کارموستین
کارموستین یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ نیتروزواورهها و یک عامل آلکیلهکننده است. با آسیبزدن به مادهٔ ژنتیکی سلولها، رشد و تکثیر سلولهای سرطانی را مهار میکند.
بیشتر برای برخی تومورهای مغزی، مولتیپل میلوما و لنفومهای هوچکین و غیرهوچکین استفاده میشود؛ در بعضی برنامهها همراه داروهای دیگر است. انتخاب کاربرد و ترکیب درمانی به نوع سرطان و نظر متخصص سرطان بستگی دارد.
کاهش دیررس و تجمعی سلولهای خونی و آسیب ریه از مهمترین خطرهای آن هستند؛ به همین دلیل آزمایش خون و بررسیهای لازم در هفتهها و گاهی مدت طولانی پس از درمان اهمیت دارد. این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی و در مرکز درمانی داده میشود.
تب، لرز، خونریزی غیرعادی، تنگی نفس، سرفهٔ خشک مداوم یا درد و سوزش محل تزریق را سریع گزارش کنید. تورم صورت یا گلو، خسخس سینه، غش یا تشنج نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کارموستین یک داروی ضدسرطان از گروه نیتروزواورهها و عوامل آلکیلهکننده است. این دارو با ایجاد آسیب در مادهٔ ژنتیکی سلول و برخی پروتئینهای آن، تقسیم سلولهای سرطانی را متوقف یا کند میکند. از آنجا که میتواند از سد خونیـمغزی عبور کند، در برخی تومورهای مغزی کاربرد دارد. شکل تزریقی باید پس از آمادهسازی تخصصی، بهآرامی در ورید تزریق و همراه با پایش آزمایشگاهی مصرف شود.
موارد مصرف
- برخی تومورهای مغزی، از جمله گلیوبلاستوما، آستروسیتوما، گلیوم ساقهٔ مغز، مدولوبلاستوما و اپاندیموما
- تومورهای مغزیِ ناشی از انتشار سرطان از بخش دیگری از بدن
- مولتیپل میلوما، معمولاً همراه پردنیزولون یا در یک برنامهٔ ترکیبی
- لنفوم هوچکینِ عودکرده یا مقاوم به درمان، همراه داروهای دیگر
- لنفوم غیرهوچکینِ عودکرده یا مقاوم به درمان، همراه داروهای دیگر
روش مصرف
کارموستینِ این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی و توسط پزشک یا پرستار آموزشدیده داده میشود؛ مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان بر اساس نوع سرطان، آزمایشها و وضعیت عمومی تعیین میشود. چون خوراکی نیست، زمان غذا معمولاً نقشی ندارد؛ برای پیشگیری یا کنترل تهوع ممکن است داروی ضدتهوع داده شود. تزریق باید آهسته و با کنترل محل رگ انجام شود، زیرا تزریق سریع یا خروج دارو از رگ میتواند باعث برافروختگی، درد و آسیب بافتی شود. شمارش سلولهای خونی و در صورت نیاز عملکرد کلیه، کبد و ریه پیگیری میشود؛ نوبت درمان را خودسرانه جابهجا نکنید و در صورت درد یا سوزش محل تزریق همان لحظه به کادر درمان بگویید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کارموستین، حلال همراه یا داروهای مشابه شیمیدرمانی.
- بیماری ریوی، تنگی نفس یا هر سابقهٔ مهم ریوی؛ ممکن است پیش از درمان بررسی عملکرد ریه لازم باشد.
- بیماری کلیه یا کبد، کمخونی، یا کاهش گلبولهای سفید و پلاکت؛ در کودکان و سالمندان نیز وضعیت عمومی و عملکرد کلیه باید دقیقتر بررسی شود.
- شیمیدرمانی یا پرتودرمانی قبلی، بهویژه درمانهای ناحیهٔ مغز، و فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنها.
- تب، عفونت، زخم دهان، خونریزی یا کبودی غیرعادی پیش از هر نوبت.
- بارداری، احتمال یا قصد بارداری، شیردهی یا نگرانی دربارهٔ باروری.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها
- اسهال
- سردرد یا خستگی
- برافروختگی و قرمزی موقت پوست یا چشمها هنگام یا پس از تزریق
- درد، سوزش یا قرمزی محل تزریق
- کاهش دیررس گلبولهای سفید و پلاکتها و گاهی گلبولهای قرمز: تب، لرز، گلودرد، عفونت، کبودی یا خونریزی؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب ریه: تنگی نفس، سرفهٔ خشک مداوم، تنفس تند و سطحی، درد قفسهٔ سینه یا کاهش تحمل فعالیت؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید، حتی اگر مدت زیادی از آخرین تزریق گذشته باشد.
- حساسیت شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا گلو، خسخس یا غش؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج، گیجی شدید، کاهش سطح هوشیاری یا سردرد شدید و جدید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، سوزش، تورم، قرمزی شدید یا تاول اطراف رگ در زمان تزریق؛ همان لحظه به پرستار اطلاع دهید تا تزریق بررسی یا متوقف شود.
- زردی، ادرار تیره، درد شدید شکم یا کاهش واضح ادرار؛ در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی اختصاصی مهمی برای شکل تزریقی شناخته نشده است. سایمتیدین میتواند سرکوب مغز استخوان را بیشتر کند؛ فنوباربیتال ممکن است با افزایش سوختوساز کارموستین، اثر ضدسرطانی آن را کاهش دهد؛ کارموستین نیز ممکن است غلظت فنیتوئین را پایین بیاورد و کنترل تشنج را مختل کند. همراهی با داروهای شیمیدرمانی یا داروهای دیگری که مغز استخوان، کلیه یا ریه را تحت فشار میگذارند و نیز برخی داروهای رقیقکنندهٔ خون، میتواند خطر عوارض یا خونریزی را بیشتر کند. واکسنهای زنده در دورهٔ ضعف ایمنی فقط با اجازهٔ تیم درمان استفاده شوند. دربارهٔ الکل، محدودیت به وضعیت کبد و داروهای همراه بستگی دارد و مصرف خودسرانه مناسب نیست. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و واکسنهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کارموستین میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری فقط پس از سنجش دقیق فایده و خطر توسط متخصص سرطان بررسی میشود. اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا قصد بارداری دارید، پیش از درمان اطلاع دهید؛ برای زنان در سن باروری پیشگیری مؤثر در طول درمان و تا ۶ ماه پس از پایان درمان، و برای مردان دارای شریک در سن باروری در طول درمان و دستکم ۳ ماه پس از آخرین نوبت توصیه شده است. دارو ممکن است باروری را کاهش دهد، بنابراین اگر حفظ باروری برایتان مهم است، پیش از شروع درمان دربارهٔ گزینههای مناسب صحبت کنید. شیردهی هنگام درمان توصیه نمیشود و زمان ازسرگیری آن را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودر و حلال همراه را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید و از گرمای زیاد محافظت کنید. محلول بازسازیشده یا رقیقشده را در خانه نگه ندارید؛ آمادهسازی و مصرف آن باید در مرکز درمانی انجام شود. تاریخ انقضا را بررسی کنید و ویالی را که ظاهر روغنی، ذوبشده، تغییررنگداده یا دارای ذرات دارد مصرف نکنید؛ دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا افت سلولهای خون ممکن است چند هفته پس از تزریق رخ دهد؟
۰۲آیا خطر آسیب ریه بعد از پایان درمان هم وجود دارد؟
۰۳چرا تزریق کارموستین باید آهسته انجام شود؟
۰۴اگر داروی ضدتشنج مصرف کنم، باید آن را قطع کنم؟
۰۵آیا پس از دریافت کارموستین میتوانم باردار شوم یا شیردهی کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۷ سازنده، در گروه L01AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.