتریهای گرممنفی هوازی اثر دارد و بسیاری از باکتریهای گرممثبت و بیهوازی را پوشش نمیدهد؛ آویباکتام نیز همهٔ سازوکارهای مقاومت را مهار نمیکند. بنابراین انتخاب آن برای عفونتهای پیچیده و گاهی مقاوم باید بر پایهٔ تشخیص و نتیجهٔ کشت و حساسیت انجام شود.
موارد مصرف
- عفونت پیچیدهٔ داخل شکم، همراه با مترونیدازول وقتی پوشش بیهوازی لازم است
- عفونت پیچیدهٔ ادراری، از جمله عفونت کلیه
- پنومونی بیمارستانی، از جمله پنومونی وابسته به دستگاه تنفس مصنوعی
- عفونت ناشی از باکتریهای گرممنفی هوازی، وقتی گزینههای درمانی محدود است
- عفونت خون همراه با یکی از عفونتهای بالا در بزرگسالان
روش مصرف
این دارو خوراکی یا تزریق عضلانی نیست؛ پودر آن باید در شرایط استریل حل و رقیق شود و فقط بهصورت انفوزیون وریدی توسط کادر درمان داده شود. فاصلهٔ نوبتها و طول دوره را دقیق طبق نسخه و برنامهٔ مرکز درمانی رعایت کنید و با بهتر شدن علائم، درمان را خودسرانه کوتاه نکنید؛ اگر نوبتی جا افتاد، به پرستار یا پزشک اطلاع دهید و نوبت اضافی نگیرید. در عفونت داخل شکم ممکن است داروی پوششدهندهٔ بیهوازیها مانند مترونیدازول یا داروی پوششدهندهٔ باکتریهای گرممثبت نیز لازم باشد؛ این تصمیم با تیم درمان است. اگر عملکرد کلیه در طول درمان تغییر کند، برنامهٔ تزریق باید دوباره بررسی شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت پیچیدهٔ داخل شکم
در صورت شناختهشدن یا احتمال مشارکت پاتوژنهای بیهوازی، مترونیدازول همزمان لازم است؛ در صورت احتمال پاتوژن گرممثبت، پوشش مناسب جداگانه تأمین شود.
عفونت پیچیدهٔ ادراری، از جمله عفونت کلیه
مدت درمان بر اساس محل و شدت عفونت، عامل و حساسیت میکروبی و پاسخ بالینی تعیین میشود؛ در صورت احتمال پاتوژن گرممثبت، پوشش مناسب جداگانه تأمین شود.
پنومونی بیمارستانی، از جمله پنومونی وابسته به دستگاه تنفس مصنوعی
در صورت شناختهشدن یا احتمال عفونت با باکتریهای گرممثبت، پوشش مناسب باید جداگانه تأمین شود.
عفونت ناشی از باکتریهای گرممنفی هوازی، در صورت محدود بودن گزینههای درمانی
فقط پس از تأیید حساسیت عامل عفونی و با نظر متخصص بیماریهای عفونی استفاده شود؛ مدت درمان بر اساس شدت عفونت، پاتوژن و پیشرفت بالینی و میکروبی تعیین میشود.
عفونت خون همراه با یکی از عفونتهای بالا، در بزرگسالان
کشت خون، کنترل کانون عفونت و درمان عفونت زمینهای ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به سفتازیدیم، آویباکتام یا سفالوسپورینها حساسیت داشتهاید، یا با پنیسیلینها و کارباپنمها واکنش شدید نشان دادهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ حتی سابقهٔ بثورات پوستی نیز باید گزارش شود.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز یا تغییرات سریع عملکرد کلیه را مطرح کنید؛ هر دو جزء عمدتاً از راه کلیه دفع میشوند و ممکن است تنظیم درمان لازم باشد.
- اگر بیماری کبدی، زردی، نارسایی قلبی یا رژیم کمنمک دارید، به پزشک بگویید؛ هر ویال مقداری سدیم دارد و ممکن است آنزیمهای کبدی در آزمایش خون تغییر کند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملهایتان را ارائه کنید، بهویژه پروبنسید، جنتامایسین، توبرامایسین، فوروزماید و کلرامفنیکل.
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، برای بارداری برنامه دارید یا شیردهید، پیش از شروع درمان مطرح کنید.
- برای کودک، نوزاد یا سالمند، سن، وزن، نارسبودن هنگام تولد و وضعیت کلیه باید در تجویز لحاظ شود؛ از الگوی مصرف بزرگسالان استفاده نکنید.
عوارض احتمالی
- اسهال خفیف
- تهوع یا استفراغ
- سردرد یا سرگیجه
- درد شکم
- قرمزی، درد یا تورم محل تزریق وریدی
- مثبت شدن آزمایش کومبس مستقیم یا افزایش آنزیمهای کبدی در آزمایش خون، که اغلب بدون علامت است
- تورم ناگهانی لب، صورت یا گلو، تنگی نفس، خسخس، مشکل بلع، کهیر گسترده یا درد ناگهانی قفسهٔ سینه: فوراً کادر درمان را خبر کنید و با اورژانس تماس بگیرید؛ این میتواند واکنش آلرژیک شدید باشد.
- تاول یا پوستریزی گسترده، لکههای حلقهای، زخم دهان، چشم یا ناحیهٔ تناسلی، یا تب همراه بثورات: ادامهٔ درمان را خودسرانه انجام ندهید و فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- اسهال آبکیِ مکرر یا رو به بدترشدن، یا مدفوع خونی یا مخاطی حین یا پس از درمان: سریع با پزشک تماس بگیرید و داروی کندکنندهٔ حرکات روده را خودسرانه مصرف نکنید.
- گیجی شدید، توهم، خوابآلودگی غیرعادی، لرزش یا پرش عضلات، تشنج یا بیهوشی، بهویژه در بیماری کلیه: با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش واضح ادرار، ورم، زردی پوست یا چشم، خستگی شدید، رنگپریدگی یا تنگی نفس غیرعادی: سریع به پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است بررسی عملکرد کلیه و شمارش خون لازم باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پروبنسید همزمان با این دارو توصیه نمیشود، چون میتواند دفع آویباکتام را کاهش دهد. جنتامایسین، توبرامایسین و دیگر آمینوگلیکوزیدها، و نیز داروهای ادرارآور قوی مانند فوروزماید، ممکن است خطر آسیب کلیه را بیشتر کنند. همراهی با کلرامفنیکل معمولاً بهدلیل احتمال کاهش اثر ضدباکتریایی توصیه نمیشود. مترونیدازول با این ترکیب تداخل شناختهشدهای ندارد، اما ممکن است برای پوشش بیهوازیها در عفونت شکمی لازم باشد. این دارو میتواند آزمایش کومبس را مثبت و بعضی روشهای قدیمی سنجش قند ادرار را کاذباً مثبت کند؛ هنگام آزمایش، دریافت آن را اعلام کنید. چون دارو وریدی است، غذا اثر جذب آن را تغییر نمیدهد؛ اگر مترونیدازول هم همراه درمان است، دستورهای مربوط به الکل و سایر محدودیتهای همان دارو را رعایت کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، برای بارداری برنامه دارید یا شیردهید، پیش از تزریق به پزشک اطلاع دهید. در بارداری، دادهٔ کافی انسانی دربارهٔ این ترکیب وجود ندارد؛ بنابراین فقط زمانی استفاده میشود که سود درمان از خطر احتمالی بیشتر باشد. سفتازیدیم به مقدار کم وارد شیر میشود، اما دربارهٔ ورود آویباکتام به شیر و اثر آن بر نوزاد اطلاعات کافی نیست و تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی یا درمان باید با پزشک گرفته شود.
نگهداری
ویال پودر را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق، معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگه دارید؛ دستور روی جعبهٔ همان فرآورده مقدم است. آن را دور از دسترس کودکان، گرمای شدید و یخزدگی قرار دهید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. محلول حلشده و رقیقشده باید توسط مرکز درمانی طبق دستور آمادهسازی مصرف یا دور ریخته شود و برای نگهداری خانگی مناسب نیست.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 g / 0.5 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا هم استفاده میشود؟
۰۲چرا ممکن است مترونیدازول همراه سفتازیدیم/آویباکتام تجویز شود؟
۰۳اگر بیماری کلیه داشته باشم، آیا این دارو برای من ممنوع است؟
۰۴مثبت شدن آزمایش کومبس هنگام درمان یعنی چه؟
۰۵اگر حین یا بعد از تزریق اسهال بگیرم، چه زمانی نگران شوم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۷ سازنده، در گروه J01DD52. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.