توبرامایسین
توبرامایسین آنتیبیوتیکی تزریقی و استنشاقی از گروهِ آمینوگلیکوزیدهاست که با متوقفکردنِ ساختِ پروتئین در باکتری، رشدِ آن را متوقف میکند و آن را از بین میبرد. این دارو بهویژه در برابرِ باکتریِ پسودوموناس اثرِ قوی دارد.
شکلِ تزریقیِ آن برای عفونتهای جدیِ باکتریاییِ گرممنفی و شکلِ استنشاقیِ آن برای کنترلِ عفونتِ مزمنِ ریویِ پسودوموناس در بیمارانِ فیبروزِ کیستیک به کار میرود.
مهمترین نگرانی دربارهٔ توبرامایسین، احتمالِ آسیب به کلیه و شنوایی است؛ به همین دلیل در طولِ درمانِ تزریقی معمولاً با آزمایشِ خون پایش میشوید.
اگر کاهشِ شنوایی، وزوزِ گوش، سرگیجه، کاهشِ حجمِ ادرار یا تنگیِ نفس دیدید، حتماً و بیدرنگ به پزشک یا پرستارِ مسئولِ درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
توبرامایسین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ آمینوگلیکوزیدها (Aminoglycoside) است که در ردهٔ داروییِ «ضدعفونت» جای میگیرد. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزومِ باکتری، ساختِ پروتئینِ لازم برای بقای آن را مختل میکند و باکتری را از بین میبرد. توبرامایسین بهویژه روی باکتریهای گرممنفی، از جمله پسودوموناس آئروژینوزا، اثرِ قوی دارد. به همین دلیل به دو شکلِ متفاوت بهکار میرود: بهصورتِ تزریقی برای عفونتهای جدی و بیمارستانی، و بهصورتِ استنشاقی (پودرِ کپسولی یا محلولِ نبولایزر) برای کنترلِ طولانیمدتِ عفونتِ ریوی در بیمارانِ فیبروزِ کیستیک.
موارد مصرف
- عفونتِ خون (سپسیس) ناشی از باکتریهای گرممنفی، بهصورتِ تزریقی
- عفونتهای جدی یا پیچیدهٔ دستگاهِ ادراری
- عفونتهای تنفسی و بیمارستانی، معمولاً همراه با آنتیبیوتیکِ دیگر
- عفونتهای پوست، بافتِ نرم، استخوان و مفصل
- عفونتهای داخلِ شکم و لگن، معمولاً در ترکیب با آنتیبیوتیکِ دیگر
- عفونتِ مزمنِ ریویِ پسودوموناس در بیمارانِ فیبروزِ کیستیک، بهصورتِ استنشاقی
روش مصرف
شکلِ تزریقیِ توبرامایسین را پزشک یا پرستار، معمولاً در بیمارستان یا درمانگاه، بهصورتِ عضلانی یا وریدی تجویز و تزریق میکند؛ این دارو برای مصرفِ خودسرانه ساخته نشده است. دوز، فاصلهٔ تزریقها و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ وزن، عملکردِ کلیه و نوعِ عفونت تعیین میکند و ممکن است در این مدت سطحِ دارو در خون را هم بررسی کند. شکلِ استنشاقی، بسته به نوعِ فرآورده، یا با دستگاهِ نبولایزر (محلول) یا با اینهیلرِ کپسولیِ مخصوص (پودر) و دقیقاً طبقِ آموزشِ پزشک یا داروساز مصرف میشود؛ پیش از نخستین دوزِ استنشاقی، پزشک ممکن است مصرفِ یک داروی گشادکنندهٔ برونش را برای پیشگیری از تنگیِ ناگهانیِ راهِ هوایی توصیه کند. در هر دو شکل، دورهٔ درمان را کامل کنید و بدونِ هماهنگی با پزشک آن را زودتر قطع نکنید، چون قطعِ زودهنگام میتواند به بازگشتِ عفونت یا مقاومشدنِ باکتری بینجامد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت خون (سپسیس) ناشی از باکتریهای گرممنفی
فقط برای عفونت ناشی از باکتری حساس؛ در سپسیس شدید، درمان آغازین ممکن است همراه آنتیبیوتیک مناسب دیگری باشد.
عفونتهای جدی یا پیچیدهٔ دستگاه ادراری
برای عفونت پیچیده و باکتری حساس به کار میرود؛ کاهش ادرار یا وزوز گوش نیازمند ارزیابی فوری است.
عفونتهای تنفسی تحتانی و بیمارستانی
انتخاب یا ادامهٔ درمان باید بر پایهٔ کشت و حساسیت باکتریایی بازبینی شود.
عفونتهای پوست، بافت نرم، استخوان و مفصل
در درمان طولانی، پایش عملکرد کلیه، شنوایی و تعادل ضروری است.
عفونتهای داخل شکم و لگن
پوشش همزمان باکتریهای بیهوازی و کنترل جراحی یا مداخلهای منبع عفونت، در صورت نیاز، باید در نظر گرفته شود.
عفونت مزمن ریوی پسودوموناس در بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک
فرآوردهٔ استنشاقی را تزریق یا بلع نکنید و با وسیلهٔ اختصاصی همان فرآورده مصرف کنید؛ در خسخس یا تنگی نفس، احتمال اسپاسم راههای هوایی را جدی بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ قبلی به توبرامایسین یا سایرِ آمینوگلیکوزیدها (مانندِ جنتامایسین و آمیکاسین) را حتماً بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی، کاهشِ عملکردِ کلیه یا سنِ بالا را به پزشک اطلاع دهید، چون این موارد بر تنظیمِ دوز اثر میگذارند.
- اگر مشکلِ شنوایی، وزوزِ گوش یا اختلالِ تعادل دارید یا داشتهاید، حتماً بگویید.
- ابتلا به میاستنی گراویس (Myasthenia Gravis) یا سایرِ بیماریهای عصبی-عضلانی را اطلاع دهید.
- فهرستِ همهٔ داروها و مکملهای مصرفی، بهویژه داروهای مدر یا سایرِ آنتیبیوتیکها، را به پزشک نشان دهید.
- در صورتِ بارداری، تلاش برای باردار شدن یا شیردهی، پیش از شروعِ درمان با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورمِ خفیف در محلِ تزریق
- سرفه، گرفتگیِ صدا یا تحریکِ گلو در شکلِ استنشاقی
- حالتِ تهوعِ خفیف یا بیاشتهایی
- سردرد
- احساسِ خستگیِ گذرا
- کاهشِ شنوایی، وزوزِ گوش یا سرگیجه/اختلالِ تعادل — نشانهٔ احتمالیِ آسیب به گوش است؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار، تورمِ دست و پا یا خستگیِ غیرِعادی — نشانهٔ احتمالیِ آسیب به کلیه است؛ هرچه زودتر به پزشک اطلاع دهید.
- ضعفِ عضلانیِ ناگهانی یا مشکل در تنفس، بهویژه در بیمارانِ عصبیعضلانی — نادر اما جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه بلافاصله پس از دوزِ استنشاقی — با پزشک تماس بگیرید و اگر شدید بود فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ توبرامایسین با داروهای مدرِ قوی (مانندِ فوروزماید)، سایرِ آمینوگلیکوزیدها، وانکومایسین یا برخی داروهای شیمیدرمانی میتواند خطرِ آسیب به کلیه و شنوایی را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با شلکنندههای عضلانی یا داروهای بیهوشی نیز ممکن است اثرِ آنها را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی و پایشِ لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آمینوگلیکوزیدها از جفت عبور میکنند و در برخی گزارشها، مصرفِ داروهای این خانواده در بارداری با آسیبِ شنواییِ جنین همراه بوده است؛ به همین دلیل توبرامایسین در بارداری تنها در صورتِ ضرورتِ روشن، نبودِ جایگزینِ ایمنتر و زیرِ نظرِ متخصص تجویز میشود. مقدارِ کمی از این دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود؛ پیش از مصرف در دورانِ شیردهی، چه بهصورتِ تزریقی و چه استنشاقی، حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
شکلِ تزریقیِ توبرامایسین را معمولاً کادرِ درمان در بیمارستان یا داروخانه نگهداری و آماده میکند و اگر محلول کدر شد، تغییرِ رنگ داد یا ذرهٔ معلق در آن دیدید، از مصرفِ آن خودداری کنید. فرآوردههای استنشاقی را طبقِ برچسبِ روی بسته، که برخی نیازمندِ نگهداری در یخچالاند، نگهداری کنید و از انجمادِ آنها خودداری کنید. همهٔ اشکالِ دارویی را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 40 mg / 1mL |
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| محلول | 60 mg / 1mL |
| محلول | 75 mg / 1mL |
| پودر | 28 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا توبرامایسین بهصورتِ قرصِ خوراکی هم وجود دارد؟
۰۲چرا در طولِ درمانِ تزریقی با توبرامایسین آزمایشِ خون میگیرند؟
۰۳آیا شکلِ استنشاقیِ توبرامایسین جایگزینِ سایرِ داروهای فیبروزِ کیستیک میشود؟
۰۴چرا توبرامایسینِ تزریقی گاهی همراه با یک آنتیبیوتیکِ دیگر تجویز میشود؟
۰۵بعد از دوزِ استنشاقیِ توبرامایسین احساسِ گرفتگیِ گلو یا تغییرِ صدا طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۸ سازنده، در گروه J01GB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.