سفتازیدیم
سفتازیدیم یک آنتیبیوتیک تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینهاست و با مهار ساخت دیوارهٔ باکتری، رشد باکتریهای حساس را متوقف میکند.
برای عفونتهای جدی باکتریایی، از جمله عفونتهای ریه، ادراری، پوستی، شکمی، استخوان و مفصل، عفونت خون و برخی عفونتهای دستگاه عصبی استفاده میشود. انتخاب آن به محل عفونت و حساسیت باکتری بستگی دارد.
در افراد دچار کاهش عملکرد کلیه، مقدار و فاصلهٔ تزریق باید با دقت تنظیم شود؛ تجمع دارو میتواند عوارض عصبی مانند گیجی، لرزش یا تشنج ایجاد کند. اسهال شدید یا خونی پس از تزریق نیز نیازمند ارزیابی سریع است.
پیش از تزریق، سابقهٔ حساسیت به پنیسیلینها یا سفالوسپورینها، بیماری کلیه، بارداری، شیردهی و همهٔ داروهای مصرفی را بگویید. در صورت تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، تشنج، گیجی شدید یا اسهال خونی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفتازیدیم یک سفالوسپورین نسل سوم و آنتیبیوتیک تزریقی است که علیه طیف مشخصی از باکتریهای گرممنفی، از جمله سودوموناس آئروژینوزا، اثر دارد. این دارو با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری، به از بین رفتن باکتریهای حساس کمک میکند. معمولاً برای عفونتهای متوسط تا شدید یا عفونتهایی بهکار میرود که به درمان تزریقی نیاز دارند. انتخاب دارو باید بر پایهٔ تشخیص پزشک و در صورت امکان، نتیجهٔ کشت و حساسیت باکتری باشد.
موارد مصرف
- عفونتهای شدید دستگاه تنفسی، بهویژه پنومونی بیمارستانی و عفونت ریوی در فیبروز کیستیک
- عفونتهای ادراری پیچیده
- عفونتهای پیچیدهٔ پوست و بافت نرم
- عفونتهای استخوان و مفصل
- عفونتهای داخل شکمی و التهاب صفاق مرتبط با دیالیز صفاقی؛ گاهی همراه آنتیبیوتیک دیگری برای پوشش کاملتر
- مننژیت باکتریایی، عفونت خون یا تب نوتروپنیک در شرایط منتخب و با توجه به حساسیت باکتری
روش مصرف
سفتازیدیم بهصورت تزریق داخل ورید یا عضله و توسط کادر درمان تجویز میشود؛ مسیر تزریق و فاصلهٔ نوبتها را پزشک بر اساس نوع عفونت، سن، وزن و عملکرد کلیه تعیین میکند. دورهٔ درمان را کامل کنید و نوبتها را خودسرانه جابهجا یا قطع نکنید، حتی اگر علائم زودتر بهتر شد. اگر یک نوبت در مرکز درمانی از دست رفت، برای زمان بعدی با پزشک یا مرکز درمانی هماهنگ کنید و خودسرانه تزریق اضافی انجام ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ذاتالریه بیمارستانی
درمان وریدی و پایش بیمارستانی لازم است؛ انتخاب دارو بر اساس کشت و حساسیت میکروب انجام میشود.
عفونت ریوی در فیبروز کیستیک
در تشدید ریوی ممکن است همراه یک داروی ضدسودوموناس دیگر تجویز شود؛ مدت درمان بر اساس پاسخ بالینی تعیین میشود.
عفونت ادراری پیچیده
پس از آماده شدن کشت ادرار و نتیجهٔ حساسیت، درمان باید بازبینی شود.
عفونت پیچیدهٔ پوست و بافت نرم
پوشش میکروبهای گرممثبت و احتمال نیاز به داروی همراه باید جداگانه ارزیابی شود.
عفونت استخوان و مفصل
مدت درمان اغلب طولانی است و به کشت، میزان درگیری، تخلیهٔ عفونت و پاسخ درمانی بستگی دارد.
عفونت پیچیدهٔ داخلشکمی
برای پوشش میکروبهای بیهوازی، معمولاً همراه مترونیدازول یا داروی مناسب دیگری تجویز میشود.
التهاب صفاق مرتبط با دیالیز صفاقی
افزودن دارو به محلول دیالیز باید طبق پروتکل مرکز انجام شود؛ برای پوشش کاملتر ممکن است داروی دیگری لازم باشد.
مننژیت باکتریایی
مننژیت نیازمند درمان فوری و وریدی در بیمارستان است؛ انتخاب و ادامهٔ دارو بر اساس کشت و حساسیت انجام میشود.
عفونت خون باکتریایی
کشت خون، یافتن منبع عفونت و پایش پاسخ درمانی ضروری است؛ گاهی داروی همراه نیاز میشود.
تب همراه با نوتروپنی
این وضعیت اورژانسی است و درمان باید در بیمارستان، بدون تأخیر پس از گرفتن نمونههای لازم، آغاز و با نتیجهٔ کشت بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به سفتازیدیم، سفالوسپورینها، پنیسیلینها یا سایر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کلیه، دیالیز یا کمآبی شدید را مطرح کنید؛ دفع سفتازیدیم عمدتاً از راه کلیه انجام میشود.
- اگر پس از آنتیبیوتیکها دچار اسهال شدید یا التهاب روده شدهاید، پیش از درمان بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را ارائه دهید، بهویژه داروهای مؤثر بر کلیه و داروهای ادرارآور قوی.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- در نوزادان، کودکان، سالمندان و افراد دارای رژیم کمنمک، پایش درمان و توجه به شرایط اختصاصی بیمار اهمیت بیشتری دارد.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهاب محل تزریق؛ در تزریق وریدی گاهی التهاب رگ
- اسهال، تهوع، استفراغ یا درد شکم
- راش پوستی یا خارش خفیف
- سردرد یا سرگیجه
- افزایش موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا ضعف ناگهانی: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال آبکیِ مکرر، شدید یا خونی، بهویژه همراه تب یا درد شکم: سریعاً ارزیابی پزشکی بگیرید و خودسرانه داروی ضداسهال مصرف نکنید.
- گیجی شدید، خوابآلودگی غیرعادی، لرزش، حرکات غیرطبیعی یا تشنج، بهخصوص در بیماری کلیه: فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت تشنج یا اختلال هوشیاری به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا پوستهریزی پوست، زخم دهان یا چشم، یا راش همراه تب: میتواند نشانهٔ واکنش پوستی جدی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، رنگپریدگی، تب یا گلودرد مداوم: برای بررسی اختلالات خونی، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
- کاهش واضح ادرار، ورم ناگهانی، زردی پوست یا چشم و ادرار تیره: برای بررسی آسیب کلیه یا کبد، سریعاً مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفتازیدیم با غذا تداخل مهمی ندارد، چون بهصورت تزریقی مصرف میشود. مصرف همزمان با داروهای بالقوه آسیبزننده به کلیه، مانند برخی آنتیبیوتیکهای تزریقی از گروه آمینوگلیکوزیدها یا داروهای ادرارآور قوی مانند فوروزماید، میتواند نیاز به پایش عملکرد کلیه را بیشتر کند. تداخل اختصاصی مهمی با الکل شناخته نشده است، اما برخی روشهای قدیمی سنجش قند ادرار و آزمایشهای سازگاری خون ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ سفتازیدیم در بارداری محدود است و مطالعات حیوانی آسیب مستقیم مهمی را نشان ندادهاند؛ بااینحال در بارداری فقط زمانی استفاده میشود که پزشک سود درمان را بیشتر از خطر بداند. مقدار کمی از دارو وارد شیر میشود و معمولاً عارضهٔ مهمی برای نوزاد انتظار نمیرود، اما بروز اسهال، برفک دهان یا راش در نوزاد باید پیگیری شود.
نگهداری
ویال پودر را در بستهبندی اصلی، معمولاً در دمای اتاق و دور از نور، گرمای شدید، رطوبت و یخزدگی نگهداری کنید. محلول آمادهشده شرایط نگهداری محدودی دارد و باید طبق دستور مرکز درمانی همان فرآورده مصرف شود؛ محلول باقیمانده را خودسرانه نگه ندارید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا و سلامت ویال را پیش از مصرف بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 2 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سفتازیدیم برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مناسب است؟
۰۲تزریق سفتازیدیم عضلانی است یا وریدی؟
۰۳چرا در بیماری کلیه دربارهٔ سفتازیدیم احتیاط بیشتری لازم است؟
۰۴اگر بعد از تزریق سفتازیدیم اسهال گرفتم، چه کار کنم؟
۰۵اگر به پنیسیلین حساسیت دارم، میتوانم سفتازیدیم بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۱۰ سازنده، در گروه J01DD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.