بوسولفان
بوسولفان یک داروی ضدسرطان از گروه عوامل آلکیلهکننده است که با آسیبزدن به ماده ژنتیکی، تکثیر سلولهای غیرطبیعی و تولید سلولهای مغز استخوان را مهار میکند.
بیشتر برای آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز و در برخی موارد برای کنترل لوسمی میلوئید مزمن یا اختلالات تکثیر غیرطبیعی سلولهای خونساز استفاده میشود.
مهمترین خطر آن سرکوب شدید و طولانی مغز استخوان است و میتواند عفونت، خونریزی و کمخونی ایجاد کند. درمان، بهویژه شکل تزریقی و برنامههای پیش از پیوند، به پایش نزدیک سلولهای خون و کبد نیاز دارد.
اگر سابقه تشنج، آسیب سر، بیماری کبد، کلیه یا ریه، شمارش پایین سلولهای خون، درمان ضدسرطان اخیر، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. در طول درمان، تب، خونریزی، زردی، تنگی نفس یا تشنج نیازمند تماس فوری با مرکز درمانی است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بوسولفان یک داروی ضدسرطان از گروه عوامل آلکیلهکننده است. با ایجاد آسیب در ماده ژنتیکی سلولها، تقسیم سلولی را متوقف میکند و تولید سلولهای خونساز در مغز استخوان را بهشدت کاهش میدهد. شکل تزریقی آن معمولاً برای آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز و همراه داروهای دیگر به کار میرود؛ شکل خوراکی بیشتر برای کنترل برخی اختلالات خونی استفاده میشود. بهدلیل اثر شدید بر مغز استخوان، پایش منظم خون و کبد اهمیت دارد.
موارد مصرف
- آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز یا پیوند مغز استخوان
- کنترل تسکینی لوسمی میلوئید مزمن، که به آن لوسمی گرانولوسیتی مزمن نیز گفته میشود
- درمان برخی بیماریهای تکثیر غیرطبیعی سلولهای خونساز، مانند پلیسیتمی ورا، ترومبوسیتمی اساسی و میلوفیبروز، در موارد منتخب
روش مصرف
مقدار و مدت درمان بوسولفان بر اساس نوع بیماری، وضعیت سلولهای خون، عملکرد اندامها و برنامه پیوند تعیین میشود و نباید خودسرانه تغییر کند. قرص را طبق نسخه با یک لیوان آب و بهطور کامل ببلعید؛ آن را نصف، خرد یا نجوید و زمان مصرف را منظم نگه دارید. درباره همراهی با غذا، دستور همان فرآورده و توصیه تیم درمان را رعایت کنید. اگر نوبتی فراموش شد، برای جبران مقدار دوبرابر مصرف نکنید و با مرکز درمانی تماس بگیرید. فرم تزریقی فقط پس از رقیقسازی و بهصورت وریدی در مرکز درمانی داده میشود و ممکن است همراه داروی پیشگیری از تشنج و تهوع، آزمایش خون، بررسی کبد و گاهی اندازهگیری سطح دارو باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به بوسولفان یا هر یک از مواد موجود در همان فرآورده حساسیت دارید، اطلاع دهید.
- سابقه تشنج یا آسیب سر، بیماری کبد، کلیه، ریه یا قلب، عفونت فعال، یا پایینبودن گلبولهای خون و پلاکتها را مطرح کنید.
- اگر اخیراً شیمیدرمانی، پرتودرمانی، پیوند یا درمان دیگری داشتهاید که مغز استخوان را سرکوب میکند، به پزشک بگویید.
- فهرست همه داروها، داروهای بدون نسخه، مکملها و گیاهان دارویی خود را ارائه دهید؛ بهویژه درباره مترونیدازول، ایتراکونازول، استامینوفن، فنیتوئین، تیوگوانین، داروهای کاهنده آهن و واکسنهای زنده اطلاع دهید.
- بارداری، احتمال بارداری، قصد بارداری یا فرزندآوری و شیردهی باید پیش از شروع درمان مطرح شود؛ اثر بوسولفان بر باروری مهم است.
- در کودکان و سالمندان، یا در صورت اختلال عملکرد کبد و کلیه، انتخاب مقدار و پایش باید کاملاً فردی و تخصصی باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- اسهال یا دلدرد
- زخم و التهاب دهان
- بیاشتهایی و کاهش وزن
- خستگی، ضعف یا سردرد
- تیرگی پوست یا ریزش مو
- تب، لرز، گلودرد، زخم دهان، عفونتهای مکرر، ضعف شدید، رنگپریدگی، کبودی یا خونریزی غیرعادی میتواند نشانه کاهش شدید سلولهای خون باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت بالای راست شکم، افزایش سریع وزن یا ورم شکم و پاها میتواند نشانه آسیب شدید کبد و انسداد رگهای کوچک کبد باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید، تغییر رفتار یا کاهش هوشیاری نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
- سرفه مداوم، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا کبودشدن لبها را جدی بگیرید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس نشانه واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در کودکان تحت آمادهسازی پیوند، درد شدید یا مداوم شکم و استفراغ همراه با تنگی نفس، ورم یا غش میتواند نشانه عارضه جدی قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مترونیدازول و ایتراکونازول، بهویژه در درمانهای با مقدار بالای بوسولفان، میتوانند دفع آن را کم و خطر مسمومیت را بیشتر کنند. استامینوفن در فاصله نزدیک به درمان تزریقی، داروهای کاهنده آهن و فنیتوئین نیز ممکن است سطح یا دفع بوسولفان را تغییر دهند؛ هیچکدام را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. تیوگوانین و دیگر داروهای ضدسرطان میتوانند سرکوب مغز استخوان یا آسیب کبدی را تشدید کنند و واکسنهای زنده در دوره سرکوب ایمنی ممکن است مناسب نباشند. برای غذا، دستور همان فرآورده را رعایت کنید و زمان مصرف را خودسرانه تغییر ندهید؛ از مصرف الکل نیز بهدلیل فشار اضافی بر کبد پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بوسولفان میتواند به جنین آسیب بزند و به تخمدانها و بیضهها صدمه وارد کند. اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید، قصد بارداری یا فرزندآوری دارید، پیش از شروع درمان با متخصص خون و سرطان صحبت کنید و روش مطمئن پیشگیری را در مدت توصیهشده ادامه دهید. کاهش باروری، توقف قاعدگی یا کاهش تولید اسپرم ممکن است رخ دهد؛ درباره حفظ باروری پیش از درمان تصمیم بگیرید. در دوران شیردهی مصرف بوسولفان توصیه نمیشود و زمان مناسب برای ازسرگیری شیردهی باید توسط پزشک مشخص شود.
نگهداری
قرص را در بسته اصلی، در جای خنک و خشک و دور از گرما، رطوبت، نور و دسترس کودکان نگه دارید؛ معمولاً دمای اتاق مناسب است مگر برچسب فرآورده خلاف آن را بیان کند. محلول تزریقی معمولاً باید در یخچال مرکز درمانی و بدون یخزدگی نگهداری شود و برای نگهداری در خانه مناسب نیست. تاریخ انقضا و سلامت بسته را بررسی کنید و داروی منقضی یا باقیمانده را برای دفع ایمن به داروساز بسپارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 6 mg / 1mL |
| قرص | 2 mg |
| تزریقی | 6 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱بوسولفان تزریقی چرا پیش از پیوند داده میشود؟
۰۲آیا قرص بوسولفان را میتوان نصف کرد یا جوید؟
۰۳اگر یک نوبت قرص بوسولفان را فراموش کنم، چه کنم؟
۰۴چرا در طول درمان بوسولفان آزمایش خون و کبد تکرار میشود؟
۰۵آیا بوسولفان میتواند باعث ناباروری شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۱۹ سازنده، در گروه L01AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.