بوپروپیون/نالترکسون
بوپروپیون/نالترکسون یک داروی ترکیبی ضدچاقی با اثر مرکزی است که بر بخشهایی از مغزِ درگیر در اشتها و میل پاداشیِ غذا اثر میگذارد. شکل ارائهشدهٔ آن قرص آهستهرهش است.
برای کمک به مدیریت وزن در بزرگسالان مبتلا به چاقی، یا دارای اضافهوزن همراه با مشکلات مرتبط با وزن مانند دیابت نوع ۲، چربی خون بالا یا فشارخون کنترلشده، در کنار رژیم کمکالری و فعالیت بدنی به کار میرود.
نالترکسون اثر داروهای مخدر را مهار میکند؛ بنابراین همراه مسکنهای مخدر، متادون، بوپرنورفین یا هنگام ترک مخدر نباید مصرف شود و میتواند درمان درد یا بیهوشی را مختل کند. در فشارخون کنترلنشده، سابقهٔ تشنج یا برخی اختلالهای خوردن نیز مناسب نیست.
اگر بیماری قلبی، فشارخون بالا، دیابت، بیماری کبد یا کلیه، سابقهٔ تشنج یا مشکلات خلقی دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. پیش از جراحی، شروع داروی جدید، بارداری یا نیاز به مسکن مخدر نیز باید وضعیت این دارو بررسی شود.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
بوپروپیون/نالترکسون از داروهای ضدچاقی با اثر مرکزی و در ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز است. هر قرص آهستهرهش حاوی ۹۰ میلیگرم بوپروپیون هیدروکلراید و ۸ میلیگرم نالترکسون هیدروکلراید است و در ایران ممکن است با نامهای تجاری لیپوکسون و فاندکس دیده شود. بوپروپیون بر پیامرسانهای عصبی مرتبط با اشتها و انگیزه اثر میگذارد و نالترکسون گیرندههای مخدر را مهار میکند؛ حاصل این اثر مشترک میتواند کاهش اشتها و میل پاداشی به غذا باشد. هدف دارو کمک به کاهش و حفظ وزن در کنار تغذیهٔ کمکالری و فعالیت بدنی است، نه جایگزین آنها.
موارد مصرف
- مدیریت وزن در بزرگسالان دارای چاقی با شاخص تودهٔ بدنی ۳۰ یا بیشتر
- مدیریت وزن در بزرگسالان دارای اضافهوزن با شاخص تودهٔ بدنی ۲۷ تا کمتر از ۳۰، همراه با یک یا چند مشکل مرتبط با وزن مانند دیابت نوع ۲، چربی خون بالا یا فشارخون کنترلشده
- کمک به حفظ کاهش وزن بهدستآمده در کنار تغذیهٔ کمکالری و فعالیت بدنی
روش مصرف
این قرص را دقیقاً طبق نسخه، در زمانهای ثابت و ترجیحاً همراه غذا و با آب ببلعید. قرص آهستهرهش را نصف نکنید، نجوید و خرد نکنید؛ غذای بسیار چرب هنگام مصرف میتواند جذب دارو را بالا ببرد و عوارض را بیشتر کند. اگر یک نوبت را فراموش کردید، مقدار اضافی برای جبران نخورید و نوبت بعدی را طبق برنامه مصرف کنید. بهدلیل احتمال بیخوابی، زمان نوبتها را طبق نسخه و تا حد امکان نه نزدیک زمان خواب تنظیم کنید؛ تا زمانی که اثر دارو را نمیشناسید، رانندگی و کار با دستگاههای خطرناک انجام ندهید. مقدار دارو ممکن است در آغاز بهتدریج تنظیم شود و پزشک معمولاً پس از حدود ۱۶ هفته و سپس دستکم سالانه، کاهش وزن، فشارخون، ضربان قلب و تحمل دارو را ارزیابی میکند؛ قطع یا تغییر خودسرانه نکنید، و ایمنی قلبی مصرف بیش از یک سال کاملاً روشن نیست.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
چاقی در بزرگسالان با شاخص تودهٔ بدنی ۳۰ یا بیشتر
همراه رژیم غذایی کمکالری و افزایش فعالیت بدنی مصرف شود. قرص را کامل ببلعید و آن را نصف، خرد یا نجویید؛ با وعدهٔ غذایی پرچرب مصرف نشود. پاسخ درمانی پس از ۱۶ هفتهٔ درمان، یعنی ۱۲ هفته در دوز نگهدارنده، ارزیابی شود؛ اگر حداقل ۵٪ از وزن اولیه کم نشده باشد، درمان باید قطع شود.
اضافهوزن در بزرگسالان با شاخص تودهٔ بدنی ۲۷ تا کمتر از ۳۰، همراه با بیماری مرتبط با وزن مانند دیابت نوع ۲، چربی خون بالا یا فشارخون کنترلشده
همراه رژیم غذایی کمکالری و افزایش فعالیت بدنی مصرف شود. فشارخون و ضربان قلب، بهویژه در ماههای نخست، پایش شود. مصرف مزمن اپیوئیدها، آگونیستهای اپیوئیدی یا آگونیستهای جزئی آنها منع مصرف دارد؛ در صورت نیاز به مسکن اپیوئیدی، تصمیمگیری دربارهٔ مصرف یا قطع موقت دارو باید با پزشک انجام شود.
کمک به حفظ کاهش وزن بهدستآمده در بزرگسالان
ادامهٔ درمان باید همراه رژیم غذایی کمکالری و فعالیت بدنی و با ارزیابی دورهای پاسخ، تحمل و حفظ کاهش وزن انجام شود. قرص پیوستهرهش را نصف، خرد یا نجویید و با وعدهٔ غذایی پرچرب مصرف نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر فشارخون بالا، بیماری قلبی، حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، درد قفسهٔ سینه یا ضربان نامنظم دارید، اطلاع دهید؛ فشارخون و نبض باید پیش از شروع و در طول درمان پایش شود.
- سابقهٔ تشنج، ضربهٔ شدید به سر، تومور مغزی، اختلال دوقطبی، افسردگی، افکار خودکشی، حملهٔ پانیک یا بیماری روانپزشکی را مطرح کنید.
- اگر اختلال خوردن مانند بیاشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی، مصرف زیاد الکل یا مصرف وابستهگونهٔ مواد محرک دارید، پیش از شروع بگویید؛ قطع ناگهانی الکل یا داروهای آرامبخش و ضدتشنج میتواند خطر تشنج را بیشتر کند.
- بیماری کبد یا کلیه، دیابت یا سن بالای ۶۵ سال را اطلاع دهید؛ در نارسایی شدید کبد یا مرحلهٔ پایانی نارسایی کلیه مناسب نیست، در بالای ۷۵ سال معمولاً توصیه نمیشود و برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال نباید استفاده شود.
- فهرست کامل داروها، داروهای کاهش وزن، فرآوردههای گیاهی و مکملها را ارائه کنید؛ بهویژه فرآوردههای حاوی بوپروپیون یا نالترکسون، مسکنها و شربتهای سرفهٔ مخدر، متادون، بوپرنورفین، داروهای افسردگی، آرامبخشها، داروهای ضدتشنج و مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری یا شیردهی دارید، یا به بوپروپیون، نالترکسون یا مواد تشکیلدهندهٔ قرص حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- یبوست
- سردرد
- سرگیجه، خوابآلودگی یا لرزش
- خشکی دهان و تغییر مزهٔ غذا
- بیخوابی، اضطراب، خستگی یا درد شکم
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، کهیر گسترده یا احساس خفگی: دارو را قطع کنید و با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج، غش یا از دست رفتن هوشیاری: مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ پس از تشنج، مصرف دوباره بدون ارزیابی پزشک ممنوع است.
- افکار خودکشی، افسردگیِ رو به بدتر شدن، بیقراری شدید، توهم، رفتار تهاجمی یا علائم شیدایی: فوراً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید؛ در خطر فوری با اورژانس تماس بگیرید.
- سردرد شدید، افزایش واضح فشارخون، تپش قلب شدید یا نامنظم، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا ضعف ناگهانی یکطرفه: ارزیابی اورژانسی لازم است.
- تب همراه با گیجی، بیقراری، تعریق، لرزش یا سفتی عضلات، اسهال و تندشدن ضربان، بهخصوص همراه داروهای ضدافسردگی یا ترامادول: احتمال سندرم سروتونین مطرح است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تاول یا پوستهریزی پوست، زخم دهان یا چشم، یا زردی پوست و چشم، ادرار تیره و درد شدید بالای شکم: مصرف را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل با داروهای مخدر است: نالترکسون میتواند اثر کدئین، ترامادول، مورفین، متادون، بوپرنورفین و برخی فرآوردههای سرفه یا اسهال را کم کند؛ برای جراحی یا درمان درد، پزشک باید از مصرف این دارو مطلع باشد و افزایش خودسرانهٔ مخدر برای غلبه بر این اثر میتواند باعث مسمومیت و توقف تنفس شود. پس از قطع دارو نیز تحمل بدن نسبت به مقدارهای قبلی مخدر ممکن است کمتر شده باشد و خطر مسمومیت افزایش یابد. همزمانی با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز یا فرآوردههای دیگری که بوپروپیون یا نالترکسون دارند ممنوع است. بوپروپیون میتواند اثر برخی داروهای ضدافسردگی و روانپزشکی، متوپرولول و بعضی داروهای قلبی را تغییر دهد؛ همراه داروهای سروتونینی، ترامادول یا داروهای پایینآورندهٔ آستانهٔ تشنج، خطر سندرم سروتونین یا تشنج بیشتر میشود. در دیابت، انسولین و برخی داروهای پایینآورندهٔ قند ممکن است به پایش دقیقتر قند نیاز داشته باشند. غذای بسیار چرب جذب دارو را بالا میبرد و مصرف زیاد الکل، یا قطع ناگهانی آن پس از مصرف سنگین، خطر عوارض عصبی و تشنج را بیشتر میکند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو برای کاهش وزن در بارداری مناسب نیست و در دوران بارداری یا هنگام برنامهریزی برای بارداری نباید مصرف شود. اگر بارداری رخ داد، سریعاً دربارهٔ قطع دارو با پزشک تصمیم بگیرید. هر دو جزء و فرآوردههای حاصل از آنها وارد شیر مادر میشوند و خطر برای نوزاد را نمیتوان رد کرد؛ در شیردهی توصیه نمیشود.
نگهداری
دارو را در دمای کمتر از ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از گرما، نور مستقیم و رطوبت نگه دارید. آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا را روی جعبه و بلیستر بررسی کنید؛ داروی منقضی یا بیاستفاده را طبق راهنمای داروساز دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص آهستهرهش | 90 mg / 8 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو بدون رژیم و ورزش هم اثر میکند؟
۰۲آیا میتوانم هنگام مصرف آن ترامادول یا کدئین بخورم؟
۰۳اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
۰۴آیا میتوانم قرص آهستهرهش را نصف یا خرد کنم؟
۰۵آیا این دارو برای افسردگی یا ترک سیگار هم هست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه A08AA62. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.