نالترکسون
نالترکسون دارویی از دستهٔ آنتاگونیستهای گیرندهٔ افیونی (Opioid Receptor Antagonist) است؛ اثرِ موادِ افیونی و تا حدی الکل را بر مغز مسدود میکند. این فرآوردهٔ تزریقیِ آهستهرهش، برخلافِ قرصهای خوراکی، بهصورتِ ماهانه توسطِ تیمِ درمانی تزریق میشود.
این دارو عمدتاً برای کمک به حفظِ پرهیز از الکل و پیشگیری از عودِ مصرفِ موادِ افیونی، همراه با مشاوره و برنامهٔ جامعِ ترکِ اعتیاد، به کار میرود.
پیش از نخستین تزریق باید کاملاً و برایِ مدتِ کافی از موادِ افیونی پاک بوده باشید؛ در غیرِ اینصورت ممکن است دچارِ سندرومِ ترکِ ناگهانی و شدید شوید.
اگر نشانههای ترکِ ناگهانی، واکنشِ شدید در محلِ تزریق، یا علائمِ آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست و چشم دیدید، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نالترکسون آنتاگونیستِ گیرندهٔ افیونی است؛ یعنی به همان گیرندههایی در مغز متصل میشود که موادِ افیونی و تا اندازهای الکل از طریقِ آنها اثرِ لذتبخش و پاداشدهندهشان را اِعمال میکنند، بیآنکه خودش اثرِ افیونی ایجاد کند. با اشغالِ این گیرندهها، نالترکسون احساسِ سرخوشیِ ناشی از موادِ افیونی را مسدود میکند و میلِ به مصرفِ الکل را نیز کاهش میدهد. شکلِ تزریقیِ آهستهرهشِ آن که در اینجا معرفی میشود، بهصورتِ ماهانه و عضلانی توسطِ کادرِ درمانی تزریق میشود و بهآرامی در طولِ چند هفته آزاد میشود. هدفِ اصلیِ این دارو کمک به حفظِ دورانِ پرهیز از الکل یا موادِ افیونی و کاهشِ خطرِ عود است، همیشه در کنارِ مشاوره و حمایتِ روانشناختی، نه بهتنهایی.
موارد مصرف
- پیشگیری از عودِ مصرفِ موادِ افیونی، پس از پاکیِ کاملِ فرد از این مواد
- کمک به حفظِ پرهیز از الکل و کاهشِ میل و ولعِ مصرف در اختلالِ مصرفِ الکل
- کاهشِ لذتِ ناشی از مصرفِ احتمالیِ الکل، برای کمکردنِ انگیزهٔ ادامهٔ نوشیدن در صورتِ لغزش
- بهکارگیری بهعنوانِ بخشی از برنامهٔ جامعِ ترکِ اعتیاد، همراه با مشاوره و رواندرمانی
روش مصرف
این فرآوردهٔ تزریقیِ آهستهرهش را نباید خودتان تزریق کنید؛ تزریق باید توسطِ پزشک یا پرستارِ آموزشدیده و بهصورتِ عضلانی (معمولاً در ناحیهٔ سرین) انجام شود و محلِ تزریق در هر نوبت میانِ دو طرفِ بدن تغییر میکند. رعایتِ دقیقِ زمانبندیِ نوبتهای تزریقِ ماهانه و جا نینداختنِ آنها برای اثربخشیِ درمان اهمیتِ زیادی دارد؛ اگر نوبتی به تأخیر افتاد یا فراموش شد، حتماً با کلینیک یا پزشکِ خود هماهنگ کنید. پیش از نخستین تزریق، باید طبقِ دستورِ پزشک برای مدتی مشخص کاملاً از موادِ افیونی و داروهای حاویِ افیون پرهیز کرده باشید تا خطرِ سندرومِ ترکِ ناگهانی وجود نداشته باشد. این دارو در کنارِ برنامهٔ مشاوره و حمایتِ روانشناختی بیشترین اثر را دارد و ادامه یا قطعِ آن همیشه باید با نظرِ پزشک باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از عود اختلال مصرف مواد افیونی پس از سمزدایی
پیش از شروع، حداقل ۷ تا ۱۰ روز از آخرین مصرف مواد افیونی گذشته باشد و وابستگی فعلی با ارزیابی پزشک رد شود. پس از قطع یا تأخیر دوز، تحمل بدن کاهش مییابد و خطر مسمومیت کشنده با مواد افیونی وجود دارد.
اختلال مصرف الکل؛ حفظ پرهیز، کاهش میل و ولع، و کاهش لذت و انگیزهٔ ادامهٔ نوشیدن در صورت لغزش
در زمان نخستین تزریق، بیمار نباید فعالانه در حال نوشیدن باشد. دارو جایگزین درمان فوری علائم ترک الکل نیست و باید همراه با مشاوره و حمایت روانیاجتماعی مصرف شود؛ کاهش لذت به معنی بیخطر شدن نوشیدن نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت یا واکنشِ آلرژیک قبلی به نالترکسون یا سایرِ اجزای این فرآورده
- مصرفِ موادِ افیونی یا داروهای حاویِ افیون (حتی داروهای ضدِسرفه یا ضدِاسهالِ حاویِ این مواد) در روزها یا هفتههای اخیر
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا نتایجِ غیرِطبیعیِ آزمایشهای عملکردِ کبد
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- هرگونه اختلالِ انعقادِ خون یا مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون، بهدلیلِ ماهیتِ تزریقیِ این فرآورده
- سابقهٔ افسردگی یا افکارِ خودآزاری، برای پایشِ دقیقتر در طولِ درمان
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت، تورم یا کبودی در محلِ تزریق
- سردرد
- حالتِ تهوع و گاهی استفراغ، بهویژه پس از نوبتهای نخست
- بیخوابی یا اضطراب
- دردِ عضلانی یا مفصلی
- خستگی یا کاهشِ انرژی
- واکنشِ شدید در محلِ تزریق مانندِ دردِ شدید و پیشرونده، سفتیِ غیرِعادی، تاول یا سیاهشدنِ پوست — هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره، یا دردِ بالای شکم — فوراً به پزشک مراجعه کنید
- علائمِ سندرومِ ترکِ ناگهانیِ افیونی در صورتِ نبودنِ پاکیِ کافی پیش از تزریق — نیازمندِ مراجعهٔ فوری به پزشک یا مرکزِ درمانی است
- افکارِ خودآزاری یا افسردگیِ شدید و ناگهانی — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا لبها، یا کهیرِ گسترده — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون نالترکسون گیرندههای افیونی را مسدود میکند، مصرفِ همزمانِ آن با هر دارویِ حاویِ افیون—از جمله برخی مسکنهای قوی، داروهای ضدِسرفهٔ حاویِ کدئین، یا برخی داروهای ضدِاسهال—میتواند اثرِ آن داروها را از بین ببرد و در صورتِ افزایشِ خودسرانهٔ دوز برای غلبه بر این اثر، بسیار خطرناک باشد. نالترکسون واکنشِ ناخوشایندِ فوری با الکل ایجاد نمیکند، اما مصرفِ الکل همچنان به کبد فشار میآورد و با هدفِ درمان در تضاد است. هر دارویِ بالقوه آسیبرسان به کبد نیز باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک همراهِ نالترکسون مصرف شود. پیش از هر عملِ جراحی یا اقدامِ درمانیِ نیازمندِ مسکنهای افیونی، حتماً مصرفِ این دارو را به تیمِ درمانی اطلاع دهید. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و قطعی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ نالترکسون در بارداری در دست نیست و تصمیم به مصرف در این دوران باید با سنجشِ دقیقِ سود و خطر و تنها زیرِ نظرِ پزشک گرفته شود؛ در بسیاری موارد، خطرِ عودِ مصرفِ الکل یا موادِ افیونی برای مادر و جنین در برابرِ مصرفِ دارو سنجیده میشود. دربارهٔ شیردهی نیز پیش از هر تصمیمی حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا دادههای کافی دربارهٔ اثرِ این دارو بر نوزادِ شیرخوار وجود ندارد.
نگهداری
این فرآورده معمولاً توسطِ داروخانه یا کلینیک، در یخچال و دور از یخزدگی نگهداری و پیش از تزریق توسطِ کادرِ درمانی آماده میشود. اگر نگهداریِ موقتِ دارو با شماست، آن را دقیقاً طبقِ راهنماییِ داروساز، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و در دمای توصیهشده نگه دارید. در هر صورت، دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر نوبتِ تزریق، تاریخِ انقضای آن را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی آهستهرهش برای سوسپانسیون | 380 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا نالترکسون خودش یک مادهٔ افیونی یا اعتیادآور است؟
۰۲اگر در طولِ درمان با نالترکسون مادهٔ افیونی مصرف کنم چه میشود؟
۰۳چرا باید پیش از نخستین تزریق مدتی از موادِ افیونی پرهیز کنم؟
۰۴آیا نوشیدنِ الکل در طولِ درمان با این دارو خطرناک است؟
۰۵آیا در طولِ درمان به آزمایشهای خاصی نیاز دارم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه N07BB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.