بودزوناید
بودزوناید یک کورتیکواستروئیدِ استنشاقی است که التهابِ راههای هوایی را کاهش میدهد و برای کنترلِ درازمدتِ آسم بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن، کنترلِ مستمرِ آسم در کودکان و بزرگسالان و نیز درمانِ التهابِ حادِ راهِ هوایی در کروپِ کودکان بهصورتِ استنشاقی با دستگاهِ نبولایزر است.
این دارو برایِ رفعِ فوریِ حملهٔ تنگیِ نفس نیست و اثرش تدریجی است؛ بلافاصله پس از هر بار استنشاق باید دهان را با آب بشویید تا از برفکِ دهانی و گرفتگیِ صدا پیشگیری شود.
اگر پس از استنشاق تنگیِ نفسِ ناگهانی، خسخسِ شدید، تورمِ صورت یا زبان، یا نشانههایی مانندِ خستگیِ شدید و افتِ فشار (بهویژه هنگامِ کاهشِ کورتونِ خوراکی) دیدید، با پزشک مشورت کنید یا در صورتِ شدت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بودزوناید دارویی از ردهٔ کورتیکواستروئیدهای استنشاقی و در گروهِ درمانیِ داروهای دستگاهِ تنفس است که بهصورتِ سوسپانسیونِ ویژهٔ نبولایزر عرضه میشود. این دارو با کاهشِ فعالیتِ سلولها و موادِ التهابی در جدارِ راههای هوایی، تورم، ترشحِ مخاط و واکنشپذیریِ بیشازحدِ برونشها را کم میکند. بخشِ عمدهٔ اثرِ آن در همان محلِ استنشاق باقی میماند و مقدارِ واردشده به جریانِ خون در کبد بهسرعت غیرِفعال میشود، به همین دلیل اثرِ سیستمیکِ آن نسبت به کورتونِ خوراکی محدودتر است. هدفِ اصلیِ مصرفِ آن، کنترلِ مستمرِ التهابِ راهِ هوایی در آسم و کاهشِ تعدادِ تشدیدها یا فروکشاندنِ سریعِ التهابِ حنجره در کروپِ کودکان است، نه رفعِ فوریِ حملهٔ تنگیِ نفس.
موارد مصرف
- کنترلِ مستمر و پیشگیرانهٔ آسم در کودکان و بزرگسالانی که به درمانِ استنشاقیِ روزانه نیاز دارند
- کاهشِ تعداد و شدتِ تشدیدهای آسم در بیمارانی که کنترلِ کاملِ علائم با داروهای دیگر دشوار است
- درمانِ التهابِ حادِ راهِ هوایی در کروپِ کودکان (لارنگوتراکئیت) زیرِ نظرِ پزشک
- کمک به کاهشِ نیاز به کورتونِ خوراکی در بیمارانِ آسمیای که پیشتر کورتونِ خوراکی مصرف میکردهاند
- کنترلِ التهابِ راهِ هوایی در کودکانِ خردسالی که نمیتوانند از اسپری یا اینهیلرِ پودری بهدرستی استفاده کنند
روش مصرف
این سوسپانسیون فقط از راهِ استنشاق و با دستگاهِ نبولایزر (ترجیحاً از نوعِ جت) مصرف میشود و هرگز نباید خورده یا تزریق شود؛ نوعِ دستگاه، ماسک یا دهانی، و برنامهٔ زمانیِ مصرف را پزشک یا داروساز مشخص میکند. برایِ اثرِ کاملِ آن در کنترلِ آسم، مصرفِ منظم و روزانه لازم است و این دارو، برخلافِ اسپریِ برونکودیلاتور، برایِ رفعِ فوریِ حملهٔ تنگیِ نفس کاربرد ندارد. بلافاصله پس از هر بار استنشاق، دهان را با آب بشویید و آب را بیرون بریزید نه قورت بدهید، تا خطرِ برفکِ دهانی و گرفتگیِ صدا کم شود؛ اگر از ماسک استفاده میکنید، صورت را هم بشویید. اگر پزشک برایِ کاهشِ تدریجیِ کورتونِ خوراکی این دارو را تجویز کرده، مصرفِ آن را ناگهان و بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید، چون ممکن است بدن موقتاً به کورتونِ بیرونی نیاز داشته باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آسم پایدار؛ درمان نگهدارنده و پیشگیرانه
مصرف باید منظم و روزانه باشد و برای رفع فوری حملهٔ آسم مناسب نیست. پس از پایدار شدن، دوز به کمترین مقدار مؤثر کاهش یابد؛ در کودکان زیر ۱۲ سال معمولاً بیش از ۲ میلیگرم در روز تجویز نمیشود.
آسم دشوارکنترل؛ پیشگیری از تشدیدهای مکرر یا شدید
هدف، کاهش التهاب و پیشگیری از تشدید است، نه درمان حملهٔ حاد یا تنگینفس فوری؛ دوز پس از کنترل علائم باید کاهش یابد.
آسم وابسته به کورتون خوراکی؛ کمک به کاهش نیاز به کورتون خوراکی
کورتون خوراکی نباید ناگهانی قطع شود؛ کاهش آن باید تدریجی و همراه با پایش علائم نارسایی غدهٔ فوقکلیه باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به بودزوناید یا سایرِ کورتیکواستروئیدها
- وجودِ عفونتِ فعالِ تنفسی مانندِ سل، عفونتِ قارچی یا هر عفونتِ درماننشدهٔ دیگر
- تماسِ اخیر با آبلهمرغان یا سرخک، بهویژه اگر سیستمِ ایمنیِ بدن ضعیف باشد
- بیماریِ کبدی، مشکلاتِ غددِ فوقِ کلیوی یا دیابت
- مصرفِ همزمانِ کورتونِ خوراکی یا هرگونه تغییرِ اخیر در دوزِ آن
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- گرفتگی یا خشکیِ صدا
- تحریکِ گلو و سرفهٔ خفیف پس از استنشاق
- برفکِ دهانی (کاندیدیازِ دهان) در صورتِ شستوشو نکردنِ دهان پس از مصرف
- سردرد
- طعمِ نامطبوع در دهان پس از استنشاق
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لبها، زبان یا گلو و دشواریِ تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خسخسِ ناگهانی یا تنگیِ نفسِ بدترشونده بلافاصله پس از استنشاق، یعنی اسپاسمِ متناقضِ برونش (Paradoxical Bronchospasm) — استنشاق را متوقف کنید و بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
- نشانههای کمکاریِ غددِ فوقِ کلیوی مانندِ خستگیِ شدید، تهوع، سرگیجه و افتِ فشارِ خون، بهویژه هنگامِ کاهش یا قطعِ کورتونِ خوراکی — نیازِ فوری به بررسیِ پزشک دارد.
- تاریِ دید، دردِ چشم یا دیدنِ هاله دورِ نور که در مصرفِ طولانیمدت میتواند نشانهٔ فشارِ چشم یا آبمروارید باشد — به پزشک یا چشمپزشک مراجعه کنید.
- کندیِ روندِ رشد در کودکانی که مدتِ طولانی این دارو را مصرف میکنند — پزشکِ کودک باید روندِ رشد را پیگیری کند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهایی که آنزیمِ کبدیِ مسئولِ تجزیهٔ بودزوناید را کُند میکنند — مانندِ برخی داروهای ضدقارچِ خوراکی مثلِ کتوکونازول و ایتراکونازول، و برخی آنتیبیوتیکها مانندِ کلاریترومایسین — میتوانند غلظتِ خونیِ بودزوناید و خطرِ عوارضِ آن را افزایش دهند. مصرفِ همزمان با سایرِ کورتیکواستروئیدها (خوراکی، تزریقی یا استنشاقیِ دیگر) نیز اثرِ سرکوبِ غددِ فوقِ کلیوی را جمع میکند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیِ خود را همیشه به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ بودزونایدِ استنشاقی در بارداری، اطلاعاتِ نسبتاً گستردهای در دست است و بهطورِ کلی آسمِ کنترلنشده برای مادر و جنین خطرِ بیشتری نسبت به ادامهٔ درمانِ مناسب دارد؛ بااینحال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ ادامه یا تغییرِ درمان تنها باید با نظرِ پزشک گرفته شود. مقدارِ کمی از دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما در دوزهایِ معمولِ استنشاقی معمولاً با شیردهی سازگار در نظر گرفته میشود؛ بااینحال مصرف در دورانِ شیردهی نیز باید زیرِ نظرِ پزشک باشد.
نگهداری
این سوسپانسیون را در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید و تا پیش از مصرف، در همان پاکتِ فویلیِ اصلی بماند. آن را فریز نکنید و مگر پزشک یا برچسبِ دارو خلافش را گفته باشد، در یخچال هم نگذارید. دارو را دورازدسترسِ کودکان نگه دارید، پیش از هر استفاده تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگِ سوسپانسیون تغییرِ غیرِعادی داشت یا ذراتِ ناخواسته در آن دیدید، از مصرفِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | 0.25 mg / 1mL |
| سوسپانسیون | 0.5 mg / 1mL |
| کپسول طولانیرهش | 3 mg |
| قرص آهستهرهش | 9 mg |
| کپسول آهستهرهش | 3 mg |
| کپسول آهستهرهش | 9 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بودزونایدِ نبولایزر برایِ رفعِ فوریِ حملهٔ آسم مناسب است؟
۰۲آیا میتوان بودزوناید را با داروهای دیگرِ نبولایزر مثلِ سالبوتامول مخلوط کرد؟
۰۳چرا باید بعد از هر بار استنشاق دهانم را بشویم؟
۰۴آیا این دارو برایِ کروپ در کودکان هم کاربرد دارد؟
۰۵چقدر طول میکشد تا اثرِ آن در کنترلِ آسم مشخص شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۱۳ سازنده، در گروه R03BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.